Dünya ticarətində əsas işlək valyuta statusunu hələ də qoruyub saxlayan ABŞ dollarının məzənnəsinin necə olacağı barədə fərqli fikirlər səslənməkdədir. Bunun əsas səbəbi dolların məzənnəsi ilə bağlı ABŞ Federal Ehtiyat Sistemi ilə prezident Donald Tramp hökuməti arasında dolların məzənnəsinə dair fikir ayrılığının gedərək dərinləşməsidir.
Federal Ehtiyat Sistemi güclü dollarnı olmasının tərəfdarıdırsa, Tramp hökuməti əks mövqedən çıxış edir. Bu vəziyyətdə ABŞ iqtisadiyyatında baş verənlər dollar üzərində əlavə təzyiq yaradaraq onun ucuzlaşmasına əlavə təkan verməkdədir.
Hazırda Federal Ehtiyat Sisteminin dolların güclənməsinə xidmət edən uçot dərəcəsini artırması üçün əsas şərt inflyasiyanın sürətlənməsidir. Faktiki olaraq isə illik inflyasiya 1,7%-dən 1,4%-ə geriləyib. Bundan başqa, ABŞ-da iyul ayında istehlak qiymətləri cəmi 0,1% artım göstərib. Nəticədə, Federal Ehtiyat Sisteminin uçot dərəcəsini 2017-ci ilin sonuna qədər artırma ehtimalı azalıb. Bu da öz növbəsində dolların məzənnəsinin qlobal valyuta bazarında düşməsinə səbəb olub. Belə ki, dolların əsas rəqibi olan avro ilə müqayisədə məzənnəsi 0,5% azalaraq 1,18 səviyyəsini ötüb. Yaranmış vəziyyətdə ABŞ-ın nüfuzlu "Goldman Sachs" investisiya bankı dollar-avro valyuta cütlüyü üçün 12 aylıq proqnozunu 1,05 səviyyəsindən 1,15-ə yüksəldib. Bankın strategiya mütəxəssisləri Zaç Pandl və Kamakşya Trivedinin məruzələrinə görə, 2017-ci il ərzində zəif dollara səbəb olan amillərin heç birində dəyişiklik gözlənilmir. "Goldman Sachs" mütəxəssisləri dolların zəif olmasına səbəb kimi iqtisadi artımı dəstəkləyə bilən maliyyə tədbirlərinin alınmasında yavaşıma, zəif inflyasiya və maaşlar, həmçinin Federal Ehtiyat Sistemi rəhbərliyinin dəyişməsində qeyri-müəyyənliyi göstərib. Bununla yanaşı, avrozonada müsbət xəbərlərin davam edəcəyi və iqtisadi artımın bütün regiona yayılacağı bildirilir.
Bütün bunlar Azərbaycanın da maliyyə bazarlarına təsirsiz ötüşmür. Ekspertlər hökumətin müdaxiləsi olmayacağı halda dolların ilk mərhələdə 1,60 manata kimi ucuzlaşmasını istisna etmir. Amma hökumət ölkənin ixrac imkanlarının artırılması məqsədilə dolların o qədər də zəif olmasını istəmir. Bu mənada gözlənir ki, ilk mərhələdə dollar indiki kursunda qalsın. Yəni ən azından, bu ilin sonuna qədər dolların məzənnəsi 1,70 manat səviyyəsində sabit qalacaq. Amma dolların ucuzlaşmasının qarşısını almaq üçün istənilən halda hökumətin prosesə müdaxiləsi zəruri sayılır. Çünki qarşıdakı dövr ərzində dollara tələb daha da azalacağından, onun manat qarşısında daha da zəifləməsi gözlənir. Digər tərəfdən, payız və qış aylarında azərbaycanlı turistlərin xaricə səfərləri də kəskin azalacağından, xarici valyutaya tələb minimum həddə enəcək. Əksinə, Azərbaycanı ziyarət edən turistlərin sayında isə ciddi azalma gözlənilmir. Bu da ölkəyə əlavə dollar kütləsinin daxil olması deməkdir.
Dolların məzənnəsinin sabit qalmasına əsas səbəblərdən biri də bu il Azərbaycanın həyata keçirdiyi enerji layihələri çərçivəsində aldığı kreditlərin daxili valyuta bazarına daxil olması ilə bağlıdır. Qeyd edək ki, bu il Dünya Bankı Azərbaycana 800 milyon dollar, Asiya İnfrastruktur və İnvestisiya Bankı 600 milyon dollar, Asiya İnkişaf Bankı isə 500 milyon dollar həcmində kredit ayırıb. Bununla yanaşı, Asiya İnkişaf Bankı 2017-ci il üçün maliyyə bazarının sabitləşməsinə 500 milyon dollar kredit yönəldib. Həmçinin Asiya İnkişaf Bankının "Azərişıq" ASC-yə elektrik paylayıcı şəbəkənin yenidən qurulmasına ayırdığı 750 milyon dollar investisiyanın tranşlarla ödənilməsi, Dünya Bankının Bakı-Şamaxı avtomobil yolunun yenidən qurulmasına ayırdığı vəsait daxili valyuta bazarında valyuta bolluğunun təmin edilməsinə kömək edib. Bundan əlavə, Azərbaycan Dövlət Neft Fondunun (ARDNF) büdcə köçürmələri ilə bağlı valyuta bazarında fəaliyyəti də dolların məzənnəsinin sabitliyinə təsir edən əsas amillərdən sayılır. Dünya bazarlarında enerjidaşıyıcılarının qiymət artımı da vəziyyətə təsir edir. Neft və qazın qiymətində qeydə alınan artımlar ölkəyə daha çox dollar kütləsinin gəlməsinə gətirib çıxarıb. Digər tərəfdən, dövriyyədə manat kütləsinin azalması nəticədə milli valyutaya indi daha çox tələb yaradır. Belə vəziyyət əhali arasında dollara tələbin xeyli azalması ilə müşayiət edilməkdədir. Bu durumda manatın dollara nisbətdə daha sürətlə möhkəmlənməsi qaçılmaz sayılır. Hesab edilir ki, hökumət müdaxilə etməyəcəyi təqdirdə, dollar 1,50 manat səviyyəsinə kimi geriləyəcək.
Tahir TAĞIYEV
