İldırım Qurbanov:"Bu addım yaxın gələcəkdə hər iki ölkənin iqtisadi inkişafına, humanitar və sosial-iqtisadi vəziyyətinə öz töhfəsini verəcək"
Məlum olduğu kimi, Türkiyə və Rusiya qarşılıqlı olaraq ticarət məhdudiyyətlərinin aradan götürülməsinə dair bəyanat imzalayıb. Razılaşmanı hər iki ölkənin baş nazirlərinin müavinləri - Mehmet Şahin və Arkadiy Dvorkoviç imzalayıb. İstanbulda baş tutan imzalanma mərasimində Rusiya baş naziri Dimitri Medvedyev və türkiyəli həmkarı Binəli Yıldırım da iştirak ediblər.
Xatırladaq ki, Suriya səmasında Rusiya qırıcısının Türkiyə hərbi hava qüvvələri tərəfindən məhv edilməsindən sonra, 2016-cı il 1 may tarixindən etibarən Rusiya Türkiyənin kənd təsərrüfatı məhsullarına məhdudiyyət tətbiq etmişdi. Elə həmin ilin ortalarında Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan rəsmi üzr istədikdən sonra embarqo nisbətən yüngülləşməyə başladı. 22 may memorandumundan bir ay əvvəl prezidentlər Vladimir Putin və Rəcəb Tayyib Ərdoğan Soçidə keçirilən görüşdə bildirmişlər ki, Ankara və Moskva arasında bağlar bərpa olunmalıdır.
Rusiyanın baş naziri Dmitri Medvedyev deyib ki, hazırda bir sıra hökumət aktlarının hazırlanması davam edir. Hansı mallar üzərindən sanksiya və qadağanların qaldırıldığı hələlik dəqiq bilinmir.
Bu yaxınlarda Türkiyə, taxıl da daxil, Rusiya mallarının üzərinə 130 faizlik rüsum qoymuşdu. Bundan əvvəl Rusiya mediasının xəbərlərində deyilirdi ki, Ankara və Moskva Türkiyədən idxal edilən pomidordan başqa bütün mallar üzərindən embarqonu qaldırmaq barədə razılığa gəlib.
Bütün hallarda, iki ölkə arasında ticarət məhdudiyyətlərinin aradan qaldırılmasını ekspertlər necə dəyərləndirir? Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert İldırım Qurbanovun sözlərinə görə, hər iki ölkə kifayət qədər iqtisadi potensiala malik olduğundan, bunun əhəmiyyəti böyükdür: "Son 2 ildə iki ölkə arasında yaranan anlaşılmazlıq onların iqtisadi inkişafına ciddi ziyan vurub. O üzdən, başqa çıxış yolu yox idi. Bu addımın çoxdan atılması vacib idi. Ona görə ki, hər iki ölkə bundan qazanacaq. Məlum olduğu kimi, Rusiya-Türkiyə iqtisadi əlaqələrində məlum hadisədən sonra problem yaranmışdı. Rusiya rəhbərliyi Türkiyə ilə iqtisadi və humanitar sahələrdə qarşılıqlı münasibətləri məhdudlaşdırmağa dair müvafiq tədbirlər işləyib hazırlamağı Nazirlər Kabinetinə tapşırmışdı. Moskvanın Ankara ilə uzun illər ərzində formalaşmış, xüsusən də son dövrlərdə daha da yüksək səviyyəyə çatmış mövcud əlaqələrini birtərəfli qaydada qırmağa qərar verilmişdi. Məhdudiyyət tədbirləri konkret hər hansı bir müddət üzrə tətbiq olunmamışdı. Bu məsələ beynəlxalq situasiya, Türkiyə ilə münasibətlərin bundan sonrakı inkişaf istiqamətindən asılı olaraq qalmışdı. Söhbət iqtisadi əməkdaşlıq proqramlarını dayandırmaqdan, maliyyə əməliyyatları ilə xarici ticarət sövdələşmələrini məhdudlaşdırmaqdan, idxal-ixrac rüsumlarını dəyişdirməkdən, turizm sahəsində həyata keçiriləcək məhdudlaşdırma tədbirlərindən, daşımalar, humanitar əlaqələrdən gedirdi. Odur ki, belə təəssürat yarandı ki, Rusiyanın Türkiyə ilə iqtisadi əlaqələri sanki məhz Ankara və Moskvadan asılı vəziyyətdə imiş. Hər iki ölkə arasında qarşılıqlı mal dövriyyəsində (2014-cü ildə cəmi 31 milyard ABŞ dolları) böyük üstünlük Rusiyaya məxsusdur. Həmçinin, Türkiyəyə Rusiyadan hər il təşrif buyuran milyonlarla turist (2014-cü ildə 4,5 milyon nəfər rus turisti gəlib) böyük məbləğdə gəlirlər gətirirdi. Ən əsası da Ankaranın Rusiyadan energetika sahəsində müəyyən asılılığı var. Türkiyənin qaza olan tələbatının bu gün təqribən 60%-ni Rusiyanın "Qazprom" şirkəti ödəyir. "LUKoyl" isə sözügedən ölkədə 600-dən çox yanacaqdoldurma məntəqəsinə sahibdir.
Bəs, əslində, vəziyyət necədir? İqtisadi əlaqələrin Rusiya tərəfdən birtərəfli qaydada dayandırılması kimə xeyir gətirəcəkdi? Hansı ölkə iqtisadi cəhətdən daha çox digərindən asılı vəziyyətdədir? Məsələ bundadır ki, heç də hər şey göründüyü kimi deyil. Belə ki, Rusiyanın Türkiyə ilə iqtisadi əlaqələri birtərəfli qaydada məhdudlaşdıracağı təqdirdə itirən ən çox elə onun özü oldu. Ona görə də belə bir bəyanatın verilməsi zərurəti yarandı. Bu addım yaxın gələcəkdə hər iki ölkənin iqtisadi inkişafına, humanitar və sosial-iqtisadi vəziyyətinə öz töhfəsini verəcək. Nəticədə hər iki ölkə kifayət qədər iqtisadi mənfəət əldə edəcək". Vidadi ORDAHALLI
