Qulamhüseyn Əlibəyli: “Bu, Azərbaycanın Avropa ilə strateji tərəfdaşlığının yeni mərhələyə keçdiyinə dair siyasi mesajdır”
Prezident İlham Əliyev Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula Fon der Lyayenlə mətbuata bəyanatında bildirib ki, bu günün geosiyasi vəziyyətinin əhəmiyyəti heç zaman olmadığı qədər daha da artır:
“Sülhü təkcə kağız üzərində deyil, gündəlik həyatda hiss etdiyimizi nümayiş etdirmək üçün bir çox birtərəfli addımlar atdıq. Azərbaycan öz ərazisi ilə Ermənistana daşınan yüklərin tranzitinə bütün məhdudiyyətləri aradan qaldırıb. Həmin məhdudiyyətlər beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərimizin Ermənistan tərəfindən işğalı səbəbindən tətbiq edilmişdi. Biz, həmçinin çox mühüm yanacağı, xüsusən də benzin və dizeli Ermənistana təchiz etməyə başlamışıq. Bu günün geosiyasi vəziyyətinə gəldikdə, onun əhəmiyyəti heç zaman olmadığı qədər daha da artır”.
Maraqlıdır, Prezident “bu günün geosiyasi vəziyyətinin əhəmiyyəti heç zaman olmadığı qədər daha da artır” deyərkən nəyi nəzərdə tutur?
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini baki-xeber.com-la bölüşən sabiq millət vəkili, hüquqşünas Qulamhüseyn Əlibəyli bununla bağlı bir sıra məqamlara toxundu: “Prezident İlham Əliyevin Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula Fon der Lyayenlə birgə mətbuata bəyanatı zamanı səsləndirdiyi bu fikri adi diplomatik ifadə yox, Azərbaycan dövlətinin sürətlə dəyişən beynəlxalq münasibətlər sistemində oynadığı rola və Avropa ilə strateji tərəfdaşlığının yeni mərhələyə keçdiyinə dair siyasi mesajdır. Prezident Əliyev "bu günün geosiyasi vəziyyətinin əhəmiyyəti heç zaman olmadığı qədər daha da artır" deməklə müasir beynəlxalq sistemin köklü transformasiya mərhələsində olduğunu, enerji, nəqliyyat, iqtisadi və regional təhlükəsizlik baxımından Azərbaycanın geostrateji əhəmiyyətinin artığını, Avropa İttifaqı ilə əməkdaşlığın artıq yalnız iqtisadi maraqlara deyil, həm də dəyişən qlobal geosiyasi balansın formalaşmasına xidmət edən strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldiyini vurğulayır. Prezident bu fikri ilə ilk növbədə müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində yaranmış yeni geosiyasi reallıqları nəzərə çarpdırır. Belə ki, son illərdə qlobal və regional geosiyasi və hərbi qarşıdurmalar, xüsusilə, Rusiya–Ukrayna müharibəsi, Yaxın Şərqdə davam edən silahlı qarşıdurmalar böyük dövlətlər arasında geosiyasi rəqabəti gücləndirir. Rəqabətin güclənməsi Çin və Uzaq Şərq ölkələri ilə Avropa arasında yükdaşımaların mühüm hissəsinin keçdiyi şimal marşrutu – Rusiya üzərindən keçən dəhlizin təhlükəsizliyi üçün xeyli risklər yaradıb. Bu da qlobal ticarət marşrutlarında ciddi dəyişikliklərə səbəb olub. Avropa ilə Rusiya arasındakı geosiyasi qarşıdurma fonunda Avropa İttifaqı alternativ nəqliyyat, kommunikasiya və logistika xətlərinin inkişafına daha çox diqqət ayırmağa başlayıb. Bu baxımdan bütövlükdə Orta Dəhliz və Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu Avropa İttifaqı üçün strateji əhəmiyyət kəsb edir. Buna görə də bütövlükdə Avrasiya məkanı dünya siyasətinin əsas mərkəzlərindən birinə, Cənubi Qafqaz isə qlobal təhlükəsizlik və iqtisadiyyat baxımından mühüm strateji əhəmiyyət daşıyan regiona çevrilib”.
Q. Əlibəylinin fikrincə, Prezidentin səsləndirdiyi fikirdə digər bir əhəmiyyətli məqam Azərbaycanın bu geosiyasi proseslərdə tutduğu mövqe ilə əlaqədardır: “Belə ki, Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayan dövlət, həm də, Avropa ilə Mərkəzi Asiyanı, Çini və Uzaq Şərqi birləşdirən etibarlı logistika və nəqliyyat mərkəzi kimi çıxır. Orta Dəhlizin və Transxəzər marşrutunun əhəmiyyətinin artması fonunda Azərbaycanın tranzit imkanları Avropa İttifaqının iqtisadi təhlükəsizliyi baxımından xüsusi önəm qazanıb. Azərbaycan artıq bütövlükdə Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizinin, o cümlədən, Transxəzər marşrutunun mərkəzi aktorlarından birinə çevrilib. Qeyd edək ki, bu gün enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi Avropa üçün strateji prioritet istiqamətə çevirilib və Azərbaycan bu siyasətin etibarlı tərəfdaşlarından biri kimi çıxış edir. Təbii qaz ixracı ilə yanaşı, yaşıl enerji layihələri, Xəzərin külək potensialı və Qara dənizin dibi ilə planlaşdırılan elektrik kabeli layihəsi Azərbaycanın Avropanın enerji keçidində də mühüm rolunun artacağını göstərir. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında diqqət çəkən məqamlardan biri də regional təhlükəsizlik məsələsidir. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tam bərpa etməsindən sonra Cənubi Qafqazda yeni geosiyasi reallıq yaranıb. İndi əsas məsələ bu reallığın qalıcı sülh modeli ilə möhkəmləndirilməsidir. Avropa İttifaqının regionda maraqlarının artması həm də bu kontekstdə qiymətləndirilə bilər. Belə ki, kollektiv Avropa üçün sabit Cənubi Qafqaz regionu həm enerji, həm nəqliyyat, həm də Avropa ilə Asiya arasında iqtisadi əlaqələrin təhlükəsizliyi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Prezidentin bəyanatında diqqət çəkən digər siyasi mesaj Azərbaycanın xarici siyasət kursuna aiddir. Bakı müxtəlif güc mərkəzləri ilə balanslaşdırılmış münasibətlər saxlayaraq milli maraqlara əsaslanan müstəqil siyasət həyata keçirdiyini nümayiş etdirir. Avropa İttifaqı ilə əməkdaşlığın inkişafı Azərbaycanın digər tərəfdaşlarla münasibətlərinə alternativ kimi deyil, çoxşaxəli xarici siyasət strategiyasının tərkib hissəsi kimi təqdim olunur.
Prezidentin söylədiyi fikrin mühüm mənalarından biri də ondan ibarətdir ki, müasir geosiyasi proseslər artıq yalnız hərbi və siyasi təhlükəsizliklə məhdudlaşmır. Enerji, nəqliyyat, rəqəmsal bağlantılar, yaşıl enerji, kritik xammal resursları və iqtisadi dayanıqlılıq da müasir geosiyasətin əsas vasitələrinə çevrilib. Azərbaycan da məhz bu istiqamətlər üzrə Avropa üçün strateji tərəfdaş statusunu daha da möhkəmləndirməyə çalışır. Bütövlükdə, Prezidentin bu bəyanatı bir tərəfdən mövcud geosiyasi reallıqların qiymətləndirilməsi, digər tərəfdən isə Azərbaycanın gələcək xarici siyasət prioritetlərinin konseptual ifadəsi kimi dəyərləndirilə bilər”.
Vidadi ORDAHALLI
