İsrailin baş naziri Binyamin Netanyahu bu həftə Vaşinqtona səfər etməyi planlaşdırır. ABŞ lideri Donald Tramp bunu açıqlayaraq əlavə edib ki, hökumət başçısı görüş üçün şəxsən müraciət edib. Amerika paytaxtında keçiriləcək qəbul Tramp və Netanyahu arasında fevral ayında İrana qarşı birgə hərbi əməliyyatın başlanması məsələsini müzakirə etmək üçün şəxsən görüşdüklərindən bəri ilk görüş olacaq. O vaxtdan bəri iki lider arasında münasibətlər pisləşib: ABŞ prezidenti, ona yaxın olanların sözlərinə görə, Tehrana qarşı kampaniyaya qoşulduğuna görə, İsrailin baş naziri isə Vaşinqtonla Tehranın sülh razılaşmasına nail olmasına görə peşman olub.
Tramp “Axios” ilə söhbətində Netanyahunun tezliklə Vaşinqtona potensial səfərindən bəhs edib. Səfərin təşkili İsrail baş nazirinin ABŞ prezidentini ölkə müstəqilliyinin 250 illiyi münasibətilə təbrik etmək üçün etdiyi son telefon danışığı zamanı müzakirə olunub. Tramp “Axios”a Netanyahunu nəzərdə tutaraq izah edib: "Biz çox yaxşı yola gedirik. O, kimin şef olduğunu bilir". Lakin İsrail baş nazirinin səfərinin Trampın NATO sammiti üçün Türkiyəyə səfərindən (7-8 iyul) əvvəl, yoxsa sonra baş tutacağı hələ də məlum deyil. Məlum olan odur ki, iki lider 17 iyunda ABŞ-la İran arasında anlaşma memorandumunun imzalanmasından sonra Yaxın Şərqdəki vəziyyəti müzakirə edəcək. Netanyahu və Tramp sonuncu dəfə şəxsən fevral ayında görüşmüşdülər. O zaman baş nazir İrana qarşı planlaşdırılan əməliyyatın təfərrüatlarını müzakirə etmək üçün ABŞ-a gəlmişdi. O vaxtdan bəri iki lider arasında ünsiyyət əsasən İslam Respublikasının hərbi potensialını tükəndirə bilməyən və hökumət dəyişikliyinə səbəb olmayan hərbi kampaniyanın uğursuzluğu səbəbindən pozulub. ABŞ və İsrail arasındakı qarşılıqlı etimadsızlığın miqyası bu yaxınlarda “The New York Times” qəzetindəki mənbələr tərəfindən açıqlandı. Onlar Ağ Evin uzun müddətdir İsrailin ABŞ ilə məsləhətləşmədən İranın danışıqlar qrupunu - xarici işlər naziri Abbas Araqçi və parlamentin sədri Məhəmməd Bağır Qalibafı aradan qaldırmaq üçün bir plan hazırladığından qorxduğunu açıqladılar. “The New York Times”iddia edir ki, İran nümayəndələri Vaşinqtondan israillilərin gizli əməliyyatlar aparmayacağına dair zəmanət istəyiblər. Lakin bir vaxtlar Pakistandan İrana gedərkən İslam Respublikasının təhlükəsizlik xidmətləri yəhudi dövlətinin Qalibafı daşıyan təyyarəyə hücum etmək niyyətində olduğunu aşkar etdi. Nəticədə plan pozuldu.
“Israel Hayom” qəzetinin verdiyi məlumata görə, bu fonda Netanyahu İsrail Müdafiə Nazirliyinə təxminən 12 il sonra, növbəti onilliyin sonuna qədər ABŞ-ın hərbi yardımının tamamilə dayandırılmasına hazırlaşmağı tapşırıb. Alternativ olaraq, yəhudi dövləti Amerika müdafiə sənayesindən asılılığını azaltmaq üçün planlar hazırlayır. Lakin baş nazir münasibətlərin eyni səviyyədə qaldığını açıq şəkildə vurğulayır. ABŞ müstəqilliyinin 250 illiyi münasibətilə təbrik mesajında Netanyahu bildirib: "Bizim aramızda güclü bir bağ var, çünki ortaq bir taleyi bölüşürük. Bilirik ki, azadlıq heç vaxt azad deyil. O, daim alınmalı, daim müdafiə olunmalıdır. Amerika müasir dünyanın tanıdığı ən böyük azadlıq qüvvəsi olub. İsrail öz tərəfində durmaqdan qürur duyur, İsrail hamınızla birlikdə olmaqdan qürur duyur, çünki bizim ittifaqımız yalnız ortaq maraqlar üzərində deyil, həm də ortaq dəyərlər üzərində qurulub". Baş nazir vurğuladı ki, bu gün ABŞ və İsrailin ortaq dəyərləri "hücum altındadır". Netanyahu xatırladıb: "Üzləşdiyimiz tiranlar “Amerikaya ölüm, İsrailə ölüm” şüarları səsləndirirlər. Onlar azadlığın zəif olduğunu, demokratiyanın zəif olduğunu düşünürlər. İki demokratiyamız haqqında yanılırlar, çünki Amerika və İsrail bir yerdə olduqda azadlıq daha güclü olur. Birlikdə azadlığı müdafiə edirik". İsrail rəhbərliyindəki bir çox insan İranın ABŞ ilə dalana dirənmiş danışıqları uzadacağına və amerikalıları o qədər qəzəbləndirəcəyinə ümid edir ki, Tramp hərbi əməliyyatları bərpa edəcək və ya heç olmasa İrana qarşı tam dəniz blokadasını və sərt sanksiyaları bərpa edəcək. İsrailin yüksək vəzifəli rəsmiləri bunu "Al-Monitor"a bildiriblər. Onlar iddia edirlər ki, ali lider Müctəba Xameneinin rəhbərlik etdiyi hazırkı İran rəhbərliyi razılığa gələ bilmir. "Al-Monitor"un mənbələri bildirir: "Hazırkı rəhbərlik daha az sabit, daha ekstremist və gözlənilməzdir. Onlar gücdən sərxoşdurlar və təkəbbürlüdürlər, həm Amerika, həm də İsraili məğlub etdiklərinə əmindirlər". İsrail hesab edir ki, Vaşinqton və Tehran davam edən ikinci mərhələ danışıqlarında real irəliləyiş əldə edərsə, Tramp, daha əhatəli bir razılaşmanın bir hissəsi olaraq, İsrail qoşunlarını Cənubi Livandan tamamilə çıxarmaq üçün Netanyahuya təzyiq göstərəcək. Bu, İsrail baş nazirinin mövqeyini sarsıdacaq. Netanyahunun tənqidçiləri iddia edirlər ki, o, ABŞ-İran danışıqlarını planın bir hissəsi kimi təqdim etməklə bu payızda keçiriləcək parlament seçkilərindən əvvəl ictimai rəyə təsir göstərməyə çalışır. İran və onun regional təmsilçiləri üzərində vəd edilmiş "tam qələbə"ni əldə edə bilməyən Netanyahu, israilliləri təkcə mövcudluq fəlakətinin qarşısını aldığına deyil, həm də lazım gələrsə, onları yenidən qorumaq üçün unikal qabiliyyətə malik olduğuna inandırmağa çalışır.
Samirə SƏFƏROVA
