Dünya enerji sektorunun əsas diqqəti mayın 23-25-də Avstriyanın paytaxtı Vyana şəhərində Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatına (OPEK) üzv və qeyri-üzv dövlətlərin birgə iştirakı ilə Vyanada keçiriləcək Nazirlər Şurasının 172-ci iclasına yönəlib. Məhz burada neftin sonrakı qiymətini müəyyən edəcək qərarların qəbulu gözlənir.
Xatırladaq ki, tədbirdə ölkəmizi energetika naziri Natiq Əliyev təmsil edəcək. Onu da xüsusi olaraq qeyd edək ki, Azərbaycanın neftin qiymətinin sabitləşdirilməsi və bu məqsədlə həyata keçirilən tədbirlərdə aparıcı rol oynamasını nəzərə alaraq, OPEK-in baş katibi Məhəmməd Sanusi Barkindo, eləcə də OPEK və qeyri-OPEK Nazirlərinin Birgə Monitorinq Komitəsinin rəhbəri, Küveytin neft naziri Əssam əl-Marzuk Natiq Əliyevlə görüşməyi təklif edib.
Vyanada Nazirlər Şurasının iclasında hasilatın azaldılması ilə bağlı öhdəliklərin icrasının neft bazarına təsiri, enerji bazarında müşahidə olunan tendensiyalar və iqtisadi inkişaf tempinin təhlili əsasında hazırlanmış hesabat açıqlanacaq. İlin ikinci yarısı üçün müvafiq sazişin müddətinin uzadılması, yaxud digər hansısa bir qərarın qəbulu məhz bu hesabatın nəticələrinə əsasən müəyyənləşəcək. Azərbaycan, eləcə də əksər neft istehsalçıları sazişin müddətinin artırılmasını vacib sayır. Energetika naziri N.Əliyev qeyd edir ki, OPEK-ə üzv olan və kartelə daxil olmayan ölkələrin 2016-cı il dekabrın 10-da Vyanada neft hasilatının azaldılması ilə bağlı əldə etdiyi razılaşma tarixi bir qərar olub: "Neft hasil və ixrac edən ölkələrin dünya neft bazarında payından və çəkisindən asılı olmayaraq ilk dəfə olaraq nümayiş etdirdiyi yekdil mövqe ilin birinci yarısı üçün nəzərdə tutulan sazişin uğurlu nəticəsini təmin etmiş oldu. Vyana sazişinin nəticələrinin davamlı olmasına ehtiyac var. Bu məqsədlə bütün neft hasil edən ölkələrin bu prosesdə fəal iştirakı, ümumi mənafe naminə birgə hərəkət etməsi vacibdir. Azərbaycan neft hasilatının azaldılması barədə razılaşmanı imzalayan tərəf kimi bundan sonra da neft bazarında qiymət sabitliyinin davamlı olması üçün növbəti addımları atmağa hazırdır".
Xatırladaq ki, cari ilin yanvar ayından etibarən Azərbaycan ölkədə hasilatı nəinki sutkada 35 min barrel azaltmaqla müvafiq öhdəliyinə uyğunlaşdırıb, hətta kvotadan da artıq azalmaya nail olub. Bu fonda OPEK və qeyri-OPEK ölkələrinin nazirlərindən ibarət Birgə Monitorinq Komitəsi Azərbaycanı bu prosesdə aparıcı ölkə kimi qiymətləndirib. Yaranmış vəziyyətdə isə yanvar ayından etibarən kiçik qiymət fərqləri istisna olmaqla, ümumən neftin qiymətində sabitlik yaranıb. Hesab edilir ki, hazırkı qiymətlər bütün neft hasilatçıları üçün uyğun rəqəmdir.
Yeni Vyana görüşü ərəfəsində isə neftin qiyməti artır. Azərbaycanın dünya bazarına çıxararaq satdığı xam neftin 1 barrelinin qiyməti isə, son məlumatlara əsasən, 0,94 dollar və yaxud 1,76% artıb. Hazırda neftimizin qiyməti 54,25 dollar təşkil edir. Vyana görüşündə hasilatın sabit saxlanması və ya azaldılması ilə bağlı razılıq əldə olunacağı təqdirdə neftin qyimətində yeni artımlar gözlənir. Belə vəziyyət Azərbaycanın neft gəlirlərinin daha da artması deməkdir. Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şaban isə Vynada yeni razılığın əldə olunacağını ehtimal edir: "Qiymətin yuxarı qalxması bazara göndərilən müsbət siqnallardan asılıdır. Hesab edirəm ki, konfrans öncəsi hasilatın azaldılmasının əleyhinə çıxan olmayacaq. Düşünürük ki, budəfəki konfrans mülayim ab-havada keçəcək. İlin sonuna, hətta gələn il martın sonuna kimi hasilatın azaldılmasının davam etdirilməsi və bu kvotaların saxlanması gündəmdə qalacaq. Bu qərar qəbul edilərsə, bazara müsbət təsir göstərəcək, qiymətlərin bir müddət yüksək olmasını təmin edəcək. Ahənglik üst-üstə düşərsə, neftin qiymətinin 55 dolları keçməsi problemli olmayacaq".
Bütün bunlar, qeyd olunduğu kimi, neftin qiymətində artıma səbəb olacaq və bu da, digər hasilatçılar kimi, Azərbaycanın da gəlirlərinin artmasına rəvac verəcək. Amma onu da nəzərə alaq ki, neft qiymətlərində dəyişiklik olmasa belə, Azərbaycan artıq qeyri-neft sektoru hesabına gəlirlərini əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilib. Məsələn, 2017-ci ilin yanvar-mart aylarında Azərbaycandan 264,9 milyon dollar dəyərində qeyri-neft məhsulları ixrac edilib ki, bu da 2016-cı ilin yanvar-mart aylarına nisbətən faktiki qiymətlərlə 9,1 faiz, real ifadədə isə 7 faiz çoxdur.
İxracın təşviq olunması, Azərbaycan brendinin formalaşdırılması və xaricdə Azərbaycan məhsullarının marketinqinin aparılması ilə bağlı tədbirlər planları artıq öz nəticələrini verir. Azərbaycanın ixrac potensialı daha çox qeyri-neft sahəsinin hesabına artır.
Tahir TAĞIYEV
