Son günlərdə havaların dəyişkən keçməsi, xüsusən də bölgələrdə müxtəlif istiqamətdə dolu düşməsi, digər təbiət hadisələrinin baş verməsi aqrar sığorta məsələsinin yenidən aktuallaşmasına səbəb olub.
Real vəziyyətin təhlili bu istiqamətdə hələ də ciddi problemlərin olduğunu meydana qoyur. Belə ki, digər sahələrdən fərqli olaraq, aqrar sahədə sığortanın tətbiqi hələ də geniş vüsət almayıb və zəruri addımlar atılmasa, vəziyyətin müsbətə doğru dəyişməsi də gözlənilmir. Halbuki, aqrar sığorta tətbiq edilsəydi, fermerlər elə son təbiət hadisələrinə görə üzləşdikləri zərərin əvəzini sığorta şirkətlərindən almış olardılar. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Azərbaycanda son günlərdə bəzi ərazilərə düşən dolu bir sıra meyvə və tərəvəzlərin məhsuldarlığına da mənfi təsir göstərə bilər. Bunu Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Elmi Tədqiqat Bağçılıq və Subtropik Bitkilər İnstitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini Vahid Əliyev də təsdiq edib.
Dolunun düşməsinin ümumiyyətlə kənd təsərrüfatı bitkiləri üçün ziyanlı olduğunu deyən V.Əliyevin sözlərinə görə, dolu nəticəsində tərəvəzlərin şitilləri qırıla, əkin sahələri, xüsusilə taxıl sahələrinin torpağı yata bilər. Hazırkı dövrdə dolu çəyirdəkli meyvələrin də məhsuldarlığının azalmasına səbəb ola bilər. Aydındır ki, bu vəziyyətdən əziyyət çəkən tərəflərdən biri məhz məhsullarını sığorta etməyən fermerlər olacaq. Halbuki, ölkədə "Kənd təsərrüfatı bitkilərinin məhsullarının sığortası Qaydaları" qüvvədədir. Qanuna əsasən, məhsullar sel, daşqın və şaxtadan sığortalanır. Burada qeyd olunur ki, kənd təsərrüfatı bitkiləri üzrə məhsulun dəyərinin azı 70 faizi sığortalanır və bu göstəricinin tam həcmdə artırılması da mümkün sayılır. Amma sığora şirkətləri aqrar sahəyə yaxın durmur. Bir çox şirkət iddia edir ki, əkin sahələrinin, məhsuldarlığının və yığılan məhsulun uçotunun aparılmaması dəyə biləcək zərəri qiymətləndirməyə imkan vermir. Bildirilir ki, risqin proqnozlaşdırılması aparılmır, məhsuldarlığın proqnozuna nəzarət etmək mümkün olmur. Yəni təsərrüfatlarda statistika, uçot işinin olmaması vəziyyəti qiymətləndirməyi və onları sığortalamağı mümkünsüz edir. Sığorta şirkətləri hesab edir ki, statistika aparılmadığı müddətdə sığortadan söhbət gedə bilməz. Amma problem təkcə sığorta şirkətləri ilə bağlı deyil. Elə yetərincə məlumatları olmadığından, fermerlər özləri sığorta üçün müraciət etmir.
Hesab edilir ki, aqrar sığortanın inkişafı üçün fermerlərin bu barədə məlumatlılığının artırılması vacibdir. Eyni zamanda ekspertlərə görə, kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçılarının daha risqsiz, mütərəqqi texnologiyalardan istifadə etməsi də aqrar sığortanın inkişafı, sığorta şirkətlərinin bu sahəyə marağının artması üçün başlıca şərtlərdir. Digər tərəfdən faktdır ki, Azərbaycan bankları aqrar sahədə risqlərin, xüsusilə da hava şəraiti risqinin böyük olduğunu nəzərə alıb fermerlərə lazımi qədər kredit ayırmırlar. Bu sahədə sığortanın tətbiqi isə bankları kənd təsərrüfatının kreditləşməsinə stimullaşdıra bilər. Qeyd edək ki, sığorta mexanizminə əsasən, məhsulun becərilməsi prosesində hansısa təbii hadisə baş verərsə, banklara pulu kredit götürən fermerin əvəzinə sığorta şirkətləri ödəyir. Bütün bunlar aqrar sığortanın kənd təsərrüfatı üçün çox böyük önəm kəsb etdiyini göstərir. Hələlik ümid dövlətin bu sahəyə mdaxilə etməsinə qalıb. Qeyd edək ki, bu məsələ iqtisadi inkişafa dair Strateji Yol Xəritəsində əksini tapıb. Burada Aqrar Sığorta Fondunun yaradılması nəzərdə tutulur. Bu da sığorta şirkətlərinin risqini azaldacaq və nəticədə sığorta şirkətlərinin bu sahəyə marağını artıracaq. İkincisi, risqin qiymətləndirilməsi üçün məlumat bazası olmalıdır. Məlumat bazasının yaradılması məqsədilə geniş tədbirlər müəyyənləşdirilib, sığorta hadisələrinin reystrinin formalaşması nəzərdə tutulub. Risq qiymətləndirməsini aparmasına imkan verən informasiya sisteminin yaradılması da gündəmdədir. Bundan əlavə, sığorta sisteminə subsidiya veriləcək. Qeyd edək ki, bəzi xarici ölkələrdə hətta məhsulun qiyməti də sığortalanır ki, qiymət aşağı düşərsə, həmin kəsir sığorta şirkətləri tərəfindən ödənilsin. Azərbaycanda da belə sığorta növlərinin tətbiqi zəruri sayılır. Hesab edilir ki, sığortanın tətbiqi həm də kənd təsərrüfatı ilə məşğul olan əhalinin sayının çoxalması, bu sahədə məhsuldarlığın, aqrar sektorda əsas kapitala yönəldilmiş investisiyaların həcminin artmasına rəvac verəcək.
Tahir TAĞIYEV
