Bu gün dünyada hələ də davam edən iqtisadi böhranın təsirlərindən xilas olmaq üçün müxtəlif dövlətlər fərqli üsullara əl atır. Bunlardan biri də ölkə ərazisilə yükdaşımların həcminin artırılmasıdır. Artıq qeyd edilən istiqamətdə dünya ölkələri arasında yeni bir sərt rəqabətin başlanması da müşahidə olunur.
Aydındır ki, bu rəqabətdən yükdaşımalar üçün daha sərfəli şərtlər təklif edən, həmçinin coğrafi mövqeyi daha məqbul olanlar qalib çıxacaq. Bu xüsusda Azərbaycan indi adı ön planda çəkilən ölkələr sırasında yer alır. Məsələn, hesab olunur ki, "Yeni İpək Yolu" layihəsinin reallaşmasında Azərbaycan əsas iştirakçılardan olacaq. Qeyd edək ki, "Yeni İpək Yolu" layihəsinin təşəbbüskarı Çin olsa da, indi Avropanın onun reallaşmasında marağı heç də Pekinin istəyindən az deyil. Məsələ burasındadır ki, Avropa İttifaqının böyük dövlətləri Çin istiqamətində ticarətin həcmini sürətlə artırmaq fikrindədir. Xatırladaq ki, bu məsələ "Bir kəmər - bir yol" Pekin Sammitində əsas müzakirə mövzularından biri olub. İndilikdə sözügedən yolun keçə biləcəyi müəyyən ərazilər mövcuddur. Lakin onlardan ən sərfəlisi Azərbaycan üzərindən keçən tarixi yoldur. Bunu Rusiya Elmlər Akademiyası Uzaq Şərq İnstitutunun direktoru, Rusiya Beynəlxalq Məsələlər Şurasının üzvü Sergey Luzyanin də təsdiq edir. O qeyd edir ki, "İpək Yolu iqtisadi kəməri" layihəsinin Azərbaycandan keçən beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi marşrutu daha perspektivli və bütün altı əsas dəhliz arasında ən klassikidir. Luzyanin ilk növbədə Xəzər dənizindən, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyədən keçən marşrutun proqnozlaşdırılan, təhlükəsiz olduğunu vurğulayıb: "Daha çox ölkəni əhatə edən bu dəhliz digərləri ilə müqayisədə ən perspektivlisidir. Klassik İpək Yolu nöqteyi-nəzərindən bu yol 2-3 min il bundan əvvəlki, yəni Orta Asiyadan, Xəzər və Qafqazdan Aralıq dənizi ölkələrinə keçən marşrutun təkrarı olacaq. Bu elə əsl tarixi İpək Yoludur və hazırda onu praktik olaraq bütün məntəqələrdə bərpa edirlər". Ekspert qeyd edir ki, infrastruktur mürəkkəbliyinə baxmayaraq, Azərbaycandan keçən marşrut daha çox iqtisadi potensiala malikdir: "Aydındır ki, azı 7-8 dövləti, o cümlədən Mərkəzi Asiya regionunu və Xəzər hövzəsini birləşdirmək lazım gələcək, lakin tranzit, əmtəə mübadiləsi və kapital baxımından bu marşrut çox perspektivlidir. Çin həmişə inkişaf etməkdə olan dünyanın lideri kimi çıxış edib və o, bu layihənin inkişafına böyük investisiyalar yatıra bilər. Çinin iki bankına artıq 23,1 milyard dollar həcmində proqram təklif edilib. Bu vəsait logistikaya, qovşaqların və anbarların yaradılmasına, birgə istehsalların təşkilinə sərf olunacaq".
Burada bir məqamı da qeyd edək ki, Azərbaycan üzərindən daşınan yüklərin həjminin artırılması üçün ölkə ərazisində bütün zəruri işlər görülüb və görülməkdədir. Belə ki, Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı Kompleksinin birinci mərhələsi istifadəyə verilib, Kompleksin ikinci mərhələsi üzrə işlər davam etdirilir. Ən müasir texnologiyalara əsaslanan Gəmiqayırma Zavodu tikilib və hazırda uğurla fəaliyyət göstərir, iri gəmiçilik inkişaf etdirilir. Bununla yanaşı, çoxsaylı digər infrastruktur layihələri həyata keçirilib, avtomobil və dəmir yolları, beynəlxalq hava limanları tikilib və ya yenidən qurulub. Böyük əhəmiyyətinə görə "Dəmir İpək yolu" adlandırılan Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun tikintisi tərəfdaşlarla birlikdə uğurla icra olunur. Bu layihənin reallaşması Asiya və Avropa dəmir yollarının inteqrasiyasına öz töhfəsini verəcək və Çindən Avropaya daşımalar qısa müddətdə mümkün olacaq. Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan da bildirir ki, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu layihəsi yaxın bir neçə ayda fəaliyyətə başlayacaq və bununla da İpək yolunun mühüm bir hissəsi tamamlanmış olacaq.
Mütəxəssislər isə bildirir ki, Bakı-Tiflis-Qars dəmiryolu layihəsi Çindən başlayan ticarət yolunda mühüm məntəqə funksiyasını yerinə yetirəcək. Həmin marşrutla Türkiyəyə qısa müddətdə çatdırılacaq yüklər Avropanın istənilən nöqtəsinə zərərsiz daşına biləcək. Buna görə də Bakı-Tiflis-Qars dəmiryolu xəttinin istifadəyə verilməsinə "Yeni İpək Yolu" proqramı kontekstində ciddi maraq göstərilir. Bu marşrut həm də Rusiyadan yan keçməklə daha səmərəli nəqliyyat dəhlizini yaratmaq məqsədinə xidmət edə bilir. Rusiyanın alternativ olaraq təklif etdiyi Transsibir marşrutu isə indi həm vaxt uzunluğuna, həm də Qərblə yaşanan iqtisadi savaşa görə o qədər səmərəli sayılmır. Məhz bu səbəbdən "Yeni İpək Yolu" layihəsinə maraq artır və onun reallaşmasında əsas ölkələrdən biri qismində də Azərbaycan çıxış edir.
Tahir TAĞIYEV
