"Transxəzər" nəhayət reallaşa bilər

Tarix: 17.03.2014 / 08:57
Bölmə: İqtisadiyyat

Rusiyadan enerji asılılığına son qoymaq istəyən Avropanın xüsusi maraq dairəsində olan məsələlərdən biri, yenə əvvəlki kimi, alternativ mənbələrdən təbii qaz alışını həyata keçirməkdir. Bu məsələdə əsas ümid yerlərindən biri isə Azərbaycandır. Hazırda Qərbi maraqlandıran əsas məsələ Orta Asiya qazının da Azərbaycan üzərindən nəqlinə nail olmaqdır.
Bu məsələ "TransAnadolu" qaz kəməri (TANAP) layihəsi gündəmə gəldikdən sonra daha da aktuallaşmağa başlayır. Xatırladaq ki, hələ ötən ay "SOCAR Turkey"nin sədr müavini Samir Kərimli də bildirib ki, Azərbaycanda böyük qaz ehtiyatları var və TANAP Orta Asiya qazı üçün açıqdır. Hazırda Avropa bu məsələdə fəaliyyətini yenidən aktiv hala gətirmək niyyətindədir. Özü də Qərbdə vurğulanır ki, bu məsələdən Rusiya narahat olmamalıdır. Qeyd olunur ki, Azərbaycan və Türkmənistan qazı TANAP boru kəməri vasitəsilə Avropa bazarına çatdırılarsa, Rusiya qazı ilə ciddi rəqabət aparmayacaq. Çünki "Qazprom" Rusiya qazının Avropaya ən nəhəng ixracatçılarından biridir. "Utro" portalı da vurğulayır ki, "Qazprom" 150 milyard kubmetr qaz satır və bu həcmi 200 milyarda çatdırmaq niyyətindədir. Bu şirkətin hazırda Avropanın ehtiyaclarının 40%-ni təmin etdiyini nəzərə alsaq, ond həqiqətdən də Rusiyanın qorxduğu rəqabətdən söhbət gedə bilməz. Digər tərəfdən, TANAP üzrə daşınma 30 milyard kubmetrdən 32 milyarda kubmetrə çatdırılarsa, bunun 12 milyard kubmetri Türkiyə tərəfi üçün nəzərdə tutulacaq, qalan 20 milyard kubmetr isə Avropaya daşınacaq.
Hesablamalara görə, Azərbaycan qazı Avropanı 20-25%, Rusiya qazı 40% təmin edəcək, qalan hissə isə mayeləşdirilmiş qazın payına düşə bilər. Bununla yanaşı, TANAP perspektiv cəhətdən Avropada yerini tutacaq və tam reallaşdırılarsa, Türkiyə ərazisində ən nəhəng infrastruktur olacaq. Lakin qeyd edilənlərə rəğmən, Moskva hələ də Orta Asiya qazının Azərbaycan üzərindən Avropaya daşınmasına qarşıdır. Elə bu səbəbdən Orta Asiya qazını Azərbaycana gətirəcək "Transxəzər" qaz kəməri ideyasına qarşı çıxır. Ekspertlərə görə, "Transxəzər" qaz kəmərinin çəkilməsi çox mürəkkəb bir layihədir. 90-cı illərdə bu kəmərin Türkmənistandan Türkiyəyə qədər çəkilməsi gündəmə gətirilib və bununla bağlı çoxlu işlər görülüb. İlk növbədə o vaxtlar bunun iqtisadi əsaslandırılması hazırlanmışdı. Sonradan məsələ dayandırılsa da, hazırda Avropa İttifaqı tərəfindən yenidən gündəmə gətirilib. Bununla bağlı Türkmənistan, Azərbaycan və Aİ arasında danışıqlar aparılır. İstisna deyil ki, Avropanın yenidən bu məsələyə diqqət ayırması Rusiyanın Ukraynada həyata keçirdiyi siyasətdir. O da aydındır ki, Rusiya Avropada enerji sferasında hegemonluğundan və digər təsir vasitələrindən istifadə edərək "Transxəzər" layihəsinin reallaşmasına yeni maneələr yaradacaq. Lakin əksər ekspertlər belə hesab edir ki, Moskvanın Avropaya təzyiqi əks effekt verə bilər. Çünki "Transxəzər"in reallaşması təşəbbüsü elə Avropanın özündən gəlir. Buna rəğmən, Moskvanın konkret Avropa dövlətlərinə təzyiqi və təsiri qaçılmaz sayılır. Hətta Rusiyanın onlarla müəyyən sövdələşmələrə getməsi də istisna olunmur. Elə bu səbəbdən Moskvanın təsirlərindən sığortalanmaq üçün Avropa dövlətlərinin öz aralarında razılığa gələrək konkret mövqe sərgiləyəcəyi istisna olunmur. Lakin Ukrayna olayları indiki vəziyyətdə Kremlin əl-qolunu bağlayır. Avropa isə TANAP-ın da reallaşaması fonunda yaranmış fürsəti əldən qaçırmaq istəmir.
Xatırladaq ki, Bakının təşəbbüsü ilə yaradılan və Azərbaycan-Türkiyə layihəsi olan TANAP-ın Gürcüstan-Türkiyə sərhədindən Türkiyə-Bolqarıstan sərhədinə qədər tikilməsi planlaşdırılır. Türkiyənin şərqindən qərbinə uzanan TANAP "Cənub qaz dəhlizi" layihəsinin əsas hissəsi olacaq. Minimal ötürücülük qabiliyyəti ildə 16 milyard kub metr təşkil edəcək qaz kəmərinin 2018-ci ildə işə başlaması planlaşdırılır. Buna baxmayaraq, TANAP yaxın 30-40 il ərzində Azərbaycan ixracını Qərb istiqamətində tamamilə təmin edəcək. "Transxəzər"in reallaşması isə bu müddəti daha da uzada bilər. Xatırladaq ki, 2012-ci il sentyabrın 7-də Avropa İttifaqı "Transxəzər" layihəsi ilə bağlı Azərbaycan və Türkmənistanla danışıqlar aparmaq üçün Avropa Komissiyasına mandat verib. Bundan sonra Rusiya XİN bəyanatla çıxış edərək bildirib ki, 5 Xəzəryanı ölkə Xəzərin statusunu müəyyənləşdirənə qədər "Transxəzər" layihəsinin həyata keçirilməsi mümkün deyil. Buna baxmayaraq, Avropa Komissiyası Azərbaycan və Türkmənistanla Transxəzər qaz boru kəmərinin hüquqi bazası üzrə danışıqlara başlayıb.

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 31.10.2026 / 11:23

Qubadlıda ilk su elektrik stansiyası tikilir...

Tarix: 30.10.2026 / 18:36

Azərbaycan illərdi Transxəzər qaz kəmərindən danışır - Aşqabad indi hərəkətə keçir...

Tarix: 30.10.2026 / 17:04

Azərbaycanda əhali dollarını satır

Tarix: 30.10.2026 / 12:14

Azərbaycanla Gürcüstan arasında yeni sərhəd-keçid məntəqəsi yaradılır...

Tarix: 29.10.2026 / 13:45

"Sahibkar olmayan şəxsin kartına hər gün 5 dəfə pul daxil olması normal deyil" - Mərkəzi Bankın sədri

Tarix: 29.10.2026 / 13:07

“Bank Melli İran” Azərbaycandan gedir? - Mərkəzi Bankdan açıqlama...

Tarix: 29.10.2026 / 11:49

Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları 89,4 milyard dollara çatdı...

Tarix: 29.10.2026 / 10:43

Mərkəzi Bank illik inflyasiya ilə bağlı proqnozunu açıqladı...

Tarix: 29.10.2026 / 10:04

Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini sabit saxladı...

Tarix: 28.10.2026 / 18:30

Tramp "Şimal axını" qaz kəmərini Rusiyadan satın ala bilər...

Tarix: 28.10.2026 / 18:22

İpoteka kreditlərinin verilməsi qaydalarına dəyişiklik edildi

Tarix: 28.10.2026 / 16:15

Ətin qiymətinə görə Ermənistandan da geridəyik - hesabatı kim yayıb?

VİDEO

Tarix: 17.10.2026 / 17:10

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 29.10.2026 / 17:35

Məhkəmə hakimlərinin yeni "Etik Qaydaları"nda bir vacib məqam unuduldu...

Tarix: 29.10.2026 / 17:05

Ramiz Mehdiyevin təltiflərdən məhrum edilməsinin hüquqi mexanizmləri var...

Tarix: 22.10.2026 / 19:54

Orta Dəhliz Avropa ilə Asiya arasında ən təhlükəsiz marşrut seçildi...

Turizm regionlarımızın inkişaf mənbələrindən birinə çevrilir...