Neft hasilatı ilə məşğul olan ölkələrin xüsusi maraq dairəsində olan məsələlərdən biri də bu məhsulun qiymətinin yüksəlməsidir. Bu xüsusda OPEK son dövrlərdə müəyyən addımlar atıb və təşkilat rəsmilərinin verdiyi məlumatlardan bəlli olur ki, qurum Azərbaycanla da qeyd olunan sahədə işbirliyinin möhkəmlənməsində maraqlıdır.
Elə bu günlərdə Venesuelanın neft naziri Euloxio del Pino bildirmişdi ki, Azərbaycanla hasilat səviyyəsinin müəyyənləşdirilməsi üzrə danışıqlar aparılır: "Neft ölkələri arasında hasilatın azaldılmasına dair razılaşmanın əldə olunması neftin barrelinin qiymətini 10-15 dollar artıra bilər. OPEK gündəlik hasilatı 0,7 milyon barrel azalda bilər. Digər 0,5 milyon barrelin isə OPEK üzvü olmayan ölkələr tərəfindən azaldılması təklif ediləcək". Bununla da nazir gündəlik hasilatı 1,2 milyon barrel azaltmağı düşündüklərini söyləyib. O, həmçinin bildirib ki, hazırda Oman, Rusiya və Azərbaycanla hasilat səviyyəsinin müəyyənləşdirilməsi üzrə danışıqlar aparılır:"Alınarsa, bu, tarixi bir anlaşma olacaq".
Azərbaycanın qiymət məsələsində roluna Səudiyyə Ərəbistanının energetika, sənaye və mineral ehtiyatlar naziri Xaled ben Abdel əl-Faleh də toxunub. İstanbulda keçirilən beynəlxalq energetika konqresindəki çıxışında o, neftin qiymətinin yüksəldilməsi üçün addımlar atıldığını və nəticədə neftin qiymətinin tezliklə 60 dollara qalxacağını bildirib: "Oktyabrda və ya ilin sonuna doğru qiymət 60 dollara çatacaq". Səudiyyə naziri deyib ki, ölkəsi neftin qiymətinin stabilləşməsinə dair danışıqlarda Rusiyanın qurucu roluna ümid edir. Əl-Faleh neftin hasilatının sabitləşməsinə dair danışıqlarda Azərbaycan və Braziliyanın da iştirak edəcəyini deyib. Bütün bunlar neftin qiymətinin müəyyən olunmasında həqiqətən də Azərbaycanın rolunun artmasının göstəricisi sayıla bilər. Azərbaycan həm də Qərbə alternativ yolla neft nəqlində getdikcə daha böyük rol oynayır. Belə ki, Qazaxıstanın "Kaşaqan" neft yatağının işə salınmasından sonra hasil olunacaq nefti Avropa İttifaqına (Aİ) üzv olan ölkələrə nəql etmək üçün Bakı-Tiflis-Ceyhan neft kəmərindən istifadə nəzərdə tutulur. Azərbaycanın energetika naziri Natiq Əliyev deyib ki, "Kaşaqan" yatağının işlənməsi layihəsində Bakı-Tiflis-Ceyhanın səhmdarları da iştirak edir:"Bakı-Tiflis-Ceyhan layihəsinin səhmdarı kimi bu kəmərdə 15%-lik iştirak payına malik olan dörd şirkət - "Eni", "Inpex", "Conoco Phillips" və "Total" Qazaxıstanın "Kaşaqan" yatağında da fəaliyyət göstərir. Bu o deməkdir ki, şirkətlər boru kəməri ilə sutkada təqribən 150 min barrel neft nəql edə biləcək. Əlavə edək ki, boru kəmərinin layihə üzrə nəqletmə gücü sutkada 1 milyon barrel neft təşkil edir. Qazaxıstanın ixracla bağlı, Bakı-Tiflis-Ceyhan istisna olmaqla, hazırda müstəqil, etibarlı və təhlükəsiz transmillli marşrut qarantiyası yoxdur. Tengiz-Novorossiysk, Atırau-Samara, Atasu-Alışankou neft kəmərləri və Xəzər Boru Kəmər Konsorsiumu kimi ixrac dəhlizlərinin imkanları isə gələcəkdə xeyli dərəcədə artması proqnozlaşdırılan ixrac potensialını qarşılamaq üçün kifayət deyil". Bu fonda N.Əliyev deyib ki, Qazaxıstanla Azərbaycan arasında yeni neft kəmərinin inşası planlaşdırılır:"Bu marşrutların buraxılış qabiliyyəti və çatdırılacaq təchizat həcmlərini nəzərə alaraq, rəsmi Astana əsas diqqətini Qazaxıstan-Xəzər nəqletmə sistemi üzərində cəmləyib. Bu nəqliyyat sisteminə əsasən, uzunluğu 739 km olan Eskene-Kırık-Bakı neft kəmərinin inşası planlaşdırılır. Eskene-Kırık neft kəmərinin texniki-iqtisadi əsaslandırılması "Tengiz" yatağında qabaqcıl neftvurma stansiyası, Tengiz-Opornıy-Aktau magistral neft kəməri, Kırık neft terminalı və yeni limanın tikintisi, həmçinin Aktau limanının yenidən qurulması və genişləndirilməsini nəzərdə tutur. Bu kəmərin inşası Qazaxıstana öz neftini həm Gürcüstana, həm də Türkiyə limanlarına ixrac etmək imkanı verə bilər ". Beləliklə, Qərb Azərbaycan vasitəsilə daha çox neft idxal etmək imkanı da qazanır ki, bu da onun maraqlarına tam cavab verir. Amma Azərbaycan qaz bazarında artan rolu ilə də Qərb üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Avropa Komissiyasının enerji birliyi üzrə vitse-prezidenti Maroş Şevçoviç də bunu təsdiq edərək bildirir ki, Azərbaycanın iştirakı ilə həyata keçən "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsi Avropada enerjinin şaxələndirilməsində yeni bir mənbə üçün əla nümunədir: "Cənub Qaz Dəhlizi" Avropa İttifaqı üçün prioritet enerji layihələrindən biridir. Bu layihə Gürcüstan və Türkiyə vasitəsilə Avropa ölkələrinə Xəzər regionundan 10 milyard kubmetr Azərbaycan qazının nəqlini nəzərdə tutur". Qeyd edək ki, Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı "Şahdəniz-2" yatağından hasil olunacaq qazı Türkiyəyə və bu ölkədən də Avropaya daşıyacaq "Cənub Qaz Dəhlizi" dünyada inkişaf etdirilən ən kompleks təbii qaz boru kəmərləri zənciri kimi qiymətləndirilir. Bu dəhlizlə ilkin mərhələdə Türkiyəyə 6 milyard kubmetr, Avropaya isə 10 milyard kubmetr Azərbaycan qazının nəqli planlaşdırılır. Azərbaycan təbii qazının 2019-cu ilədək Türkiyəyə, 2020-ci ilə qədər isə Avropaya çatdırılması nəzərdə tutulur.
Tahir TAĞIYEV
