İqtisadi müstəvidə xüsusi diqqət cəlb edən əsas proseslərdən biri gələn ilin dövlət büdcəsi ilə bağlıdır. Qeyd edək ki, büdcənin neft gəlirlərindən asılılığının azaldılması hökumətin xüsusi diqqət mərkəzindədir və bu istiqamətdə də real addımlar atılır. Amma proses əsas xərclərə, xüsusən də sosial təminat məsələlərinə hər hansı formada təsir göstərməyəcək. Əksinə, belə xərclərin həcmi artırılır.
Qeyd edək ki, 2017-ci il dövlət büdcəsi üçün yarana biləcək risqlər və təhdidlər də açıqlanıb. Gələn ilin dövlət və icmal büdcələri üzrə layihələrə görə yarana biləcək risqlərdən qorunmaq məqsədilə büdcə göstəricilərində neftin qiyməti üç ssenari üzrə proqnozlaşdırılıb. Pessimist proqnozda neftin qiyməti 35 dollar, baza qiymətində 40 dollar və optimist qiymətdə 45 dollar götürülüb.
Layihədə qeyd edilir ki, cəmi dövlət büdcəsi gəlirlərində xüsusi çəkisi 45 faiz olan Dövlət Neft Fondundan dövlət büdcəsinə transfertlərin həcmi xam neftin qiymətindən asılı deyil və ölkəmizin neft gəlirlərinin Dövlət Neft Fondunda toplanmasının da ən əsas məqsədlərindən biri məhz dövlət büdcəsini neft qiymətlərinin dəyişməsi ilə bağlı yarana biləcək risqlərdən qorumaqdır. O da qeyd olunur ki, xam neftin 1 barrelinin qiyməti 1 ABŞ dolları ucuzlaşarsa, dövlət büdcəsinin gəlirləri 41,6 milyon manat azalacaq. Ən pis ssenari baş tutacağı halda belə, dövlət büdcəsinin kəsirinin ÜDM-də xüsusi çəkisinin 1,8 faiz olacağı gözlənir ki, bu da məqbul hesab edilir. Amma ən əsası odur ki, büdcənin neft gəlirlərindən asılılığı azaldılır. Bunu maliyyə naziri Samir Şərifovun açıqlamaları da təsdiq edir. Nazir qeyd edir ki, ümumiyyətlə, gələn il xərclər siyasəti daha sərt olacaq: "Hazırda daha səmərəli xərclərə üstünlük verilir. Xərclərin optimallaşdırılması, ixtisarı istiqamətində də mühüm tədbirlər görüləcək".
2017-ci il dövlət büdcəsinin layihəsinə toxunan nazir qeyd edib ki, bütün dövlət vəzifələrinin yerinə yetirilməsi üçün vəsait nəzərdə tutulub: "Lakin nəzərə alsaq ki, gəlirlərimiz əhəmiyyətli dərəcədə azalıb, çalışmalıyıq ki, xərclərimizi gəlirlərimizlə uzlaşdıraq. Xərclərimiz gəlirlərlə ayaqlaşmalıdır. Xərclər siyasətimiz daha sərt olacaq. Bununla əlaqədar gələn il Dövlət Neft Fondundan transfert cari illə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə azalacaq. 1,5 milyard manat həcmində azalmadan söhbət gedir. Həm gömrük daxilolmaları, həm də bir qədər vergi daxilolmaları artacaq". S.Şərifov bildirib ki, xarici öhdəliklər tam şəkildə həyata keçiriləcək: "Bu həm xarici borca, həm də beynəlxalq öhdəliklərə aiddir. Xərclər tam təmin olunacaq". O, gələn il sosial xərclərin büdcənin böyük bir hissəsini təşkil edəcəyini, xüsusi çəkiyə malik olacağını da qeyd edib. Nazirin sözlərinə görə, bunun həyata keçirilməsi üçün maliyyə təminatı yaradılır: "Söhbət həm ünvanlı sosial yardım, həm məcburi köçkünlərə verilən müavinətlər, həm də digər sosial ödənişlərdən gedir. Dünyada gedən prosesləri nəzərə almalıyıq. Dünyada isə qeyri-müəyyənlik davam edir. Qlobal iqtisadiyyatda qeyri-bərabər trendlər mövcuddur. Bunları nəzərə alaraq çalışmalıyıq ki, iqtisadiyyatımıza xaricdən təsir edən mənfi amilləri mümkün qədər neytrallaşdıraq. Bu istiqamətdə bir çox işlər görülüb. Cari il büdcə sektorunda çalışanların əmək haqqı artırılıb. Şübhəsiz ki, 2017-ci ildə də əmək haqlarının artımı ilə bağlı büdcədə maliyyə təminatını yaratmalıyıq. Bu işlər büdcədə öz əksini tapıb".
Büdcəyə nəzər saldıqda bir məqam aydın görünür ki, burada əsas xərclər sosial, idarəetmə aparatının saxlanması və hərbi xərclərdir. Amma sosial və hərbi xərclər artırılır. Özü də bütün bunlar qeyri-neft sektorundan gələn gəlirlərin çoxaldılması fonunda həyata keçirilir. Xatırladaq ki, pensiya və müavinətlərin, ünvanlı sosial yardımın, məcburi köçkünlərin sosial məsələlərinin və digər sosial tədbirlərin maliyyə təminatı üçün 2017-ci ilin dövlət büdcəsində sosial müdafiə və sosial təminat xərcləri məqsədilə 2 milyard 117,7 milyon manat vəsait proqnozlaşdırılır. Sosial müdafiə və sosial təminatın maliyyələşdirilməsi üçün nəzərdə tutulan xərclərin dövlət büdcəsi xərclərinin tərkibində xüsusi çəkisi 12,8 faiz olacaq. Digər sahələrdə artım da, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, qeyri-neft sektorunun hesabına reallaşır. Ekspertlər isə qeyd edir ki, əsas diqqət gömrük və vergi daxilolmalarının artmasına yönəldilir və bunun arxasında real iqtisadiyyat dayanır. Dövlət Neft Fondundan büdcəyə transfertlərin azalması həm də onu deməyə əsas verir ki, hökumət gələn il dövlət büdcəsindən maliyyələşən müxtəlif investisiya layihələrinə olduqca seçimlə yanaşacaq.
Bundan əlavə, indiki şəraitdə qarşısında öhdəlik götürdüyü beynəlxalq layihələr, dövlət borcunun ödənilməsi və müxtəlif təşkilatlara ödəmələr dövlət üçün prioritetdir. Bu istiqamətdə də Azərbaycan bütün öhdəliklərini gələn ilin büdcəsi hesabına təmin edəcək.
Tahir TAĞIYEV
