"Banklara etibarın azalması səbəbindən insanlar..."
Məlum olduğu kimi, sentyabrın 20-dən başlayaraq ABŞ dolları ilə illik 5 faiz gəlirli, 5 il müddətli və 3 aydan bir faiz ödənişli SOCAR istiqrazları satışa çıxarılır. Bir istiqrazın nominal dəyəri 1000 ABŞ dollarıdır.
Azərbaycan vətəndaşları üçün alternativ investisiya imkanları və yeni maliyyə alətləri sırasında ilk layihə olaraq istiqrazların buraxılışı tək mərhələdə və 100 mln. ABŞ dolları həcmində olacaq. İlkin yerləşdirmə zamanı SOCAR istiqrazlarını yalnız Azərbaycan vətəndaşları və yerli şirkətlər əldə edə biləcək. SOCAR buraxdığı istiqrazlara likvidlik zəmanəti verir, eyni zamanda investorlar sahib olduqları istiqrazları istədikləri vaxt nağda çevirə bilər. Bundan əlavə, xarici fiziki və hüquqi şəxslər də bu istiqrazları təkrar bazarda istiqraz sahiblərindən satın ala biləcək.
SOCAR istiqrazları başda Azərbaycan vətəndaşları olmaqla, bütün investorların SOCAR-ın layihələrində iştirak edib mənfəətindən birbaşa pay əldə etməsi, həmçinin, aktiv dövriyyədə olmayan vəsaitlərin iqtisadiyyatın gəlirli sahələrinə yönləndirilməsi üçün nəzərdə tutulub. Qeyd edək ki, istiqrazlardan əldə olunan gəlirdən vergi tutulmayacaq. İstiqraz satışından cəlb olunan vəsait maliyyələşmə portfelinin şaxələndirilməsinə yönəldiləcək. SOCAR-ın beynəlxalq maliyyə əməliyyatları əsasən xarici valyutada gerçəkləşdiyinə görə hazırkı emissiyada istiqrazların dəyəri ABŞ dolları ilə ifadə olunur.
Diqqətçəkən məqamlardan biri də ondan ibarətdir ki, alınacaq istiqrazlardan illik 5 faiz gəlir götürüləcək. Halbuki, banklara dollarla qoyulan əmanətlərin illik faiz dərəcəsi 3 faizdir. Bu baxımdan satışa çıxarılan istiqrazlar daha sərfəlidir. Sözügedən məsələni dəyərləndirən iqtisadçı-ekspert Aqil Zeynallının fikrincə, dünya təcrübəsində çox geniş yayılan üsulla - xarici valyutada denominasiya edilən istiqraz emissiya etməklə iqtisadiyyata cəlb elir: "Burada məntiq çox sadədir: investor devalvasiya təhlükəsindən azad edilir. Çünki investora vəd edilən dollar ifadəsində göstərilən kupon ödənişləri və geri çağrılma dəyəri ödəniş gününə milli pul vahidi ekvivalentində ödənilir. Həmçinin bu prosesi təşviq etmək üçün investora istiqrazdan əldə etdiyi gəlir üzrə vergi güzəşti tətbiq olunur. Bəs xarici denominasiyalı istiqraz hansı risqlər yaradır? Birincisi, pul təklifində ciddi problemlər yaranarsa və maliyyə böhranı baş verərsə, bu zaman investora zəmanət verilən ödənişlərin verilməsində çətinlik yarana bilər. Həm də nəzərə alaq ki, xarici valyutaya nəzarət dövlətin imkanlarından kənarda olduğundan, beynəlxalq maliyyə qurumlarının, həmçinin, həmin xarici valyutanı sərbəst idarə edənlərin iflas olması zəncirvari reaksiya kimi birbaşa qeyd edilən ölkənin maliyyə sabitliyinə təsir göstərir. İkincisi, istiqrazın investorlarında əcnəbilər üstünlük təşkil edərsə, milli valyutanın dəyərinin aşağı düşməsilə istiqrazı emissiya edənin (dövlətin) investor qarşısında borcu bahalaşır.
SOCAR-ın xarici valyutada denominasiya edilmiş istiqrazlarının emissiya məqsədinə gəldikdə isə, mahiyyət yuxarıda qeyd edilən kimidir".
A.Zeynallının fikrincə, bu addımın atılmasının əsas səbəbi çox güman ki, MB tərəfindən artırılan uçot faiz dərəcəsinin təsir imkanlarına korreksiya verməkdir: "Bunu belə izah etmək olar: banklara etibarın azalması səbəbindən insanlar manat vəsaitlərini depozitə yerləşdirməkdə maraqlı olmayacaq. Çünki praktika göstərir ki, dolların möhkəmlənmə təhlükəsi varsa, əhali əlində olan vəsaiti dollara çevirib gözləmə mövqeyində durur. Ona manatla gələcək depozit gəliri o qədər də maraqlı olmur, çünki hesab edir ki, depoziti alacağı anda manat dollar qarşısında gücsüz olacaq. Belə olan halda, ən ideal üsul SOCAR istiqrazlarıdır, çünki devalvasiyanın təsirini yox edir. Bu mənada hesab edirəm ki, SOCAR istiqrazlarının emissiyası yaxşı düşünülmüş addımdır".
Vidadi ORDAHALLLI
