Mövcud iqtisadi şəraitdə hökumətin qarşısında duran əsas məsələlərdən biri də qeyri-neft sektorunun inkişaf etdirilməsi ilə bağlıdır. Bu istiqamətdə son bir il ərzində atılan addımlar sözügedən sahədə artıq mühüm nailiyyətlərin əldə olunduğunu deməyə əsas verir.
Qeyri-neft sahəsindən əldə edilən gəlirlərin həcmi dinamik şəkildə artır. Amma real vəziyyətin təhlili göstərir ki, bu istiqamətdə hökumət daha genişmiqyaslı işlər görməyə hazırlaşır. Söhbət qeyri-neft sektorunun əsas sahələrindən hesab olunan qiymətli kağızlar bazarının inkişaf etdirilməsindən gedir.
Ümumiyyətlə, bu bazar Qərb ölkələrində iqtisadiyyatın aparıcı sahələrindən biridir. Azərbaycanda da onun inkişaf etdirilməsi xüsusi diqqət mərkəzindədir. Belə ki, maliyyə bazarlarının inkişafı üçün Azərbaycan hökuməti daha bir vacib addım atıb. Qiymətli kağızların 3 il müddətinə vergidən azad olunması ilə bağlı güzəştə yenidən baxan hökumət hazırda müddətsiz vergidən azadetmə ilə bağlı qərar verib. Prezidentin iqtisadi islahatlar üzrə köməkçisi Natiq Əmirov SOCAR istiqrazlarının təqdimat mərasimində bunu təsdiqləyib. Onun sözlərinə görə, SOCAR-ın öz gəlirlərini Azərbaycan xalqı ilə bölüşməsinə imkan yaradan bu istiqrazlar həm də ölkədə qiymətli kağızlar bazarının inkişafına yeni təkan verəcək.
Xatırladaq ki, SOCAR istiqrazlarını ictimaiyyətə təqdim edib. İstiqrazların satışına sentyabrın 20-dən başlanacaq və bu proses oktyabrın 10-na qədər davam edəcək. Nominal dəyəri 1 000 dollar olacaq istiqrazlar illik 5% gəlir gətirəcək. İstiqrazların məcmu nominal dəyəri 100 milyon dollardır. Faizlər 3 aydan bir ödəniləcək. İstiqrazlardan əldə olunacaq gəlirdən vergi tutulmayacaq. Elə bu da cəmiyyətdə həmin istiqarzlara böyük maraq yaranacağını indidən deməyə əsas verir. Qeyd edək ki, ilkin yerləşdirmə zamanı istiqrazları yalnız Azərbaycan vətəndaşları və yerli şirkətlər əldə edə biləcək. Daha bir vacib məqam odur ki, SOCAR buraxdığı istiqrazlara likvidlik zəmanəti verir, eyni zamanda investorlar sahib olduqları istiqrazları istədikləri vaxt nağd vəsaitə çevirə bilər. Bundan əlavə, xarici fiziki və hüquqi şəxslərin də bu istiqrazları təkrar bazarda alması mümkündür. Hesab olunur ki, bu istiqrazlar ölkənin maliyyə bazarında yeni bir başlanğıcdır. Milli Məclisin iqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin sədri Ziyad Səmədzadə isə bildirir ki, Dövlət Neft Şirkətinin buraxdığı istiqrazlar real sektorla maliyyə sektoru arasında əlaqəni təmin edəcək. Onun sözlərinə görə, bu istiqrazların dövriyyəyə buraxılmasının əsasında Azərbaycanın istisadi potensialı, gəlirlərin Azərbaycan vətəndaşları ilə bölüşdürülməsi istəyi dayanır. Digər ekspertlər də hesab edir ki, atılan addımlar qiymətli kağızlar bazarında dinamik inkişaf üçün mühüm rol oynayacaq.
Proseslər göstərir ki, qiymətli kağızlar, səhm və fond bazarı getdikcə daha çox diqqət mərkəzində yer alacaq. Bu bazar inkişaf etdikcə xarici investisiyaların cəlb edilməsi də artacaq. Digər tərəfdən onu da nəzərə alaq ki, Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının yaradılması artıq bu sahədə daha çevik qərarların verilməsinə də gətirib çıxarmaqdadır. Daha bir vacib məqam odur ki, kiçik və orta biznesin səhm, bütövlükdə qiymətli kağızlar bazarına cəlbi istiqamətində fəal iş gedir. Bu sektoru qiymətli kağızlar bazarına cəlb etmək üçün təşviqat, tələbin stimullaşdırılması, təklifin yaradılması ilə bağlı işlər görülür. İndiyə qədər olan vəziyyət isə onu göstərir ki, Azərbaycanda qiymətli kağızlar bazarından maliyyə cəlb etmək təcrübəsi müəssisələrdə, xüsusilə də kiçik və orta müəssisələrdə yox dərəcəsindədir. Amma vəziyyət getdikcə dəyişir. Qeyd edək ki, inkişaf etmiş ölkələrdə kiçik və orta biznesin ümumi daxili məhsulun formalaşdırmasında əsaslı rolu var. Avropa Birliyi ölkələrində iş yerlərinin 60 faizindən çoxu kiçik və orta biznes tərəfindən yaradılır. Hesab olunur ki, Azərbaycanda kiçik və orta biznesin inkişafı və ölkə iqtisadiyyatında əsaslı rol oynaması üçün onun maliyyə mənbələrinə əlçatanlığını artırmaq lazımdır. Elə qiymətli kağızlar bazarı da bu xüsusda vacib rol oynayır. Düzdür, Azərbaycanda kiçik və orta biznesin kredit resurslarına alternativ olan və dünyada geniş yayılan qiymətli kağızlar buraxılışı vasitəsilə maliyyə vəsaiti cəlb etmək təcrübəsi azdır. Bu mənbələrdən, bir qayda olaraq, iri şirkətlər yararlanır. Lakin hökumətin atdığı addımlar artıq vəziyyəti dəyişir.
Tahir TAĞIYEV
