"Yaranmış vəziyyətdən istifadə edən möhtəkirlər də duruma az təsir göstərmir"
Ölkədə dollar qıtlığının olması heç kimə sirr deyil. Kommersiya bankları dollar satışını tamamilə dayandırıb. Vətəndaşlar dollara tələbatını "qara bazar" vasitəsilə ödəyir. "Qara bazar"da isə qiymətlər çox bahadır.
Ölkədə valyutadəyişmə məntəqələrinin bağlanması "qara bazar"ın inkişafına təkan verdi. İddia edilir ki, bankların bir çoxu dollar satışını "qara bazar" vasitəsilə həyata keçirir. Ölkə banklarının bir neçəsi dollar satışını həyata keçirdiyindən, qıtlıq "qara bazar"da aktivliyə səbəb olub. Məlumata görə, hazırda qeyri-rəsmi bazarda 1 dollar 1,83 manata alınır. Dolların satış qiyməti isə 1,85 manatdır.
Ayrı-ayrı şəxslərin əlində olan dollar kütləsinin həcmi isə elə də böyük deyil, lakin bankların təklif etdiyi limitdən dəfələrlə yüksəkdir. Məlumatlara görə, "qara bazar"da 5 minə qədər dollar almaq mümkündür. Buna səbəb isə "qara bazar"da qiymətlərin baha olmasıdır.
Bəzi ekspertlər ölkədə dollar qıtlığının əsas səbəbini kommersiya banklarının tələbinin böyük olması ilə əlaqələndirir. Hərracda 700 milyon tələbə qarşı Dövlət Neft Fondu cəmi 50 milyon təklif edir. Nəticədə tələb təklifi 14 dəfə üstələyir. Orta hesabla 27 banka 50 milyon dolların satıldığını nəzərə aldıqda auksionda orta hesabla hər bank 1.850.000 dollar almış olur. Necə deyərlər, tələb yüksək olduğundan, belə vəziyyət yaranır və nəticədə dollar qıtlığı "qara bazar"ı qızışdırır.
Maraqlıdır, ekspertlər yaranan vəziyyəti necə dəyərləndirir? İqtisadçı-ekspert Pərviz Heydərovun fikrincə, manatın dollara münasibətdə məzənnəsinə təzyiq göstərən amillərdən biri məhz ölkədən kənara kapital axınıdır: "Ölkədən çıxarılan xarici valyuta həm investisiya kimi, həm idxal əməliyyatları üçün və həm də xaricdə daşınmaz əmlak, mal-mülk alınması üçün istifadə edilir. Azərbaycanın xarici sərmayəyə nə qədər böyük ehtiyacı olsa da, son illərdə ölkəmiz də xaricə investisiya yatırır. Başda SOCAR olmaqla, bir sıra özəl şirkətlər Gürcüstan, Türkiyə və s. ölkələrin iqtisadiyyatına sərmayə yatırır. Təbii ki, bu, müsbət yönümlü kapital ixracıdır. İdxal əməliyyatlarına gəldikdə isə, burada xaricdən hansı malların tədarük edildiyinə diqqət yetirilməlidir. Təəssüf doğuran haldır ki, bir çox mühüm ərzaq məhsullarının idxalında kəskin artım var. Beləliklə, istehlak bazarımızın idxaldan asılılığı ilə bağlı kənardan istehlak malları alınıb gətirilməsi üçün həyata keçirilən valyuta ixracı neqativ rolunu davam etdirir. Bu tendensiyada psixoloji elementlərin də böyük rolu var. Yaranmış vəziyyətdən istifadə edən möhtəkirlər də duruma az təsir göstərmir. Çünki mümkün deyil ki, sadə vətəndaşlar bu qədər dollara ehtiyac duysun. Bu qeyri-normal tendensiyadır. Çünki dollar ətrafında baş verənlər imkanlara sahib vətəndaşların bir qisminin öz sərbəst vəsaitlərini kənara çıxarmaqla və yığımla bağlı addımlarının nəticəsidir".
Vidadi ORDAHALLI
