Son dövrdə dünya bazarlarında, eləcə də Azərbaycanda qızılın qiyməti yenidən artmağa başlayıb. Bahalaşmanın qarşıdakı müddət ərzində daha sürətli xarakter ala biləcəyinə dair isə yeni iddialar indi daha çox müzakirə predmetinə çevrilməkdədir.
Məsələnin digər maraqlı tərəfi odur ki, bütün bunlar dünyanın mərkəzi banklarının Nyu-York Federal Ehtiyat Bankından (FEB) qızıl aktivlərini geri götürməsi fonunda yaşanır. "Zero Hedge" araşdırma şirkəti bununla bağlı bildirir ki, 2014-cü ildən etibarən dünyanın ən iri qızıl saxlanma yeri olan Nyu-York FEB-dən 388 ton qızıl çıxarılıb. İlk olaraq Almaniya 2014-cü ildə 120 ton qızıl çıxardıqdan sonra Hollandiya 122 ton qızılı geri qaytarıb. 2015-ci ilin may ayında Avstriya qızıl ehtiyatının çox hissəsini geri götürüb və öz ölkəsi ilə İsveçrədə yerləşdirib. Ümumiyyətlə, mərkəzi banklar 2016-cı ilin ilk 7 ayında Nyu-York FEB-dən 87 ton qızıl götürüblər ki, bu da keçən ilin analoji dövrü ilə müqayisədə 25, 2014-cü ilin analoji dövrü ilə müqayisədə 60% çoxdur. Xatırladaq ki, avqustun 1-nə Nyu-York FEB-də 5 807 ton fiziki qızıl mövcuddur. Bankdan verilən məlumatda 2007-ci il maliyyə böhranında mərkəzi bankların 408 ton fiziki qızıl götürdükləri bildirilib. Prosesin müəyyən müddət davam etməsi gözlənir və bu hal dünya maliyyə mərkəzlərində yaranan qeyri-müəyyən situasiya ilə bağlıdır. Əvvəla, dollar və avronun gələcək taleyinin necə olacağı hələ dəqiq bəlli deyil. İkincisi, ABŞ-da iqtisadi aktivlik zəifləyir, ölkənin borcları artır. Bu vəziyyətdə Nyu-York FEB-də saxlanan qızıllar əvvəlki kimi gəlir gətirmir. Elə bu səbəbdən mərkəzi bankların Nyu-York Federal Ehtiyat Bankından qızıl ehtiyatlarını geri çəkməsi müşahidə olunur. Proses başlandıqdan sonra hərraclarda qızılın unsiyası 2,3 dollar bahalaşaraq 1.320 dollara çatıb. Ümumiyyətlə, bu ilin əvvəlindən indiyə kimi qızılın bir unsiyası 300 dollar və ya 30% bahalaşıb. Bahalaşmanın səbəbləri isə müxtəlifdir. Buna həm də investorların ABŞ iqtisadiyyatına etibarının azalması və nəticədə qlobal bazarda maliyyə vəsaitlərinin ABŞ-ın qiymətli kağızlarının yox, qızılın alınmasına yönəldilməsi prosesi təsir edir.
Avrozonada iqtisadi artımın son dərəcə kiçik həcmdə olması, bank böhranının yaranması təhlükəsi, Böyük Britaniyanın Avropa İttifaqından çıxması nəticəsində iqtisadi, struktur və siyasi dəyişiklər də məsələyə təsir edir. Bundan əlavə, neftin ucuzlaşması nəticəsində bir sıra inkişafda olan iri dövlətlərdə yaranmış iqtisadi problemlər də maliyyə bazarlarına müsbət təsir etmir. Əlavə olaraq Çində sənaye istehsalının artım tempinin azalması amili də mənfi faktorlar sırasındadır. Bəzi ölkələrin qızıl alışını artırması da bahalşmaya təsirini göstərir. Son zamanlar əsasən Rusiya və Çin qızıl bazarında ən fəal iştirakçılardır, bu iki ölkənin qızıl alması məcmu həcmdə 145 ton təşkil edib. Və bu proses artıq davamlı xarakter alıb. Belə ki, ötən ilin ikinci yarısında Çinlə Rusiya məcmu olaraq 244 ton qızıl alıb. Nəhayət, qızıl ehtiyatının ABŞ-dan çıxarılması da prosesə təsir edir. Bəzi analitiklər və treyderlər hesab edirlər ki, qızılın qiyməti yaxın zamanlarda 1700 dollara qalxa bilər.
Mütəxəssislər onu da qeyd edirlər ki, qızılın unsiyasının qiyməti 1700 dolları keçərsə, qiymət artımı 2000 dollara kimi davam edə bilər. Bütün bunlar isə Azərbaycana da təsirsiz ötüşməyəcək. Ekspertlər bildirir ki, baş verən bahalaşma tendensiyası qiymətli metal sahəsi üzrə Azərbaycanda gəlirlərin çoxalması ilə nəticələnəcək. Lakin təbii ki, qızılın qiymətində bahalaşma halları müşahidə olunursa, belə vəziyyət ondan hazırlanan məhsulun, xüsusən də daş-qaşın qiymətlərinin bahalaşmasında da özünü göstərir. Bu hal isə heç də əhalinin maraqları çərçivəsində deyil. Digər tərəfdən, dünya bazarında qızılın bahalaşması Azərbaycanda əsasən zinət əşyalarının qiymətinə təsir edəcək. Çünki Azərbaycan, bir qayda olaraq, qızılı idxal edən ölkədir. Bu baxımdan dünya bazarında bahalaşma Azərbaycanda qızıl-zinət əşyalarının bahalaşmasına gətirib çıxaracaq və bu hal bazarlarda özünü tezliklə büruzə verəcək. Çünki dünya bazarında qızılın bahalaşması artıq dönməz xarakter almağa başlayır.
Tahir TAĞIYEV
