"Qazaxıstanda oxşar mexanizm ipoteka kreditlərinə münasibətdə tətbiq edilir"
Azərbaycanda ödəniş vaxtı keçmiş kreditlərin həcmi günü-gündən artır. Açıqlanan son rəsmi məlumatlara əsasən, problemli kreditlərin ümumi həcmi 2016-cı il iyulun 1-nə 1 539,8 mln. manat təşkil edib. Bu, nominal həcmin yeni tarixi rekorda çatması deməkdir. Sonuncu rekord isə iyunun 1-də qeydə alınıb. Azərbaycan Mərkəzi Bankının verdiyi xəbərə görə, iyunun 1-nə olan analoji göstərici ilə müqayisədə problemli kreditlərin həcmi 25,6 mln. manat və ya 1,69 %, 2016-cı ilin əvvəli ilə müqayisədə isə 31,3 mln. manat və ya 2,07 % artıb.
Problemli kreditlərin həcminin artmasının qarşısını almaq üçün problemli kreditlər üzrə fondun yaradılması təklif olunur.
İqtisadçı-ekspert Samir Əliyev hesab edir ki, problemli kreditlər üzrə fond yaradılmalıdır. Onun sözlərinə görə, devalvasiya məsələsi ortaya çıxan zaman ilk olaraq dollar krediti olanları dərd götürdü: "Bəllidir ki, iki devalvasiyadan sonra onların ödənişi iki dəfə artıb. Manatın getdikcə ucuzlaşması onların bu xərclərini artırmaqda davam edir. Müştərilər hökumətdən dəstək gözlədikləri halda vəziyyət getdikcə pisləşməkdə davam edir. İkinci devalvasiyadan sonra (1 USD = 1.55 AZN) manatın dollara olan rəsmi məzənnəsi daha 5 faiz azalıb. Proses yumşaq da olsa davam edir. Bu faizin artmaqda davam etməsi şübhə doğurmur. Deməli, paralel olaraq dollar krediti olan vətəndaşların qayğıları artır".
S.Əliyevin dediyinə görə, iyulun 1-i tarixinə xarici valyutada olan istehlak kreditlərinin həcmi 2 milyard 247 milyon manatdır. Onun 227,4 milyon manatı ödəniş kartlarının payına düşür: "Manatın məzənnəsinin son aylar ucuzlaşması tendensiyası (ayda təxminən 3 faiz) göstərir ki, əhalinin aylıq ödəniş yükü ayda ən azı 50-60 milyon manat artır. Təsəvvür edin ki, manatın birdən-birə, çox demirəm, 10 faiz ucuzlaşması əhalinin xərclərini 200 milyon manat artıra bilər. Bankların isə təkcə əmanətdən zərəri 630 milyon manat artar.
Ekspertlər dollar kreditləri ilə bağlı hökumət tərəfindən dəstəyin verilməsini vacib saysa da, təəssüf ki, heç bir addım atılmadı və böyük ehtimalla atılmayacaq da. Əgər hökumət dollar krediti götürənlərə kompensasiya vermirsə, onları gələcək devalvasiyadan qorumaq barədə düşünsün. Bunun yolu dollarda olan kreditləri manata çevirməkdir. Bəzi banklar belə təşəbbüslə çıxış etsə də, əksər banklar buna getməkdə maraqlı deyil. Çünki onların valyuta mövqeyi buna imkan vermir".
Həmsöhbətimiz onu da qeyd etdi ki, dollar kreditlərinin manata konvertasiyası mexanizmlərindən biri Mərkəzi Bankın nəzdində Problemli Kreditlər üzrə Fondun yaradılması ola bilər: "Fondun əsas məqsədi bankların kredit portfelinin yaxşılaşdırılmasını təmin etmək olmalıdır. Bunun üçün Mərkəzi Bank Fondun kapitallaşması üçün manat vəsaiti ayırmalıdır. Fond da, öz növbəsində, kommersiya banklarına uzun müddətə (məsələn, 20 il), aşağı faizlə (məsələn, illik 3 faiz) depozit yerləşdirməlidir. Həmin depozitlər dollar kreditlərinin yenidən maliyyələşdirilməsinə yönəldilməklə dollar kreditlərinin manata konvertasiyasını təmin edə bilər. Qeyd edim ki, Qazaxıstanda oxşar mexanizm ipoteka kreditlərinə münasibətdə tətbiq edilir".
S.Əliyevin fikrincə, depozitlərin dollarlaşma səviyyəsinin də aşağı salınması üzrə addımlar atılmalıdır: "Söhbət manatla qoyulan əmanətlərə Mərkəzi Bank tərəfindən məzənnə zəmanətinin verilməsindən gedir".
Günel CƏLİLOVA
