"Valyuta bazarlarında yeni tendensiya formalaşıb"
Ötən cümə günü Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası bəyanat verərək bildirdi ki, ölkə bankları valyuta mübadiləsində Mərkəzi Bankın təyin etdiyi 4 faizlik "valyuta dəhlizi" çərçivəsindən kənara çıxmır: "Valyuta mübadiləsi vaxtı Mərkəzi Bankın təyin etdiyi dörd faizlik "valyuta dəhlizi" əsas götürülür. Palata bankların bu "valyuta dəhlizi" çərçivəsindən kənara çıxmamasına nəzarət edir. Hazırda heç bir bank mübadilə kursu haqqında tələbləri pozmur. Bizim belə faktların qarşısının alınması üçün mexanizmlərimiz var".
Ancaq reallıq heç də belə deyil. Mərkəzi Bankın tələblərinin banklar tərəfindən pozulması haqqında kifayət qədər informasiyanın yer aldığı yerli saytları gözdən keçirmək kifayətdir. Orada bankların valyuta mübadiləsində 4 %-lik dəhliz çərçivəsindən çox kənara çıxdığı barədə istənilən qədər məlumat var. Bundan başqa, banklar, xüsusilə şəhər mərkəzindən uzaqda yerləşənlər öz lövhələrində heç nədən qorxmadan elə alış qiymətləri qoyur ki, bu, Mərkəzi Bankın müəyyən etdiyi kursdan (məzənnədən) 4-5 % faiz artıq olur. Valyuta satışı məzənnələri barədə isə ümumiyyətlə danışmağa dəyməz. Belə olan halda, qorxmaq və o cür faktları gizlətmək lazım deyil, onlarla, sadəcə, Palataya verilmiş səlahiyyətlər çərçivəsində mübarizə aparmaq lazımdır. Bunu icra etmək isə məhz Palatanın vəzifəsidir. Ancaq bunun üçün o belə faktların mövcudluğunu inkar etməməli, əksinə, lazımi yollar axtarıb tapmalı və müvafiq tədbirlər həyata keçirməlidir. Həyasızlaşmış bankirlər artıq müştəriyə bir dəfəyə bir-iki yüz dollardan artıq valyuta vermir.
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov belə vəziyyətin yaranmasını manatın ucuzlaşması ilə əlaqələndirdi: "Qarşıdakı aylarda manatın ucuzlaşması davam edəcək. Ona görə də banklar 4 faizlik həddən yuxarı dollar satır. Manatın ucuzlaşmasının bir neçə səbəbi var. Valyuta ehtiyatlarının kritik həddə qədər azalması Mərkəzi Bankın intervensiya imkanlarını məhdudlaşdırıb. Nəticədə son iki ayda valyuta tələbi tam ödənilmir, bu da milli valyuta üzərində təzyiqləri artırır. 2016-cı ilin mart-iyul aylarında Mərkəzi Bank cəmi 1 dəfə 100 milyon ABŞ dolları həcmində intervensiya edib. İkinci səbəb Azərbaycanın xarici ticarət balansında mənfi saldonun yaranmasıdır. Mart ayından etibarən mənfi saldo yaranıb. Nəticədə ilin 1-ci yarısında ticarət saldosu mənfi 225.8 milyon ABŞ dolları olub. Halbuki, əvvəlki illərdə müvafiq dövr üçün Azərbaycanın xarici ticarət saldosu daim müsbət olub. Manatla pul bazasının artması da dolların bahalanmasına təsir edir. Digər tərəfdən, Mərkəzi Bankın "üzən məzənnə" rejiminə keçməsi ölkə əhalisinin kütləvi şəkildə valyuta bazarları iştirakçısına çevrilməsinə səbəb olub. Nəticədə valyuta bazarlarında yeni tendensiya formalaşıb. Belə ki, ölkə vətəndaşları və biznes subyektləri məzənnə dəyişikliyindən gəlir məqsədli mövqe tutmağa çalışır".
Vidadi ORDAHALLI
