Dünya bazarlarında neftin qiyməti hələ də sabitləşmir və bahalaşan qiymətlər yenidən enişə keçir. Bu müxtəlif səbəblərlə izah olunur, lakin xüsusi olaraq qeyd edilir ki, neft bazarı hələ də spekulyativ oyunların qurbanıdır.
Amma təbii ki, proseslərə digər səbəblər də təsir edir. Məsələn, məşhur "Gordon Chief" şirkətinin iqtisadçısı Simon Frenç qeyd edir ki, hasilatın həddindən çox olması neftin qiymətinə təsir göstərir. O bildirir ki, neftin istehsalının artması "qara qızıl"ın qiymətinin ucuzlaşmasına təsir edən əsas amildir. Ən əsası isə, ən böyük neft istehsalçılarından biri olan İranın yenidən beynəlxalq bazarlara geri dönməsidir. Aprel ayında istehsalı artırmaq barədə qərar verən İranın bu siyasətini dəyişmək üçün bir səbəbi yoxdur: "İstehsalı artırıb qiyməti aşağı salan əsas faktor təkcə İran deyil. İraqın Kərkük bölgəsi də yenidən neft bazarındakı payını artırmağa hazırlaşır. Bundan başqa, Afrikanın ən böyük neft istehsalçılarından olan Nigeriyanın da bəzi yataqları üsyançıların idarəçiliyindən geri alması ilə bağlı hasilatı əvvəlki səviyyəyə çatdıracağı gözlənir". Dünya bazarında neft qiymətlərinin kəskin azalması isə bir çox hasilatçı dövlətləri, hətta Qərbin aparıcı neft şirkətlərini yeni problemlərlə üz-üzə qoyur. İş o yerə çatıb ki, "ExxonMobil", "Royal Dutch Shell", BP və "Chevron" şirkətlərinin borc öhdəlikləri 184 milyard ABŞ dollarına yüksəlib və bu, 2014-cü ilin göstəricisi ilə müqayisədə 2 dəfə çoxdur. Adıçəkilən şirkətlərin rəhbərləri investorları inandırmağa çalışır ki, 2017-ci ildə kifayət qədər maliyyə vəsaiti cəlb edərək yeni investisiyaları və dividend ödənişlərini maliyyələşdirə biləcəklər. Lakin şirkətlərin səhmdarları bu açıqlamalara şübhə ilə yanaşır.
"Carmignac Commodities Fund" əmtəə fondunun meneceri Maykl Hyulma bildirib ki, neft qiymətləri 50-60 dollar səviyyəsini keçməyəcəyi təqdirdə bu şirkətlər cari dividend ödənişini təmin edə bilməyəcək. BP şirkəti isə, öz növbəsində, 50-55 dollar səviyyəsi qorunacağı təqdirdə dividend və investisiyaları maliyyələşdirə biləcəyini açıqlayıb. Şirkətlərin borc öhdəlikləri isə, investisiyaların ixtisar edilməsi, xərclərin milyardlarla dollar azaldılması və cari əməliyyatların minimallaşdırılmasına baxmayaraq, artmaqda davam edir. Şirkətlər borc yükünün artması faktının müvəqqəti hal olduğunu, restrukturizasiya prosesindən sonra neft qiymətlərinin artması ilə borcun azalacağını qeyd edir. Bu səbəbdən artıq aparıcı neft şirkətləri də qiymət artımında maraqlı tərəf kimi çıxış etməkdədir.
Qiymətlərlə bağlı əsas ümidlər isə Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatının (OPEK) gələn ay keçiriləcək toplantısınadır. Belə bir vaxtda "Reuters"in OPEK və neft sənayesindəki qaynaqlara əsaslanaraq verdiyi xəbərə görə, İran neft bazarını yüksəltmək üçün atıla biləcək birgə addımlara dəstək verə biləcəyi istiqamətində müsbət siqnallar verir. "Reuters"in xəbərində İranın digər neft istehsalçıları ilə hasilatın miqdarının "dondurulması" barədə razılıq üçün daha istəkli göründüyü, ancaq yeni səylərə qatılıb-qatılmama mövzusunda hələ qərar vermədiyi bildirilir. Neft sənayesində müzakirələrin davam etdiyi, Ər-Riyad və Tehrandan, o cümlədən də OPEK-in böyük neft hasilatçısı ölkələrdən müsbət siqnallar gəldiyi qeyd edilir. Hesab edilir ki, İran və Səudiyyə Ərəbistanın razılığı olacağı təqdirdə hasilatın miqdarının "dondurulması" reallaşacaq və bu da qiymətlərin yüksəlməsinə təkan verəcək.
Dünyanın qabaqcıl investisiya banklarından olan "Goldman Sachs"ın analitikləri isə bildirir ki, OPEK və qeyri-OPEK neft istehsalçılarının hasilatın miqdarını "dondurmaq" qərarı bu qərarda iştirak etməyən digər istehsalçıların lehinə olacaq. "Goldman Sachs"a görə, daha əvvəl keçirilən 6 yığıncaqdakı uğursuz cəhdlərdən sonra gələn ay reallaşacaq toplantıda hər hansı bir qərarın qəbul edilməsi Səudiyyə Ərəbistanının digər istehsalçı ölkələrlə əməkdaşlıq etmək istəyinin göstəricisi olacaq. Hasilatın miqdarının "dondurulması" istiqamətində qərar "qara qızıl"ın qiymətinin bahalaşması və digər istehsalçıların neft təklifini artırmasına səbəb olarsa, bu, bazarlarda yeni qiymətlərin yaranmasına gətirib çıxaracaq. Qeyd edək ki, neft hasilatçısı kimi Azərbaycan özü də bu prosesdə maraqlıdır.
Tahir TAĞIYEV
