Bank kreditlərindən kütləvi imtina gedir...

Tarix: 13.05.2016 / 01:28
Bölmə: İqtisadiyyat

Maliyyə bazarlarında son durumun təhlili kredit bazarında müəyyən azalmaların olduğunu üzə çıxarır. Mərkəzi Bankın kreditləşmə ilə bağlı son hesabatlarından da qeyd olunanları aydın şəkildə görmək mümkündür. Belə ki, ölkə üzrə kredit portfeli son bir ay ərzində 728,1 milyon manat və ya 3,1% azalıb. Ekspertlər isə bunu təsadüfi saymır və prosesə bir neçə amilin təsir göstərdiyini bildirirlər.

Əvvəla, banklarda kredit faizləri yenə yüksək olaraq qalır.

Ölkədə faiz dərəcələrinin yüksək olması bank sektorunun hələ də ən ciddi problemlərindən biridir. Müvafiq qurumlar dəfələrlə bankların kredit faizlərinin aşağı salınacağı ilə bağlı addımlar atılacağını bildirsə də, bankların cəlb etdiyi kredit resurslarının bahalı olması prosesi əngəlləyir. Bunun nəticəsidir ki, Azərbaycanda fəaliyyət göstərən bir sıra banklar regionda ən yüksək faizli kreditlər təklif edirlər. Ekspertlər isə vətəndaşların ödəmə qabiliyyətini nəzərə alaraq kommersiya banklarında faiz dərəcələrinin aşağı endirilməsinin zəruri olduğunu bildirir. Lakin banklar buna getmir. Nəticədə bu gün ölkəmizdə istehlak kreditləri üzrə faiz dərəcələri 29, mikrokreditlər üzrə 25%-dir. Bu isə o deməkdir ki, bankdan yüksək faizlə kredit götürən şəxs aldığı kreditə görə böyük məbləğlər ödəməlidir. Təbii ki, bu hal da insanları banklardan uzaq salır.

Digər bir səbəb isə Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının dollar və manat kreditləri ilə bağlı son qərarlarıdır. Xüsusən də xarici valyutada istehlak kreditlərinin verilməsinə qadağa qoyulması prosesə öz təsirini göstərib. Palatanın Direktorlar Şurasının sədri Rüfət Aslanlı bildirir ki, bəzi istisnalarla xarici valyutada kreditlərin verilməməsi ilə bağlı tələblər qüvvədə qalır. Banklarda bildirirlər ki, son devalvasiyadan əvvəl müştərilər istənilən istehlak xərclərini qarşılamaq üçün kredit götürürdülər ki, bunlara səyahət və hətta toy xərclərini qarşılamaq üçün həyati əhəmiyyəti olmayan səbəblər də daxil idi. Əvvəllər kredit götürmək istəyənlərin əksəriyyəti, banklara ən çox məişət avadanlıqlarının, yeni telefonların, elektronika mallarının alınması, müalicə xərcləri, ev təmiri və sair məqsədlər üçün müraciət edirdilər. Eləcə də, insanlar maksimum məbləğ götürərək onu istirahətə, dəbdəbəli xeyir işlərin keçirilməsi və ya mənzilin dəbdəbəli təmir olunmasına sərf edirdilər. Amma son bir ildə insanlar daha bu məqsədlərlə kredit götürməkdən qaçırlar. Əvvəlkindən fərqli olaraq, onlar bu krediti necə qaytaracaqlarını indi daha ciddi düşünürlər. Belə vəziyyət də bank müştərilərinin sayını azaldır. Yaranmış durumla bağlı banklardan "fins" portalına maraqlı bir açıqlama da verilib. Qeyd olunur ki, ən çox azalan müraciətlər yeni mobil telefonların satışı ilə bağlıdır. Artıq kreditlə mobil telefon almaq istəyənlərin sayı dəfələrlə azalıb. Xaricə səyahət üçün kredit götürənlər də azı 3 dəfə azalıb. Məsələn, əvvəllər turizm məqsədilə kredit alanların sayı artıq idi: bəzi müştərilər ildə 2-3 dəfə xaricə gedir və bunun üçün hər dəfə kredit götürürdülər. İndi isə belələri kəskin azalıb. Hazırda insanların kredit götürmək məqsədində əsasən 3 məsələ dayanır: təhsil haqqı, digər borclarını ödəmək, toy xərcləri. Təhsil ilinin yaxınlaşması bu sahədə kredit götürənlərin sayını çoxaldıb. Həmçinin, devalvasiya olmasına baxmayaraq, toy milli-mənəvi dəyərlərimizdən hesab olunur, ona görə də insanlar bu amili heç cür ertələmir və lazım gəldikdə kredit üçün müraciət edirlər. Eyni zamanda, müalicə və cərrahiyyə əməliyyatının, eləcə də təmir xərcinin ödənilməsi üçün kredit götürmək istəyənlər də az deyil.

Digər mühüm nüans odur ki, devalvasiyadan öncə insanlar istənilən valyutada kreditin alınmasında və hətta paralel olaraq kredit kartların alınmasında maraqlı idilər. Müştəriləri vəsaitin hansı valyutada verilməsi maraqlandırmırdı, çünki valyuta məzənnələrində sabitlik idi və ona görə də əsas məsələ pulu bankdan götürüb lazımi valyutaya çevirmək idi. Devalvasiyadan və dollar kreditləri ilə bağlı yaranan problemlərdən sonra isə kredit götürənlər ən çox milli valyutaya üstünlük verirlər. Bütün bunlar da nəticə etibarı ilə bank müştərilərinin sayının azalmasına gətirib çıxarıb. Hesab olunur ki, banklar yalnız kredit siyasətlərində ciddi dəyişikliklər etməklə yenidən çox sayda müştəri kontingenti qazana bilərlər.