Yaxın gələcəkdə İranda 8 layihə üzrə inşa edilən dəmir yolları istismara veriləcək ki, bu da Çabahar limanı ilə İranın mərkəzi əyalətlərini birləşdirəcək. Belə bir açıqlama ilə səlahiyyətlərini təhvil verməyə hazırlaşan İran prezidenti Həsən Ruhani Çabahar-Zahidan dəmir yolunun bir hissəsinin istismara buraxılması münasibətilə keçirilən mərasimdə çıxış edib. O bildirib ki, Çabahar limanı ilə Xəzər dənizi sahilindəki limanlar və Astara şəhəri də dəmir yolu vasitəsilə birləşdiriləcək.
Xatırladaq ki, Çabahar limanı ilə İranın Astara şəhəri arasındakı dəmir yolu “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinə daxil olan yoldur. Prezident Həsən Ruhani Çabahar limanı ilə Astara şəhərinin dəmir yolu vasitəsilə birləşəcəyini deyərkən yolun Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan dəmir yolu xəttinə birləşəcəyini nəzərdə tutur. O qeyd edib ki, Rəşt şəhərindən Astaraya çəkilən dəmir yolunda 85 faiz işlər yerinə yetirilib. Koronavirus pandemiyasına və iqtisadi sanksiyalara baxmayaraq, İran Rəşt-Astara yolunun tikintisini imkanları daxilində davam etdirir. Bu yol İran və Azərbaycana Çənub-Şərqi Asiya ölkələrindən Avropaya və əks istiqamətdə daşınan yüklərdən tranzit gəlirləri əldə etmə imkanı yaradacaq. “Şimal-Cənub” dəhlizinin dəmir yolu seqmenti tam hazır olduqdan sonra təkcə körfəz ölkələrinin deyil, həm də Çənub–Şərqi Asiya ölkələrinin Avropa ilə nəqliyyat əlaqəsi Azərbaycan üzərindən həyata keçiriləcək. Yüklər Hindistanın Mumbai limanından çıxaraq İranın Çabahar limanına daxil olacaq, buradan isə yük qatarlarına yüklənərək İran, Azərbaycan və Rusiya üzərindən birbaşa Şimali Avropaya, daha dəqiq desək, Finlandiya və Niderlandın limanlarına daşınacaq. Azərbaycanla İran bu sahədə əməkdaşlıq edir. Azərbaycan artıq bütün lazım olan infrastruktur layihələri həyata keçirib. Hələ SSRİ dövründən Rusiya ilə Azərbaycan arasında dəmir yolu xətti mövcuddur. Bu yol yenidən qurularaq müasir standartlar səviyyəsinə yüksəldilib. İranın Astara şəhərinə qədər dəmir yolu çəkilib və Rusiya ilə İran arasındaki ticarət dövriyyəsi artıb. Rusiyanın yük qatarları hələlik Astara şəhərinə kimi gələ bilir. Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan yolu tam istismara verildikdən və Çabahar limandan çəkilən dəmir yolu buna birləşdikdən sonra qatarlar İranın mərkəzi vilayətlərinə kimi hərəkət edəcək. Bununla yanaşı, yüklər Çabahardan Avropaya və əks istiqamətə hərəkət edəcək.
Ekspertlər qeyd edir ki, Rusiyadan Hindistana qədər uzanan "Şimal-Cənub" dəhlizi region üzrə beynəlxalq yükdaşımaların həcminə xüsusi təsir göstərəcək. Azərbaycan isə həm investisiya, həm infrastruktur baxımından layihənin reallaşmasına dəstək verib. Təbii ki, layihənin həyata keçməsi Azərbaycan üçün beynəlxalq yükdaşımaların həcminin artırılması baxımından vacibdir. Beynəlxalq daşımalar ölkəmizin qeyri-neft sektorunun əsas istiqamətlərindən biridir. Güman edilir ki, "Şimal-Cənub" dəhlizinin reallaşması beynəlxalq yükdaşımanın həcminin artmasına və qeyri-neft gəlirlərimizin çoxalmasına imkan verəcək. Eyni zamanda, layihə Azərbaycanın strateji mövqeyinin güclənməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. Xüsusən də, Zəngəzur dəhlizinin istifadəyə veriləcəyi kontekstindən bölgəni əhatə edən beynəlxalq nəqliyyat layihələrinin əhəmiyyəti yüksəlməkdədir. Onu da xatırladaq ki, Süveyş kanalında baş verən son qəzadan sonra “Şimal-Cənub” dəhlizinin əhəmiyyəti daha da yüksəlib. Belə ki, nəinki region ölkələri, həmçinin inkişaf etmiş dövlətlər layihəyə regionda əsas alternativ nəqliyyat dəhlizi kimi yanaşır. Bu isə dəhlizin iqtisadi səmərəliliyini artırmaqla yanaşı, strateji əhəmiyyətini də yüksəldib.
Xatırladaq ki, bir müddət əvvəl Finlandiyanın Helsinki şəhərindən Hindistanın Nava Şeva limanına ilk konteyner blok qatarı yola salınıb. Dəhlizlə ilk konteyner qatarı Rusiya, Azərbaycan və İran ərazisindən keçməklə Hindistana çatdırılıb. Qeyd edək ki, 2000-ci il 12 sentyabr tarixində Rusiya, İran və Hindistan arasında imzalanmış hökumətlərarası saziş əsasında "Şimal-Cənub" nəqliyyat dəhlizinin təməli qoyulub. Azərbaycan bu sazişə 2005-ci ildə qoşulub. Ümumilikdə 13 ölkə sözügedən sazişi ratifikasiya edib. Bunlar Azərbaycan, Belarus, Bolqarıstan, Ermənistan, Hindistan, İran, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Oman Sultanlığı, Rusiya, Tacikistan, Türkiyə, Ukraynadır. Amma indiki halda Ukrayna və Ermənistan layihədən kənarda qalıb. Yalnız Zəngəzur dəhlizi istifadəyə veriləcəyi halda Ermənistan "Şimal-Cənub"dan faydalana bilər. "Şimal-Cənub" dəhlizinin yaradılmasında məqsəd Hindistandan Rusiyaya, eləcə də Şimali və Qərbi Avropaya gedən yüklərin çatdırılma müddətini azaltmaqdır. Hazırkı marşrut üzrə çatdırılma vaxtı 6 həftədən artıqdır, "Şimal-Cənub" vasitəsilə bu müddət cəmi 3 həftə təşkil edir. Dəhliz çərçivəsində bütün infrastruktur layihələri tamamlandıqdan sonra İran ərazisindən keçməklə Bakıdan Naxçıvana dəmir yolu ilə birbaşa daşımaların təşkili mümkün olacaq. Dəhlizlə ilkin olaraq il ərzində 5 milyon ton yükün daşınması, gələcəkdə isə bunun 10 milyon tona qədər artırılması planlaşdırılır.
Ramil QULİYEV
