Artıq yarım ildən çoxdur ki, koronavirus infeksiyası dünya iqtisadiyyatına da çox ciddi ziyan vurmaqdadır. Qlobal iqtisadiyyatın 5 faizdən çox kiçilməsi indi dünya miqyasında ciddi təhdid kimi qarşılanır. Buna rəğmən, pandemiyanin nə qədər çəkəcəyi və dünya dövlətləri üçün bundan sonra hansı ağır fəsadlar törədəcəyi bəlli deyil. Bir çox nüfuzlu beynəlxalq qurumlar pandemiya ilə bağlı araşdırmalar apararaq, proqnoz və təkliflər irəli sürürlər. Belə təşkilatlardan biri mənzil-qərargahı Cenevrədə yerləşən Dünya İqtisadi Forumudur.
Qurumun rəhbərliyi hesab edir ki, pandemiyanın qlobal iqtisadiyyata mənfi təsirləri gözlənildiyindən daha çox və uzunmüddətli ola bilər. Bu durumda dünya iqtisadiyyatında mühüm yer tutan ölkələrin böyük əksəriyyətinin artıq ciddi çətinliklər, iqtisadi geriləmə yaşaması özünü qabarıq büruzə verir. ABŞ, Çin, Avropa İttifaqı, ümumiyyətlə dünyanın, demək olar ki, bütün ölkələrində iqtisadi geriləmə qeydə alınır. Amma bu geriləmə ölkələr üzrə də fərqlənir. Məsələn, Azərbaycanda iqtisadi geriləmə digər ölkələrlə müqayisədə azdır. Hesablamalar göstərir ki, cari ilin yanvar-may aylarında Azərbaycanda 27 milyard 479,9 milyon manat dəyərində ümumi daxili məhsul (ÜDM) istehsal edilib. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 1,7% azdır. Halbuki, inkişaf etmiş ölkələrdə azalma 5-7 faiz intervalında qeydə alınır. Digər tərəfdən beynəlxalq qurumlar da MDB məkanında Azərbaycanın iqtisadi durumunun daha yaxşı olduğunu bildirir.
Burada xatırladaq ki, bu ilin ilk iki ayında ÜDM-də 2,8 faizlik artıma nail olunub. Lakin cari ilin mart ayından etibarən koronavirus pandemiyasının iqtisadiyyata təsiri hiss olunmağa başlayıb və iqtisadi artım zəifləyib. İlkin rəqəmlərə görə, bu müddətdə ölkə iqtisadiyyatının gündəlik itkiləri 120-150 milyon manat təşkil edib. Nəticədə, 2020-ci ilin ilk 5 ayının yekunları göstərir ki, ÜDM keçən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 1,7 faiz azalıb. Amma müsbət məqamlar ondan ibarətdir ki, bu müddətdə qeyri neft-qaz sənayesi 14 faiz, informasiya və rabitə xidmətləri 4,5 faiz, kənd təsərrüfatı 3,6 faiz artıb. Bu fonda ilkin rəqəmlərin təhlili onu deməyə əsas verir ki, Azərbaycan iqtisadiyyatı koronavirus pandemiyasının yaratdığı böhranı minimum itkilərlə keçir. Hesablamalar göstərir ki, qeyri neft-qaz sənayesində, kənd təsərrüfatında artım ilin sonunadək davam edəcək. Dünya Bankının 2020-ci illə bağlı açıqladığı son proqnozdan da görünür ki, MDB ölkələri arasında Azərbaycan bu böhrandan daha az itki ilə çıxacaq 3 ölkədən biridir. Belə ki, Dünya Bankı bu il Rusiyada 6 faiz, Belarusda 4 faiz, Qazaxıstanda 3 faiz, Ermənistanda 2,8 faiz azalmanın olacağını proqnozlaşdırır. Həmçinin Ukraynada 3,5 faiz, Gürcüstanda isə 4,8 faiz azalma gözlənilir. Cari ildə Azərbaycanda isə 2,6 faiz azalma gözlənilsə də, 2021-ci ildə 2,2 faiz artım proqnozlaşdırılır. Dünya Bankının proqnozları da onu deməyə əsas verir ki, Azərbaycan iqtisadiyyatı qısa müddətdə bərpa olunacaq. Artıq gələn ildən etibarən ölkəmizdə iqtisadi artımın olacağı nüfuzlu beynəlxalq qurumlar tərəfindən də bəyan edilir. Həmçinin hesablamalar göstərir ki, bu il iqtisadiyyatdakı geriləməyə baxmayaraq, ticarət balansında müsbət saldo qorunacaq. Belə ki, bu ilin 5 ayı ərzində 7 milyard dollar dəyərində ixrac və 4,2 milyard dollar dəyərində idxal həyata keçirilib. Yəni ölkəmizin cari ilin ilk 5 ayında ticarət dövriyyəsində 2,8 milyard dollar dəyərində müsbət saldo yaranıb.
Azərbaycanın daha bir mühüm üstünlüyü həm də odur ki, çoxsaylı beynəlxalq maliyyə qurumları ölkəmizlə əməkdaşlığa da xüsusi maraq göstərir. Artıq dünyanın aparıcı maliyyə-kredit institutları Azərbaycanla əməkdaşlığı yeni mərhələyə çıxarmaq üçün müraciətlər ediblər. Halbuki bir çox ölkələr, məsələn, Ermənistan xaricdən borc almaqda ciddi problemlər yaşayır. Pandemiya səbəbindən BVF, Dünya Bankı, AYİB, AİB, “Böyük 20-lik” və digər qurumlara borc üçün müraciət edən ölkələrin sayı 150-yə çatıb, artıq müflis elan edilən ölkələr var. Amma Azərbaycan müraciət etməyib, əksinə, borc verənlər Azərbaycanın ondan vəsait götürməsini istəyir. Bu da səbəbsiz deyil. Məsələn, Asiya İnkişaf Bankı müxtəlif ölkələrdə öz layihələrinin uğur dərəcəsini qiymətləndirir. Azərbaycanda bu göstərici 80 faizdir və bu, regionumuz üçün yaxşı göstəricidir. Müqayisə üçün qeyd edək ki, bu göstərici Gürcüstanda 75 faiz, Qırğıstanda 67,6 faiz, Özbəkistanda 65,5 faiz və Qazaxıstanda 53,8 faizdir. Digər tərəfdən, Azərbaycanın ÜDM-ə nisbətdə aşağı borc səviyyəsi və yüksək strateji valyuta ehtiyatları ölkəmizin maliyyə baxımından rahat manevrinə imkan yaradır. Belə ki, bu gün dövlətin strateji ehtiyatları onun xarici borcundan beş dəfə çoxdur. Üstəlik, ölkədə ictimai-siyasi, iqtisadi və sosial sabitlik xarici borclar üçün risq səviyyəsini aşağı salır. Region üçün yüksək sayıla biləcək kredit reytinqlərimiz də qiymətli kağızların buraxılışına, dövlət zəmanətli kreditlərin faizinin və sığorta mükafatlarının azalmasına səbəb olur. Bu halda Azərbaycan iqtisadi inkişafını sürətləndirmək üçün xaricdən istənilən həcmdə kredit götürə bilər. Bu isə qarşıdakı dövrdə iqtisadi artımın daha dinamik hal alması üçün etibarlı zəmin deməkdir. ÜDM-də azalma tempinin az olması isə onu deməyə imkan verir ki, Azərbaycanın pandemiya böhranından minimum itkilərlə çıxmağa iqtisadi imkanları mövcuddur.
Nahid SALAYEV
