Təsir dairəsi hələ də genişlənməkdə olan koronavirus dünya iqtisadiyyatına zərbə vurmaqda davam edir. Aparılan hesablamalara əsasən, dünya iqtisadiyyatı cari ldə koronavirus səbəbindən 5 faizdən çox azalacaq. Bu durum maliyyə sektoruna da təsir edərək, burada valyutalar nisbətinə də təsirini artırır. Məsələn, son dövrlərdə dolların mövqeyinin zəifləməsi fonunda qızılın əhəmiyyətli dərəcədə qiymət artımı müşahidə edilir. Belə ki, son 3 ayda dünya bazarlarında qızılın qiymətində bahalaşma olub və qızılın 1 unsiyası, yəni 31 qramı 1400 dollardan 1700 dollaradək qalxıb.
Digər tərəfdən, ABŞ iqtisadiyyatında qeydə alınanlar dollara inamı sarsıdaraq qızıla marağı daha da artırır. Məsələ burasındadır ki, ABŞ-ın Milli İqtisadi Tədqiqatlar Bürosu COVID-19 pandemiyası səbəbindən ABŞ iqtisadiyyatının resessiya mərhələsinə daxil olduğunu açıqlayıb. Hesabatın müəllifləri koronavirusun yayılması səbəbindən iş yerlərinin və istehlak tələbatının azalması ilə ABŞ iqtisadiyyatı tarixinin 2009-cu ilin iyun ayından başlayaraq 128 ay davam etmiş ən uzunmüddətli iqtisadi artım epoxasına son qoyulduğunu qeyd ediblər. Pandemiya mərhələsinin başlanğıcından bəri Amerika Birləşmiş Ştatlarında 42 milyondan çox insan iş yerini itirib və işsizlik müavinəti almaq üçün müraciət edib. Ştatların administrasiyaları tərəfindən koronavirusa görə tətbiq olunan məhdudlaşdırıcı tədbirlər səbəbindən minlərlə müəssisə öz fəaliyyətlərini dayandırmalı olub. Iqtisadi çətinliyin hələ bir neçə il davam etməsi proqnozlaşdırılır. Bu durumda dollar ehtiyatlarıının sürətlə qızıla dəyişilməsi prosesi də özünü qabarıq göstərir. Artıq qızıla sərmayə qoyan birja fondlarının aktivləri tarixdə ilk dəfə olaraq 100 milyon unsiya həddini aşaraq 100,15 milyon unsiya səviyyəsinə və ya 3120 tona çatıb. Sözügedən fondların aktivləri təkcə may ayında 417 ton, ilin əvvəlindən isə 536 ton artıb. Proses bu səpkidə gedəcəyi təqdirdə qızıla tələbin daha da artması və onun qiymət artımının davam etməsi proqnozlaşdırılır. Çünki qızıla tələbat qlobal miqyasda artır. Dünya Qızıl Şurası da bildirir ki, yeni növ koronavirusun yaratdığı qeyri-müəyyənliklər qızıla tələbatı daha çox artırır. Bu ilin ilk 5 ayında da qızıl əsaslı investisiya fondlarına son 4 ildə ən güclü axın yaşanıb. Təkcə birinci rübdə qızıla tələbat ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 1 faiz artaraq təqribən 1084 ton olub. Qızılın unsiya qiyməti isə 2012-ci ilin dekabrından bu yana ən yüksək səviyyəyə çatıb. Qlobal qızıl tələbatı bu dövrdə 55 milyard dollar səviyyəsinə çatıb. Dollar ifadəsində isə 2013-cü ilin ikinci rübündən bəri ən yüksək səviyyəyə qalxıb.
Bütün bunlar bir daha göstərir ki, koronavirus pandemiyası dövründə qızıl dünyada investorlar üçün ən etibarlı vasitəyə çevrilib. Baş verənlər Azərbaycanda da diqqətlə izlənir. Ölkəmizdə də aydın görünür ki, koronavirus pandemiyası dövründə dünya iqtisadiyyatında hansı proseslərin baş verəcəyi və bunun nə vaxtadək davam edəcəyi aydın deyil. Ona görə də Azərbaycan da qızıla investisayısını artırır. Ölkəmizdə yalnız qızıl məmulatlarının qiymətində hansısa ciddi bahalaşma qeydə alınmır. Səbəb də odur ki, son zamanlar toyların olmaması tələbi xeyli dərəcədə zəiflədib. Karantin tədbirlərinə görə satış yerlərinin qapalı olması, toyların nə vaxt başlayacağının bilinməməsi qızıla olan tələbatı xeyli azaldıb. Bundan əlavə, pandemiya dövründə təkcə ölkəmizdə deyil, bütün dünyada insanların alıcılıq qabiliyyəti aşağı düşüb. COVID-19 tədbirləri və qızılın baha qiymətləri zərgərlik məmulatlarına tələbatı azaldıb. Belə ki, zərgərlik məmulatlarına tələbat qlobal miqyasda 39 faiz azalıb. Dünyanın ən böyük zərgərlik bazarı olan Çində isə 65 faiz nisbətində azalma olub. Ona görə də Azərbaycanda qızıldan hazırlanan məmulatların qiymətində kəskin artımın olması ehtimalı çox aşağıdır. Amma xam qızılla bağlı vəziyyət fərqlidir. İqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənov da bu xüsusda qeyd edir ki, Azərbaycan bazarında qızılın qiymətinin formalaşmasında iki əsas faktor var:"Birincisi xam qızılın maya dəyəri, ikincisi isə qızıla olan tələbdir. Xam qızılın qiyməti ilə zinət əşyası kimi satılan qızılın qiyməti arasında kəskin fərqlər olur. Son dövrlərdə, xüsusilə pandemiya dövründə dünya bazarında qızılın qiyməti əhəmiyyətli səviyyədə artıb. Digər istiqamətlərdə risqlər artdığı üçün investorlar qızıla yönəlirlər. Azərbaycanda pandemiya ilə bağlı məhdudiyyətlərin tətbiq olunması zərgərlik məhsullarına tələbi azaldıb və bu da qiymətin aşağı düşməsinə şərait yaradır. Amma digər tərəfdən, qızılın maya dəyərinin artması qiymətin bahalaşmasına şərait yaradır. Ona görə də bazarda qiymətlər bu iki istiqamətin ortasında formalaşır". Indilikdə ölkəmizdə daha çox külçə qızlın bahalaşması müşahidə edilir. Dövlət də dollar ehtiyatlarının bir qismini qızıla çevirir. Hətta ölkəmizdə bəzi fərdi və institusional investorlar da öz portfellərini qızıl vasitəsilə şaxələndirir, qoruyur. Qeyri-müəyyən geosiyasi vəziyyət, qızılın digər aktiv növlərinə, o cümlədən daşınmaz əmlaka və qiymətli kağızlara nəzərən etbarlı olması və qızıl hasalatının son illərə nisbətən azalması onun qiymətinin artacağını proqnozlaşdırmağa əsas verir. Bunu Azərbaycanda da nəzərə alırlar. Hesab edilir ki, qlobal neft və valyuta bazarlarındakı qeyri-müəyyənlik investorların qızıla marağının bundan sonra da artmasına səbəb olacaq. Bu mənada, Azərbaycanın valyuta ehtiyatlarının tərkibində qızılın payını daha da artırması tamamilə gözlənilən sayılır.
Ramil QULİYEV
