Azərbaycanın təşəbbüs və iştirakı ilə həyata keçirilən bir sıra mühüm layihələr Qərbdə, xüsusən də Avropada getdikcə daha çox diqqət cəlb etməkdədir. Söhbət ilk növbədə yükdaşımalar sahəsində həyata keçirilən layihələrdən, xüsusən də Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xəttindən gedir. Belə görünür ki, Avropa ölkələri bu layihələrdə daha yaxından iştirak etməyi düşünür.
Eyni zamanda, Avropanın bu layihələrə cəlbinin Azərbaycan üçün daha bir mühüm üstünlüyü ölkənin Qərb bazarlarına daha asan çıxış əldə etməsi baxımından da önəmli sayılır. Bunu Xarici İqtisadi Münasibətlər Qurumunun (DEİK) Türkiyə-Azərbaycan İş Şurasının başçısı Selçuk Akat da xüsusi olaraq vurğulayır:“Türkiyə və Azərbaycan arasındakı ikitərəfli ticarət əlaqələrində ikitərəfli investisiya əməkdaşlığı strateji əhəmiyyət daşıyır. Koronavirus pandemiyası dövründə gediş-gəlişlərin məhdudlaşdırılmasına baxmayaraq, iki ölkə arasında qarşılıqlı əlaqələr dayanmayıb, əksinə, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xətti ilə daha da güclənib. Bu da Türkiyə və Azərbaycanın birgə strateji investisiya layihəsi olan Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu nəqliyyatının zəruriliyini bir daha ortaya çıxarıb. Bu yaxınlarda Türkiyənin ixrac mallarını Azərbaycan, Qazaxıstan, Türkmənistan və Özbəkistana daşıyan 82 konteynerdən ibarət 940 metrlik qatar Qarsdan yola çıxmışdı. Beləliklə, quru yollarının bağlanması fonunda Azərbaycan və Türkiyə ixracatçıları üçün vacib tranzit yoluna çevrilib”. Azərbaycanın müstəqillik əldə etməsindən sonrakı dövrdə Türkiyə və Azərbaycan Gürcüstanla birlikdə Bakı-Tiflis-Ceyhan neft boru kəməri, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xətti, TANAP, STAR neft emalı zavodu kimi strateji layihələr həyata keçirdiyini bildirən S.Akat bildirib ki, iki dövlət, bir millət tək iqtisadiyyata çevrilib:“İki ölkə arasındakı əlaqələrimizi gücləndirəcək yeni strateji bir layihə gündəmə gətirməliyik. Təklifim yaşadığımız pandemiyadan sonra, xüsusilə Avropada qlobal tədarük zəncirləri ilə əlaqəli iki anlayış irəli çıxır; yenidənqurma və yaxınlaşma. Yəni Avropa iqtisadiyyatları, tədarüklərini Avropa daxilindən və ya Avropaya yaxın ərazilərdən etmək istəyir. Xəzər və Aralıq dənizini bir-birinə bağlayan Bakı-Tiflis-Qars Azərbaycanı Türkiyə üzərindən Avropaya daha yaxın edib. Beləliklə, dəmir yolu xəttindən istifadə edərək Azərbaycanı Avropanın tədarük zəncirinə əlavə etmək üçün işləyə bilərik. Azərbaycan “Made in Azerbaijan” proqramı və 7 fərqli xüsusi sənaye və texnoparklarındakı istehsal imkanları ilə yeni iqtisadi inkişaf imkanları əldə edə bilər”. Selçuk Akat onu da bildirib ki, türk iş dünyası olaraq əsas fürsət Çindən ayrılması gözlənilən qlobal tədarük zəncirində strateji bir mövqe tutmaqdır.
Bunlar fonunda daha bir maraqlı açıqlama isə Niderlandın Azərbaycandakı səfiri Onno Kervers tərəfindən gəlib. Səfir qeyd edib ki, Niderland və Azərbaycan dəmir yolu əlaqəsinin yaradılması üzərində işləyir. O bildirib ki, dəmir yolu Azərbaycandan keçməklə Venlo şəhərindən Çinə qədər uzanacaq:"Ümid edirik ki, bu layihəni reallaşdırmağa nail olacağıq". Səfirin sözlərinə görə, hazırda Maas çayı üzərində yerləşən Venlo limanı ilə Bakının yeni Ələt limanı arasında əlaqələr mövcuddur:"Bakı limanının direktoru Taleh Ziyadov personalın tədris üçün Niderlanda yollanmasında maraqlıdır". Kervers əlavə edib ki, o, Dövlət Gömrük Komitəsi Akademiyasının direktoru ilə əlaqədədir: "O, Rotterdam limanının gömrüyü ilə əməkdaşlıqda maraqlıdır. Gömrük logistikanı ləngidən nəzarətdir. Əgər gömrük yoxlamasını liman idarəetmə sistemlərinə inteqrasiya etmək mümkün olsa, bu qat-qat səmərəli olacaq və siz yükləri daha sürətlə daşıya biləcəksiniz".
Beləliklə, Azərbaycandan Avropaya yükdaşımalarda dəmir yolu əlaqəsindən istifadə ön plana çıxır və bu zaman, Selçuk Akatın qeyd etdiyi kimi, Azərbaycan Avropanın tədarük zəncirində mühüm rol oynaya bilər. Belə vəziyyət Azərbaycan məhsullarının Avropaya daha sərfəli şərtlər əsasında çıxışına da yeni imkalnlar yaradır. Eyni zamanda Avropa özü də dəmir yolu şəbəkəsini Azərbaycanla əlaqələndirməyə çalışır. Xüsusən də Bakı-Tiflis-Qarsa qoşulmaqla Avropa Azərbaycan üzərindən Çin bazarları ilə əlaqələri daha da dərinləşdirməyi düşünür. Bu mənada, iqtisadçı-ekspert, millət vəkili Vüqar Bayramov da qeyd edir ki, Bakı-Tiflis-Qars bir çox ölkələrin maraq dairəsindədir. Onun sözlərinə görə, bir çox ölkələr bu xətti artıq maraq dairəsinə daxil edib:"Dəmir yolu xəttindən istifadə ilə bağlı Asiya, o cümlədən Mərkəzi Asiya, eləcə də Şərqi Avropa ölkələri ilə müzakirələr aparılıb. Xüsusilə Polşa BTQ-dən istifadə etməkdə maraqlıdır. Ümumiyyətlə isə nəqliyyat dəhlizləri, xüsusilə də “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizi Azərbaycan üçün çox önəmlidir. Çünki bu dəhliz vasitəsilə yüklər Rusiyadan Hindistana qədər daşınır. Azərbaycanın maliyyə dəstəyi ilə İran ərazisində dəmir yolu xəttinin inşasına dəstək nümayiş etdirilib. Bu baxımdan “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizinin tam reallaşması, yəni tam fəaliyyət göstərməsi çox vacibdir. Bu, sözsüz ki, ölkə üzərindən daşınan yüklərin həcminin artımına, daha çox yükün Azərbaycan vasitəsilə Şimaldan Cənuba daşınmasına imkan verəcək. Koronavirus pandemiyası BTQ-dən istifadə ilə bağlı müzakirələri ləngitsə də, postpandemiya dövründə danışıqlar sürətlənəcək və dəmir yolu xəttindən istifadə artacaq. Odur ki, yolun rentabelliyi bacardıqca artırılmalıdır. Kifayət qədər ölkənin bu xətdən istifadəyə dair potensialı var. “Şimal-Cənub” və “Şərq-Qərb” nəqliyyat dəhlizlərindən aktiv istifadə etmək, BTQ vasitəsilə yüklərin fərqli ölkələrin bazarlarına çıxarılmasını təmin etmək lazımdır".
Ramil QULİYEV
