Qərb ölkələri arasında Rusiyanın “Şimal axını-2" layihəsi ətraflmda ziddiyyətlərin daha da dərinləşməsi müşahidə edilir. Belə ki, Avropa ölkələrinin bir çoxu bu layihənin əleyhinə çıxır, bəziləri isə onu dəstəkləyir. Məhz belə vəziyyət “Şimal axını-2"nin gələcəyini ciddi sual altına alır.
Bu arada xatırladaq ki, amerikalı senatorlar “Şimal axını-2” qaz kəmərinə qarşı sanksiyaların genişləndirilməsini planlaşdırır. Bununla əlaqədar Konqresin respublikaçı üzvləri Ted Kruz, Tom Kotton, Ron Conson, Con Brasso və demokrat Gene Şahen yeni layihə hazırlayıb. Layihəyə əsasən, sanksiyaların əhatə dairəsi genişləndirilərək, yalnız boru kəmərinin tikintisində iştirak edən şirkətlərə deyil, eyni zamanda hüquqi dəstək verən, həmçinin sığorta və liman xidmətlərini təmin edən şirkətlərə də şamil olunacaq. Bu isə bəzi şirkətlərin “Şimal axını-2"ni tərk etməsi ilə müşayiət ediləcək. Yaranmış vəziyyətdə bir çox ölkələr ABŞ-a dəstək verir. Amma rəsmi Berlin fərqli mövqedədir. Almaniyanın İqtisadiyyat və energetika nazirliyinin nümayəndəsi Anna Sofi Ayhler bu xüsusda bildirir ki, Almaniyanın "Şimal axını-2" layihəsi üzrə mövqeyi ABŞ-ın qaz boru kəmərinə qarşı mümkün yeni sanksiyalar barədə verdiyi açıqlamalardan sonra dəyişməz qalıb, Berlin bu sanksiyaları qəbul etməyəcək. Onun sözlərinə görə, Almaniya hökuməti, ABŞ-ın açıqlamaları da daxil olmaqla "Şimal axını-2" layihəsi ətrafındakı hadisələrin inkişafını izləyir, lakin bu açıqlamalara münasibət bildirmir:“Sözügedən sanksiyalarla bağlı əsas mövqeyimiz aydındır – Almaniya onları rədd edir”.
Qeyd edək ki, bundan öncə Almaniya hökuməti "Şimal axını-2" layihəsini müsbət qiymətləndirdiyini və layihədə iştirak edən şirkətlərə dəstək göstərməyi planlaşdırıdığını bildirmişdi. Hökumət sözügedən qaz boru kəmərinin tikintisinə, ilk növbədə, iqtisadi layihə kimi baxır. Bundan başqa, Almaniya bildirir ki, rəsmi Vaşinqton "Şimal axını-2" layihəsi üzrə təzyiqləri dayandırmasa, Almaniya ABŞ qazına qarşı cərimə rüsumları tətbiq edə bilər. Bundestaqın enerji komitəsinin rəhbəri Klaus Ernst bu xüsusda qeyd edir:"ABŞ-ın bu məsələdə davranışı artıq dostluq aktı kimi başa düşülməməlidir, bu, Almaniyanın və Avropa İttifaqının suverenliyinə qəsddir". Amma bir sıra Avropa dövlətləri Almaniyanın bu mövqeyinə qarşıdır. İngiltərə parlamentinin üzvü Deniel Kavçinski bildirir ki, Almaniya belə bir mövqe sərgiləməklə “Avropanı Rusiyaya satır”. O, alman hökumətinin mövqeyinin dəyişməsi üçün İngiltərənin dərhal hərəkətə keçməsini istəyir. Bu mövqe Danimarka, Norveç və bir sıra digər Avropa ölkələri tərəfindən də dəstəklənir. Amma Avstriya, İtaliya kimi ölkələr də Almaniyaya dəstək verir. Məhz bu durumda "Şimal axını-2" ətrafında vəziyyət gərginləşir. Belə vəziyyətdə Avropanın yeni mənbədən qaz alması isə yalnız Azərbaycan hesabına mümkünləşir. Çünki yalnız Azərbaycan qazının Avropaya çatdırılması ətrafında hələ də hansısa ziddiiyyət müşahidə olunmur. Əksinə, buna bütün dünya ölkələri tərəfindən açıq dəstək var. Bu durumda Azərbaycan təbii qazını Avropaya çatdıracaq TAP boru kəmərinin də inşası başa çatmaq üzrədir. Xatırladaq ki, ötən il iyulun əvvəlində TAP konsorsiumu təbii qaz tədarükçülərinin maraqlarını ifadə etməyə imkan verəcək bazar sınaqlarına başlayıb. Məqsəd sonrakı mərhələdə TAP-ın genişləndirilməsi imkanlarını araşdırmaqdır.
Qeyd edək ki, TAP layihəsi çərçivəsində Yunanıstanda sınaq işləri tamamlanıb. Mayın 20-dən isə təbii qazın TAP-ın Albaniyadakı 4 kilometrlik hissəsinə, yəni Yunanıstan-Albaniya sərhədində və Bilisht regionunun yaxınlığındakı ölçmə stansiyasına nəqlinə başlanılıb. Bu hissə istifadəyə verildikdən sonra qazın qarşıdakı həftələrdə və aylarda boru kəmərinin Albaniyadakı digər hissələrinə tədricən daxil edilməsi həyata keçiriləcək. Layihə, artıq bilindiyi kimi, Azərbaycan qazının İtaliya, Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya, İsveçrə və Avstriya kimi böyük Avropa bazarlarına çatdırılması üçün geniş imkanlar yaradır. Bu durumda Xəzərin Azərbaycan sektorunda yerləşən “Şahdəniz” yatağının ikinci fazasının reallaşdırılması Azərbaycanın dünya qaz bazarında mühüm bir yer tutmasına zəmin yaradır. Qaz hasilatının ildə-ilə artması ölkənin həm daxili tələbatının ödənilməsini, həm də yeni ixrac bazarlarına çıxışını təmin edir. Qaz İxracatçısı Ölkələri Forumunun məlumatına əsasən, “Cənub Qaz Dəhlizi”nin ikinci mərhələsinin, yəni TAP-ın istifadəyə verilməsindən sonra Azərbaycandan Avropaya boru kəmərləri ilə ixrac edilən qazın həcmi ilk mərhələdə 16 milyard kubmetr artacaq. Sonradan bu rəqəm tədricən yüksələcək. Belə ki, “Şahdəniz”dən savayı, Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda yerləşən "Babək", "Naxçıvan", "Zəfər-Məşəl", "Araz-Alov-Şərq" və "Şəfəq-Asiman" perspektiv strukturlarından ilkin çıxarıla biləcək qaz ehtiyatları 2 trilyon 200 milyard kubmetr həcmində qiymətləndirilir. Bu da Azərbaycana daha böyük həcmdə qaz nəqlinə imkan verir. Beləliklə, Azərbaycanda yeni yataqların açılması və böyük potensiala malik bir sıra perspektiv strukturları mövcudluğu ölkədə qaz hasilatının artırılması və gələcəkdə neft gəlirlərinin müəyyən dərəcədə qaz gəlirləri ilə balanslaşdırılması üçün şərait yaradır.
Ramil QULİYEV
