Cari ildə iqtisadi müstəvidə mühüm dəyişikliklər yaşanan sahələrdən birinin də bank sektoru olacağı gözlənilir. Yayılan məlumatlardan, verilən rəsmi açıqlamalardan da bəlli olur ki, Azərbaycanın bank sektorunda sağlamlaşdırma prosesi indi əsas prioritetlərdən biridir. Bu mənada, ötən ay dörd bankla bağlı məlum qərar da təsadüfi sayılmır.
Bir daha xatırladqq ki, Mərkəzi Bankın İdarə Heyətinin 2020-ci il 27 aprel tarixli qərarları ilə “AtaBank” ASC, “AGBank” ASC, “NBCBank” ASC və “Amrah Bank” ASC-yə müvəqqəti inzibatçılar təyin olunub. Bundan bir gün sonra isə həmin banklardan ikisinin - “AtaBank” ASC-nin və “Amrah Bank” ASC-nin lisenziyaları həmin tarixdən etibarən ləğv edilib. Digər iki bankın da durumu yaxşı deyil. Belə ki, həm “NBCBank”, həm də “AGBank” mənfi kapitala malikdir. Elə Mərkəzi Bankın sədri Elman Rüstəmov da bu banklarda ürəkaçan durumun olmadığını vurğulayır:“AGBank” və bank “NBCBank”da vəziyyət bizə qismən məlum idi, lakin bəzi məqamlara aydınlıq gətirməli idik, bu səbəbdən həmin banklarda müvəqqəti inzibatçılar təyin etdik. Lakin qeyd etmək lazımdır ki, banklarda vəziyyət heç də ürəkaçan deyil”. Onun sözlərinə görə, “AGBank”da kapital mənfi 145 milyon manat, “NBCBank”da mənfi 23 milyon manat təşkil edir.“AGBank”da problemli kreditlərin xüsusi çəkisi 54%, “NBCBank”da 32%, ümumi əmanətlər 280 milyon manat həcmində qiymətləndirilir. Bu bankların da bağlanması istisnalıq təşkil etmir. Digər tərəfdən, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, bank sektorunda sağlamlaşdırma prosesi 2020-ci ildə prioritetlərdən biridir. Məsələnin bu tərəfinə nəzər salan Elman Rüstəmov qeyd edir:“Toksik aktivlər və zəif banklar maliyyə-bank sistemi üçün risqlər yaradır, xüsusilə bu gün dünyadakı mürəkkəb makroiqtisadi mühitdə. Bundan əlavə, bu həmçinin banklarda əmanətçilərə güclü sosial zərbədir. Bu səbəbdən biz həmin yığılan problemləri həll edirik.Sağlamlaşdırma bank sektorunun mövqelərini yaxşılaşdıracaq”.
Yaranmış durumda ekspertlər hesab edir ki, zəif və təqdim etdiyi məlumatlar reallıqdan uzaq olan bankların fəaliyyətinə son verilməsi vacibdir. İqtisadçı-ekspert, millət vəkili Vüqar Bayramov bu xüsusda bildirir:“Bankların təqdim etdiyi hesabatlarla real göstəriciləri üst-üstə düşmür. Yəni banklar faktiki olaraq real göstəricilərini hesabatlarında qeyd etmirlər. Bu isə həm ictimaiyyəti, həm də dövləti aldatmaq deməkdir”. Ekspert bildirib ki, banklar hesabatlarında vəziyyətlərinin yaxşı olduğunu göstərsələr də, Mərkəzi Bankın araşdırmaları ilə bunun heç də belə olmadığı ortaya çıxdı:“Bu və bu kimi hallar bankların təqdim olunan hesabatlarına nəzarət mexanizminin yaradılması məsələsini aktuallaşdırır. Biz güman edirik ki, Mərkəzi Bank məsələ ilə bağlı əsaslı tədbirlər görəcək. Burada digər məsələ də bankların hesabatlarında yanlış məlumat təqdim etməklə qanunvericiliyi pozmasıdır”. V.Bayramov bağlanmaq risqi olan banklardan da danışıb:“Konkret hansı bankların bağlanacağını demək çətindir. Digər tərəfdən, bu, Mərkəzi Bankın yeni qiymətləndirməsindən asılı olacaq. Təbii ki, sistem əhəmiyyətli banklarda vəziyyət qənaətbəxşdir. Həmin bankların maliyyə problemləri yoxdur. Lakin sistem əhəmiyyətli olmayan banklarda, düşünürəm ki, Mərkəzi Bank tərəfindən yeni qiymətləndirmənin aparılması düzgün olacaq”. Ekspert vurğulayıb ki, Mərkəzi Bank önümüzdəki aylarda banklarla bağlı yenidən qiymətləndirmə aparacaq və bundan sonra bankların taleyi haqda konkret nəsə demək olar.
Burada onu da qeyd etmək lazımdır ki, hökumət bank sektorunda daha güclülərin qalması və onlar arasında da sağlam rəqabətin olması istiqamətində də mühüm addımlar atır. Eləcə də banka borcu olan vətəndaşlara da yenə dövlət tərəfində zəruri yardımlar göstərlir. Bu xüsisda dəstək tədbirlərinin ən mühüm istiqamətlərindən biri 2020-ci il martın 1-nə keyfiyyəti qənaətbəxş olan və dövlət fondlarının vəsaitləri hesabına verilmiş kreditlərin və İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun kreditlərinin güzəştli şərtlərlə əvəz olunmasıdır. Həmçinin fiziki şəxslər və sahibkarlıq subyektləri üzrə kredit öhdəliklərinin tam və ya qismən gecikdirilməsi halında borcludan əlavə cərimə faizi, dəbbə pulu və digər ödənişlərin tutulmaması banklara tövsiyə edilib. Təbii ki, bu tədbirlər vətəndaşların borc yükünün azalmasına müsbət təsir edəcək. Burada bir məqamı xüsusi qeyd edək ki, sahibkarlıq subyektləri üzrə bu tədbirin icrası, yəni kredit faizlərinin subsidiyalaşdırılması real sektorun kreditlərə çıxış imkanlarına müsbət təsir göstərəcək. Hazırda ölkədə real sektorun maliyyələşdirilməsində ticarət və xidmət sektoru, sənaye, nəqliyyat və rabitə sektorları nisbətən yüksək xüsusi çəkiyə malikdir. İstehlak kreditləri üzrə əlavə kapital tələblərinin 2021-ci il yanvarın 1-dək təxirə salınması da mühüm tədbir sayılır. Digər tərəfdən məlumdur ki, Mərkəzi Bank karantin rejimi müddətində pandemiyadan zərər çəkmiş sahələrdə fəaliyyət göstərən sahibkarların öhdəliklərinin tənzimlənməsi məqsədilə kredit təşkilatlarına requlyativ tətilin verilməsi barədə qərar qəbul edib. Bu qərarda diqqət çəkən məsələlərdən biri banklara kredit ödənişlərinin gecikdirilməsinə görə sentyabrın 30-na qədər borcludan cərimə faizi, dəbbə pulu və digər ödənişlərin tutulmamasının kredit təşkilatlarına tövsiyə edilməsi məsələsi olub. Bununla bağlı "Azərbaycan Banklar Assosiasiyası" (ABA) İctimai Birliyinin sədri Zakir Nuriyev bildirib ki, banklar irəli sürülən bütün tövsiyələri yerinə yetirir: "Nazirlər Kabinetinin təsdiq etdiyi “Tədbirlər Planı”nda fiziki şəxslərlə bağlı İpoteka və Kredit Zəmanət Fondu tərəfindən pandemiyadan zərər çəkən sahələrdə çalışan insanlara verilən ipoteka kreditlərinin Fondun razılığı və bankın müştərilərinin müraciəti əsasında vaxtının uzadılması və sentyabra qədər cərimə faizi, dəbbə pulu və digər ödənişlərin tutulmaması qeyd olunub. Biznes üzrə 1 mart 2020-ci il tarixinə keyfiyyəti qənaətbəxş olan və kredit faizləri dövlət tərəfindən subsidiyalaşdırılacaq kreditlərin restrukturizasiyası, Sahibkarlığın İnkişaf Fondu və Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinin xəttilə verilmiş kreditlərin onların razılığı ilə və həmin fondların qaydalarında dəyişiklik edilməklə restrukturizasiya edilməsinə imkan yaradılması və 30 sentyabra kimi bu kreditlərin restrukturizasiya müddətinin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulub. Bütün yerdə qalan müştərilər üçün isə yalnız cərimə faizi, dəbbə pulu və digər ödənişlərin tutulmaması tövsiyə edilib. Bir sözlə, tədbirlər planında nə yazılıbsa, biz onların hamısını icra edir və orda qeyd edilən tövsiyələrin hər birinə əməl edirik. Heç bir şəkildə demək olmaz ki, tədbirlər planında nəzərdə tutulmuş hər hansı bir tədbir banklar tərəfindən həyata keçirilmir. Bu istiqamətdə Azərbaycan Mərkəzi Bankının qərarı çıxan kimi biz məsələni banklarla müzakirə etdik. Bütün banklar yekdil şəkildə tədbirlər planında nəzərdə tutulan bu tövsiyələrin icra edilməsini qəbul etdiklərini bildirdilər. Orada hansı tədbirlər nəzərdə tutulubsa biz onların hamısını edirik. Bundan başqa, banklar müştərilərin müraciəti əsasında pandemiyadan təsirlənən sahələrlə bağlı məsələlərə də baxırlar. Bu fərdi yanaşmalar hər zaman olub, bu gün də var və hər zaman da olacaq”. Beləliklə, müvafiq dəstək proqramı, Mərkəzi Bankın bir sıra banklara müvəqqəti inzibatçılar təyin etməklə onları xüsusi nəzarətə götürməsi maliyyə bazarlarının sabit inkişafının dəstəklənməsi baxımından vacib sayılır.
Ramil QULİYEV
