Dünya iqtisadiyyatının üzləşdiyi məlum çətinliklər fonunda nəqliyyat və tranzit yükdaşımaları sahəsində görülən işlər Azərbaycana mühüm üstünlüklər qazandırır. Vəziyyətin təhlili göstərir ki, yaranmış durumda Azərbaycan Avrasiya məkanında yükdaşımalar sahəsində əsas qovşağa çevrilməkdədir. Bu fonda dünyanın iqtisadi cəhətdən ən böyük ölkələrinin yükdaşımalar sahəsində Azərbaycanla genişlənən əməkdaşlığı da təbii hal sayılır. Artıq həmin ölkələr sırasına Yaponiya da qoşulur.
Qeyd edilən fonda "ADY Express"in mətbuat xidmətinin rəhbəri İlham Abdulovun açıqlamalrı xüsusi diqqət cəlb edir. O bildirir ki, Azərbaycanla Yaponiyanın əməkdaşlığı Transsibir nəqliyyat dəhlizi potensialı ilə Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun sinergiyası çərçivəsində icra olunur. Onun sözlərinə görə, hələ ötən ilin aprelində Çində "Bir kəmər, bir yol" konfransı çərçivəsində Azərbaycan və Rusiya prezidentlərinin ikitərəfli görüşü zamanı Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu ilə Transsibir nəqliyyat dəhlizinin potensiallarının sinergiyası müzakirə olunub. Bunun ardınca Azərbaycan və Yaponiya arasında İqtisadi əməkdaşlıq üzrə Dövlət Komissiyasının onuncu iclası çərçivəsində "Azərbaycan Dəmir Yolları", "ADY Express" və "ADY Container"in rəhbərlikləri Yaponiyada 10-dan çox iri logistika şirkəti və yüksalma yerlərinə baş şəkib. Eyni zamanda, azərbaycanlı nümayəndə heyəti Yaponiyanın Torpaq, İnfrastruktur və Nəqliyyat Nazirliyinin və Yaponiya Ekspeditorlar Assosiasiyasının nümayəndələri ilə səmərəli görüşlər keçirib. Danışıqlar Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun istifadəyə verilməsinə və Azərbaycanın Transsibir Nəqliyyat Koordinasiya Şurasında üzvlüyünə, eləcə də Yaponiya, Rusiya, Azərbaycan, Gürcüstan-Türkiyə-Avropa marşrutu üzrə yük nəqlinə həsr olunub. Bununla bağlı olaraq Asiya-Sakit okean regionundan, eləcə də Yaponiyadan yüklərin Azərbaycanın marşrutları vasitəsilə daşınması üzrə fəaliyyət planı gündəmə gəlib. Bütün bunlar indiki şəraitdə olduqca önəmli sayılır. Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin professoru Elşad Məmmədov da bildirir ki, ölkənin tranzit potensialının artırılması, bütövlükdə nəqliyyat sektorunun inkişafı neft bazarındakı enişlər şəraitində olduqca önəmlidir:“Bu baxımdan Azərbaycanın yük daşımaları seqmentinin inkişaf etdirilməsi mühüm amil kimi çıxış edir. İlk növbədə qonşu ölkələrlə, postsovet ölkələri və Avrasiya məkanı ilə əlaqələrin qurulmasına çalışmalıyıq. Hazırkı deqloballaşma dövründə regional əməkdaşlıqların inkişaf etdirilməsi zəruridir. Hesab edirəm ki, regiondakı layihələr bir-birinə rəqib kimi deyil, iqtisadi fəallığın qorunması üçün komponent kimi qəbul edilməlidir”.
Onu da qeyd edək ki, Bakı-Tiflis-Qars xətti Şərqdən Qərbə və əksinə malların tranziti baxımından "Transsibir" yolunun əhəmiyyətini xeyli artırır. Rusiya Dəmir Yolları İdarəsinin baş direktoru Oleq Belozyorov "Transsibir" dəmir yolu xəttilə Çindən Azərbaycana konteyner tranziti üzrə müntəzəm sistemin yaradılmasını, eləcə də Bakıda müvafiq distribütor mərkəzinin yaradılmasını vacib sayır. Xatırladaq ki, artıq Rusiya ilə Azərbaycan arasında Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun infrastrukturundan istifadə edilərək, “Şimal-Cənub” dəhlizi, eləcə də Rusiya-Azərbaycan-Türkiyə marşrutu üzrə nəqliyyat axınının artırılmasına dair əməkdaşlıq haqqında memorandum imzalanıb. Maraqlıdır ki, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu bir vaxtlar Çindən malların qəbulu baxımından "Transsibir" dəmir yolu xəttinə ciddi rəqib kimi qiymətləndirilirdi. Lakin bir müddət sonra Rusiya öz məhsullarını Türkiyə bazarına daha tez ixrac etmək, bu ölkənin Aralıq dənizindəki limanlarına çıxış qazanmaq məqsədilə Bakı-Tiflis-Qars xəttindən istifadə etmək qərarına gəldi. İndi isə bu xüsusda əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsi Moskvanın xüsusi diqqət mərkəzində yer alır. Hazırda Rusiya Türkiyəyə taxta və polad məhsullarını əsas etibarı ilə məhz Bakı-Tiflis-Qarsla göndərir. Hər ay Rusiyaya məxsus təxminən 70 min ton metallurgiya məhsulu məhz bu yolla Türkiyəyə göndərilir.
İndi Yaponiyadan gələn yüklərin də Rusiya üzərindən keçməklə Azərbaycan vasitəsilə daşınması aktuallaşır. Artıq Yaponiyanın “JR-Freight Railway”, “HİS Corporation”, “Yusen Logistics”, “Nippon Freight Railway Co”, “Nissin Corporation”, “Toyo Trans Corporation”, “İTOCHİ Cooperation”, “JETRO” kimi iri biznes şirkətləri bu prosesdə maraqlı olduqlarını bildirir. Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolundan istifadənin artması fonunda Yaponiyadan Türkiyə, Cənubi Avropa və Balkan ölkələri, eyni zamanda Aralıq dənizi hövzəsi ölkələrinə yüklərin nəqli məsələsi bu şirkətlər üçün çox önəmli sayılır. Belə ki, yüklər Yaponiyadan bərələr vasitəsilə Rusiyanın Vladivostok şəhərinə, oradan isə dəmir yolu, Transsibir magistralı ilə Bakı-Tiflis-Qarsa çatdırıla bilər. Yəni Rusiyadan sonra yüklərin Azərbaycana, Gürcüstana və Bakı-Tiflis-Qars dəmiryolu xəttilə Türkiyəyə, buradan Avropaya nəqli indi yaponlar üçün də cəlbedicidir. Qeyd edək ki, Transsibir magistralı ilə daşınan tranzit yüklərin 30 faizi Yaponiyadan nəql olunan yüklərin payına düşür. Indi bu həcmdə yükün Azərbaycan üzərindən də keçməsi gözlənilir. Buradakı təkliflər bir sıra üstünlüklərinə görə Yaponiya biznes dairələri tərəfindən maraqla qarşılanıb. Hazırda Vladivostok-Bakı-Avropa marşrutu ilə yüklərin nəqlini 21 günə həyata küçirmək mümkündürsə, Süveyş kanalı vasitəsilə həmin yüklərin daşınması 45 günə mümkündür. Yaxın gələcəkdə magisrtalda sürət artdıqca, “Şimal-Qərb” marşrutu ilə yüklərin nəqlini 17 günə həyata keçirmək mümkün olacaq. Nəzərə alınsa ki, Yaponiya ilə Avropa Birliyi arasında illik yük dövriyyəsi 15 milyon tondan artıqdır, Azərbaycan ərazisindən keçən nəqliyyat marşrutuna həmin yüklərin bir qismini cəlb etmək mümkün olacaq. Bu, indi Yaponiya üçün də çox sərfəlidir.
Nahid SALAYEV
