Məlumdur ki, koronavirus pandemiyası kənd təsərrüfatı məhsullarının da qlobal təchizat zəncirlərini və ticarəti sarsıdıb. Burada taxıl bitkiləri ilə bağlı yaranan durumun getdikcə daha təhlükəli xarakter alması da müşahidə edilməkdədir. Belə ki, pandemiya bəzi ölkələrin əsas taxıl bitkilərinin ixracını məhdudlaşdırmasına və ehtiyat satınalmalarını artırmasına səbəb olub.
“Reuters” agentliyi bildirir ki, bu vəziyyətdə ən böyük taxıl ixracatçılarından olan Rusiya da taxıl satışına məhdudiyyətlər tətbiq edib. Hesab edilir ki, Rusiyada taxıl ixracatına tətbiq edilən kvota üzündən dünya bazarında taxıl qıtlığı yarana bilər. Xatırladaq ki, mart ayında Rusiya Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi qiymətlərin artmasını əngəlləmək üçün iyunun 30-dək taxıl və bir sıra başqa dənli bitkilərin ixracına 7 milyon ton həcmində limit tətbiq etmişdi. Bu qayda yalnız bir neçə qonşu ölkəyə şamil olunmurdu. Sonradan isə bəlli oldu ki, Rusiya iyulun 1-nə kimi, Avrasiya İqtisadi Birliyi sərhədləri istisna olmaqla, xaricə taxil ixracatını qadağan edib. Rusiya dünyanın ən böyük taxıl ixracatçısı olduğuna görə, yaranmış vəziyyət üzündən dünya bazarında taxıl qıtlığının baş qaldıra biləcəyi güman edilir. Azərbaycanın da taxıl aldığı ölkə qismində Rusiyanın çıxış etməsi fonunda proses ölkəmiz üçün də maraqlıdır.
Rəsmi dairələr indilikdə narahatlıq üçün heç bir əsas görmür. Məsələn, elə bu günlərdə "Azəraqrar Dövlət İstehsalat və Emal Birliyi" MMC-nin direktoru Anar Hüseynov belə bir açıqlama ilə çıxış etmişdi ki, aqrar sahədə məhsul istehsalı artan xətt üzrə gedir:"Azərbaycanda ərzaq qıtlığının yaşanması üçün heç bir obyektiv əsas yoxdur. Ötən il kənd təsərrüfatında çox yüksək nəticələr qeydə alınıb. Aqrar sektorda məhsuldarlıq göstəriciləri artıb. Bu o deməkdir ki, ölkənin kənd təsərrüfatı məhsulları ilə təmin olunması imkanları da yüksəlib".O bildirib ki, ölkədə payızlıq əkinlər oktyabr-noyabr aylarında həyata keçirilib, taxıl biçininə mayın sonu, iyunun əvvəllərində start veriləcək: "Əkin sahələrində keçirilən monitorinqlər məhsuldarlığın yüksək olacağını göstərir. Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargahın son qərarında da qeyd olunur ki, fermerlərin təsərrüfat fəaliyyəti ilə məşğul olması, əkin işi aparması, məhsul yığımı məhdudlaşdırılmır. Fermerlərin toxum, gübrə və pestisidlə təminatına gəldikdə isə, hazırda bu proses normal şəkildə həyata keçirilir, bölgələrdə Elektron Kənd Təsərrüfatı İnformasiya Sistemində qeydiyyatdan keçmiş 85 gübrə təchizatçısı olan hüquqi və fiziki şəxs tərəfindən məntəqələrdə satış təşkil olunur, eyni zamanda böyük şirkətlər səyyar gübrə satışını həyata keçirir”.
Digər tərəfdən məlumdur ki, cari ilin ilk rübündə Azərbaycanın buğda idxalı ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 50 faiz azalıb. İdxalın azalmasının əsas səbəbi 2019-cu ildə ölkədə taxıl ehtiyatlarının formalaşdırılmasıdır. Belə ki, respublikamızda yerli taxıl istehsalı 6 faizdən çox artıb. Eyni zamanda, buğda idxalı da tələb olunan həddə olub. Çünki 2018-ci ildə dünya bazarında taxılın qiyməti baha idi, ona görə də sahibkarlar yerli ehtiyatlardan daha çox istifadə ediblər. 2019-cu il mövsümündə isə dünya bazarında qiymətlər əlverişli olub. Xüsusilə də Rusiyada məhsul yığımı dövründə qiymətlərin əlverişli olmasına görə sahibkarlar öz ehtiyatlarını yenidən idxal mənbələri hesabına, həmçinin yerli istehsal hesabına tam formalaşdırıblar. Ona görə də bu il Azərbaycanın buğda idxalı azalıb. Ekspertlər hesab edir ki, ölkədə taxıl ehtiyatlarının tam olaraq formalaşması müsbət məqamdır. Yəni hazırda Azərbaycanın taxıl ehtiyatları kifayət qədərdir. Hazırda Azərbaycan buğda idxalının minimallaşdırılması istiqamətində də əməli addımlar atır. Hesablamalara görə, buğda idxalını illik təxminən 700-800 min tona qədər azaltmaq olar. Yerli istehsalın artan xətt üzrə davam etməsi, buğda istehsalının 2,1 milyon tondan 3 milyon tona çatdırılması da əsas hədəflərdəndir. Bundan başqa, Aqrar Elm və İnnovasiya Mərkəzinin Əkinçilik Elmi-Tədqiqat İnstitutu da ölkədə çörək və makaron sənayesinin tələblərinə uyğun yeni sortların yaradılması istiqamətində mühüm addımlar atır. Xüsusən ölkədə bərk buğda sortlarının əkin dövriyyəsinin artırılması, bu istiqamətdə birgə işlərin təşkili sahəsində zəruri addımlar atılır. Fermerlərin bərk buğda istehsalına marağının artırılması istiqamətində genişmiqyaslı tədbirlər görülməsi də buğda idxalının azalmasına rəvac verir. Ümumiyyətlə, Azərbaycanda ərzaq təhlükəsizliyi sahəsində son dövrlərdə zəruri addımlar atılır. İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin icraçı direktorunun müavini Ramil Hüseyn də bildirir ki, koronavirus pandemiyasının yayılması ilə dünyada kənd təsərrüfatının inkişafı və əhalinin yerli istehsal hesabına təmini məsələsi ciddi şəkildə aktuallaşıb:“Belə bir şərait göstərdi ki, Azərbaycan kənd təsərrüfatının inkişafına və ərzaq təhlükəsizliyinin təmini məsələsinə xüsusi diqqət yetirməklə düzgün siyasət həyata keçirib. Son illərdə ölkəmizdə əhalinin yerli kənd təsərrüfatı məhsulları ilə təminatına nail olmaq üçün kənd təsərrüfatının subsidiyalaşdırılması bu baxımdan xüsusi qeyd edilməlidir. Bu fəaliyyətlərin nəticəsidir ki, son 7 il ərzində ölkəmiz ardıcıl olaraq Qlobal Ərzaq Təhlükəsizliyi İndeksindəki mövqeyini yüksəldib. Ötən il Azərbaycan sözügedən hesabatda 53-cü yeri tutub və ərzaq təhlükəsizliyinin təmininə görə Asiya və Sakit okean ölkələri arasında ilk onluqda təmsil olunub. Cari ildə koronavirus pandemiyasının təsiri ilə iqtisadiyyatın bəzi sahələrində zəifləmə gözlənilsə də, kənd təsərrüfatı sahəsində artımın olacağı proqnozlaşdırılır”. O vurğulayıb ki, pandemiya şəraitində və ya hər hansı fövqəladə hal zamanı əhalinin taxıl məhsulları ilə təminatında problemin yaranmaması üçün Dövlət Taxıl Fondunun yaradılması da vaxtında verilmiş doğru qərardır.
Ramil QULİYEV
