Məlum olduğu kimi, bu günlərdə Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xəttilə hərəkət edən ən uzun qatar Bakıya çatıb. 940 metr uzunluğunda və 82 konteynerdən ibarət olan qatarda Türkiyədə istehsal olunan ixrac məhsulları daşınıb. Yüklər Azərbaycan, Qazaxıstan, Türkmənistan və Özbəkistan üçün nəzərdə tutulub. Qatar Türkiyədən Özbəkistana qədər məsafəni 9 günə qət edib. Konteynerlərdən 30-u Ələt limanından gəmilərlə Türkmənbaşı, 24-ü Aktau, 8-i isə Kurık limanlarına çatdırılıb.
Ekspertlər qeyd edilən məqam fonunda, ümumiyyətlə, qarşıdakı dövr ərzində Bakı-Tiflis-Qarsın türkdilli ölkələr arasında yükdaşımalarda əsas xəttə çevriləcəyini proqnozlaşdırır. Hazırda türkdilli ölkələrin coğrafiyasına və onlar arasında yükdaşımalara nəzər saldıqda ən sərfəli marşrutun məhz Bakı-Tiflis-Qars olduğu üzə çıxır. Bu mənada təsadüfi deyil ki. Türk Şurasının son iclasında Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Bakı-Tiflis-Qarsın Orta Asiyaya qədər uzadılmasının vacibliyini önə çəkdi. Ərdoğan pandemiyanın dünya iqtisadiyyatına mənfi təsirindən danışıb və onun fəsadlarının azaldılmasının, həmçinin ölkələrimiz arasında əməkdaşlığın gücləndirilməsinin vacibliyini vurğulayaraq qeyd edib:“Türkiyə ilə Azərbaycan və Gürcüstan arasında yük daşımaları üçün istifadə edilən dəmir yolu xəttini Orta Asiyayadək uzada bilərik. Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xətti vasitəsilə mövcud yükə əlavə olaraq gündəlik 3500 ton yükün daşına bilməsi yönündə işlər görürük. Bağlanan quru yolları ilə əlaqədar Azərbaycan və Qazaxıstan türk nəqliyyatçıları üçün mühüm bir tranzit marşruta çevrilib”.
Türkiyənin ticarət naziri Ruhsar Pekcan isə bildirir ki, bu dəmir yolu yeni tip koronavirus infeksiyası risqi ilə əlaqədar yük daşınmalarındakı problemləri aradan qaldırmağa kömək etmək iqtidarındadır. Onun sözlərinə görə, BTQ polad magistralı Avrasiyada bütün növ yüklərin təhlükəsiz daşınmasında xüsusi imkanlara malikdir:“Türkiyə tərəfi yeni tip koronavirusun yayılmasının iqtisadiyyata və ticarət dövriyyəsinə mənfi təsirini azaltmaq üçün gördüyü tədbirlər sırasında Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunda hərəkətin intensivliyini artırmağa ciddi diqqət yetirir. BTQ xəttilə daşınmaların həcmini təxminən 2,4 dəfə artırmağa imkan var. Məlum səbəbdən son aylar Türkiyə ilə İran arasındakı daşınmalara dair problem məhz bu xəttin verdiyi imkanlar sayəsində çözülüb. Hazırda bu dəmir yolu xəttini daha intensiv istifadə etmək üçün çalışırıq. Təkcə bu ilin aprel ayında bu marşrutla daşınan vaqonların sayı yanvar ayına nisbətən təxminən 2,8 dəfə, yüklərin həcmi isə 2,4 dəfə artaraq, müvafiq olaraq 344 vaqon və 10,194 min tona çatıb”. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan və gürcüstanlı tərəfdaşları ilə intensiv şəkildə videokonfrans və telefonla əlaqə saxlanılır:"Mövcud vəziyyət bütün ölkələri ticarəti davam etdirmək üçün alternativ yollar hazırlamağa sövq edir. Gündəlik ehtiyacları davamlı və effektiv şəkildə qarşılamaq üçün həmkarlarımızla birgə əlaqəli şəkildə çalışırıq".
Türkiyədən ola ekspert Selçuk Çolakoğlu isə qeyd edir ki, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xəttinin yükdaşımada Çindən Avropaya qədər bir alternativ rolunu oynaması Türkiyənin prioritetləri arasındadır. Onun sözlərinə görə, bu çərçivədə rəsmi Ankara BTQ-ni Türkiyə ixrac mallarının Orta Asiya ölkələrinə daşınması üçün vacib bir yol hesab edir:“Aprelin 10-da Türk Şurasının videokonfrans vasitəsilə keçirilən fövqəladə zirvə görüşündə Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan BTQ-nın daha təsirli və intensiv istifadə ehtiyacını gündəmə gətirdi. Türkiyə prezidenti BTQ xəttilə gündə əlavə 3 500 ton yük daşımaq üçün səy göstərilməli olduğunu vurğuladı. Bu məqsəd üçün Türk Şurasına üzv ölkələr arasında keçid kvotalarında, sürücü vizaları kimi məsələlərdə işin asanlaşdırılması mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Ro-Ro xətlərində göstərilən xidmətlərdə endirimin tətbiq edilməsi, bu istiqamətdə sürücülərdən tələb edilən əlavə giriş sənədlərinin təmin edilməsi, ölkələr arasında qarşılıqlı əsasda giriş ödənişlərinin ləğv edilməsi BTQ-nın yükdaşıma qabliyyətini artıracaq. Xüsusilə hazırda koronavirus pandemiyasına görə ənənəvi yükdaşımada müəyyən qədər ləngimələr müşahidə edilir. Lakin BTQ insan olmadan, təmassız yükdaşımanı təmin etdiyinə görə Türk Şurası ölkələri arasında vacib bir missiyanı öz üzərinə götürə bilər".
Qeyd edək ki, hazırda orta Asiya ölkələri də yüx idxal və ixracında BTQ-nın imkanlarından daha çox istifadəyə xüsusi diqqət yetirir. Burada o da nəzərə alınır ki, bu dəmir yolu xətti həm də Asiya və Avropanın dəmiryol şəbəkələrinin birləşdirilməsini təmin edir. Bu təkcə 3 ölkə arasında deyil, həm də Asiya ilə Avropa arasında ən qısa yoldur. BTQ yüklərin daşınmasına sərf edilən vaxtı 2 dəfədən çox qısaltmağa imkan verir. Faktdır ki, məhz BTQ dəmir yolu Mərkəzi Asiya ölkələri olan Türkmənistan, Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan, Tacikistan və Əfqanıstanın Avropa və dünya bazarlarına çıxışını asanlaşdırır. Hazırda Qazaxıstan bu xətdən fəal istifadə edir. Özbəkistandan da tezliklə ilk yüklərin gəlməsi gözlənilir. Ümumiyyətlə, Özbəkistan Azərbaycanın təşəbbüsü ilə yaradılan beynəlxalq multimodal marşrutun fəal iştirakçılarından biridir. Bu marşrut, BTQ də daxil olmaqla, Çin-Qırğızıstan-Özbəkistan-Türkmənistan-Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə-Avropa ölkələrini əhatə edir. Təbii ki, bu marşrut vasitəsilə Özbəkistana məxsus yüklərin daşınması adıçəkilən ölkə üçün olduqca sərfəlidir.
Ramil QULIYEV
