Dünya enerji bazarlarında baş verənlər hələ yaxın tezlikdə karbohidrogen resurslarının qiymətləri ətrafında müəmmalı bir durumun olacağını deməyə əsas verir. Bu şəraitdə neft hasi edən ölkələr üçün artıq fərqli gəlir mənbələrinin yaradılması ciddi zərurət kimi çıxış edir. Amma təbii ki, bunun üçün əvvəldən müvafiq zəminin formalşaması da əsas şərtdir.
Hazırda bir çox hasilatçı ölkələr üçün qeyd olunan xüsusda heç də əlverişli olmayan vəziyyət müşahidə edilir. Onların böyük əksəriyyəti neft amilindən əhəmiyyətli dərəcədə asılı durumdadır. Amma bu məsələdə hasilatçı ölkələrdən biri kimi Azərbaycanın daha əlverişli mövqedə olması müşahidə edilir. Ən azı o baxımdan ki, Azərbaycan ötən dövr ərzində qeyri-neft sektorunun müxtəlif qollarını uğurla inkişaf etdirə bilib. Indi ölkənin qeyri-neft sektorundan daha böyük həcmdə gəlirlər əldə etməsi də elə bununla bağlıdır.
O da məlumdur ki, qeyri-neft sektorunda Azərbaycanın uğurla inkişaf etdirdiyi sahələrdən biri də nəqliyyat sektoru, tranzit yükdaşımaların təmin edilməsidir. Belə görünür ki, qarşıdakı dövr ərzində bu istiqamətdə Azərbaycan daha böyük nailiyyətlərin müəllifi qismində çıxış edə biləcək. Hər halda, ölkəmiz üzərindən daşınan yüklərin miqdarının artımı da bunu aydın göstərir. Məsələn, İran yüklərinin Rusiya istiqamətində gedən hissəsinin artıq yarıdan çoxu Azərbaycandan keçir. İran-Rusiya Ticarət Palatasının sədri Hadi Taban da bildirir ki, İranın Rusiyaya ixrac etdiyi yüklərin 70 faizi Gilan vilayətindəki Astara gömrük-keçid məntəqəsindən daşınır. O qeyd edir ki, Azərbaycanla İran arasındakı Astara gömrük-keçid məntəqəsi İran üçün olduqca mühüm əhəmiyyət daşıyır:“İranın beynəlxalq ticarət əlaqələrinin inkişafında Azərbaycanla olan Astara gömrük qapısının rolu böyükdür. İran Rusiya, Ukrayna və Gürcüstanla ticarət əlaqələrini Azərbaycan üzərindən həyata keçirir. İranın ixrac malları tranzit yük kimi Azərbaycana daxil olur, buradan da adıçəkilən ölkələrə yola salınır. “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi çərçivəsində inşa edilən Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolu tam olaraq istismara verildikdən sonra isə Astara gömrük-keçid məntəqəsindən yalnız İran deyil, Körfəz və Cənub-Şərqi Asiya ölkələri də istifadə edəcək. Körfəz və Cənub-Şərqi Asiya ölkələri Avropa ilə ixrac-idxal əməliyyatları çərçivəsində yükləri İranın Bəndər-Abbas limanına göndərəcək. Buradan isə yüklər Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolu ilə Rusiya və Avropaya daşınacaq ki, bu da Azərbaycanın və digər tranzit ölkələrin iqtisadi inkişafına böyük təkan verəcək”. Palata sədri onu da qeyd edib ki, hazırda koronavirus pandemiyası ilə əlaqədar Astara gömrük qapısı bağlı olsa da, ticarət əlaqələri davam edir:“Yüklər gömrük-keçid məntəqəsində ciddi şəkildə dezinfeksiya edildikdən sonra yola salınır. Bununla yanaşı, yüklər qəbul olunduğu məntəqədə də dezinfeksiya edilir”.
İranın Azərbaycandakı səfiri Cavad Cahangirzadə də vurğulayır ki, Azərbaycanla İran arasında sərhədlərin bağlı olmasına baxmayaraq, iki ölkənin ticarət əlaqələri davam edir. O bildirib ki, Azərbaycanın böyük nəqliyyat potensialı var və iki ölkə arasında yüklərin tranzit daşınması sahəsində yaxın əməkdaşlıq əlaqələri mövcuddur. Diplomat diqqətə çatdırıb ki, iki qonşu ölkə “Şimal-Cənub” dəhlizi çərçivəsində dəmir yolunun inşasında da əməkdaşlıq edirr:“İki dövlət arasında iqtisadi əməkdaşlıq yüksələn xətt üzrə inkişaf edir. Buna misal olaraq Ərdəbil vilayətində birgə sənaye parkının yaradılması istiqamətində aparılan işi göstərmək olar”. Məlumat üçün bildirək ki, təkcə ötən il Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolu vasitəsilə İran 120 min 68 ton yük ixrac edib. İranın Astara Gömrük İdarəsinin rəisi Rəsul Ümidi bildirib ki, yüklər Azərbaycan üzərindən Rusiyaya və digər dövlətlərə göndərilib. İran Astarasından Azərbaycana və Azərbaycan üzərindən digər ölkələrə 2 min 158 vaqon yük ixrac, 3632 vaqon yük isə idxal edilib. R.Ümidi deyib ki, 2018-ci ildə Astara (Azərbaycan)- Astara (İran) dəmir yolu istifadəyə verildikdən sonra İranın bu istiqamətdə apardığı idxal-ixrac əməliyyatlarının həcmi də artıb. Onun sözlərinə görə, İran bu yolla kənd təsərrüfatı məhsulları və tikinti materialları ixrac edir.
Xatırladaq ki, Astara (İran) – Astara (Azərbaycan) dəmir yolu iki ölkənin dəmir yolları sistemini birləşdirib ki, bu da Azərbaycanın tranzit imkanlarını artırıb. Bu yol Qəzvin-Rəşt-Astara dəmir yolunun davamıdır və “Şimal-Cənub” dəhlizinin tərkib hissəsidir. “Şimal-Cənub” həm də Avropa ölkələrini Fars körfəzi ilə nəqliyyat baxımından birləşdirir. Cənub Şərqi Asiya və Körfəz ölkələrindən Avropaya daşınan yüklər İranın Çabahar və Bəndər Abbas limanlarına daxil olaraq, buradan Qəzvin-Rəşt-Astara (İran) – Astara (Azərbaycan) dəmir yolu ilə Rusiya və Avropaya daşınır. Bu arada xatırladaq ki, ötən ay da Hindistanın “Concor” nəqliyyat şirkəti ilə Rusiyanın Dövlət Dəmir Yollarına məxsus logistika şirkəti arasında yüklərin daşınmasında əməkdaşlıq haqqında müqavilə imzalandı. Sənədin imzalanmasından sonra “Concor” şirkətinin baş direktoru Kalyan Rama KİV nümayəndələrinə bildirdi ki, yaxın 3 ay ərzində İran və Azərbaycan vasitəsilə Hindistanın Rusiya ilə yükdaşımasının həcmi əhəmiyyətli dərəcədə artacaq. Şirkət rəhbəri onu da qeyd etdi ki, əvvəlki marşrutla müqayisədə yüklərin İran və Azərbaycan ərazisindən daşınması vaxta və nəqliyyat xərclərinə qənaət edəcək. Qeyd edək ki, müvafiq yüklər Hindistanın Mumbai limanından çıxaraq İranın Çabahar limanına, buradan isə Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu ilə Rusiyaya daşınacaq. Əks istiqamətdə də yüklər Rusiyadan Azərbaycanın İranla sərhədindəki Astara şəhərinə, buradan dəmir yolu ilə Çabahar limanına, oradan isə Hindistanın Mumbai limanına daşınacaq. Hər iki istiqamətdə yüklər Azərbaycan ərazisindən də keçəcək ki, bu da ölkəmizin büdcə gəlirlərinin artmasına, yeni iş yerlərinin yaranmasına və ümumilikdə əhalinin sosial vəziyyətinin əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlməsinə təkan verəcək.
Ramil QULİYEV
