Gələn aydan neft hasilatının azalması ilə bağlı OPEC+ və bura daxil olmayan digər ölkələrin istehsal üzrə daha bir tarixi razılığa imza atması gözlənilir. Çünki hasilatın azaldılması ilə bağlı son qərar hələ də qiymətlərin istənilən həddə yüksəlməsi üçün kifayət etmir. Yeni razılığın mümkünlüyü barədə isə artıq ABŞ prezidenti Donald Tramp müəyyən anonslar verib.
Trampın “Twitter” hesabında yazdığına görə, aparılan danışıqlardan görünən odur ki, OPEC+ tərəfindən gündəlik neft hasilatını elan edildiyi kimi 10 milyon barrel yox, əslində 20 milyon barrel azaltmaq məqsədi qarşıya qoyulub: “Buna bənzər nəsə baş versə, dünya da “COVİD-19” fəlakətindən dönüb işlərinə qayıtsa, enerji sənayesi, əvvəlki kimi, indi güman etdiyimizdən xeyli güclü olar. Bu böyük işləri yoluna qaytarmaq üçün mənimlə bir yerdə çalışan hər kəsə, xüsusilə də Rusiyaya və Səudiyyə Ərəbistanına təşəkkür edirəm”. Ekspertlər qeyd edir ki, hasilat daha 10 milyon barrel azalsa, neft qiymətlərində həqiqətən də ciddi yüksəliş görmək olar. Ən azı o baxımdan ki, OPEC+ ölkələrinin son razılığı onsuz da qiymətlərin müəyyən yüksəlişinə təkan verib. Araşdırmalar da göstərir ki, OPEC+ formatında atılan son addımlar neft bazarına bir neçə istiqamətdə dəstək verir. Əvvəla, hasilatın azaldılması ilə bağlı qərarın mayın 1-dən icrası qarşısında bütün maneələr aradan qalxmış olur. İkincisi, bu qərarın əhəmiyyəti OPEC+ hesabına yalnız may-iyun aylarında gündəlik hasilatın 9,7 milyon barrel həcmində azaldılması ilə məhdudlaşmır. Eyni zamanda, Səudiyyə Ərəbistanı, Küveyt və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri tərəfindən aprel ayında planlaşdırılan gündəlik 2,7 milyon barrel həcmində neft istehsal edilməyəcək. Bundan başqa, bu qərar OPEC+ formatından kənar ölkələrin də hasilatı azaltmalarını təşviq edir və ilk dəfə olaraq digər iri neft istehsalçıları da bu prosesə qoşulur. ABŞ, Kanada, İndoneziya, Norveç və Braziliya kimi iri neft istehsalçılarının OPEC+ ölkələri ilə həmrəylik nümayiş etdirərək gündəlik neft hasilatını 4-5 milyon barrel həcmində könüllü şəkildə azaltmaq niyyəti də bunun təsdiqidir. Bu isə koronavirus pandemiyasının neftə qlobal tələbatı kəskin zəiflətdiyi bir vəziyyətdə neftin qiymət sabitliyinə çox böyük töhfədir. Amma hesab edilir ki, neft qiymətində istənilən həddi görmək üçün hasilatın yenidən azaldılmasna dair daha bir sazişə ehtiyac var. Məhşur “Goldman Sachs” bankıın analitikləri də bildirir ki, OPEC+un neft hasilatını gündəlik 10 milyon barrel azaltmaq qərarı qiymətləri qaldırmaq üçün kifayət etməyəcək. Mütəxəssislər qeyd edir ki, tələbatın artıq yaranmış kəskin azalmasını kompensasiya etmək üçün yeni bir saziş kifayət edər. Hesab edilir ki, OPEC+ formatının yenidən bərpa olunması və bu formatı digər hasilatçıların da dəstəkləməsi qiymətlərdə yeni yüksəlişi təmin edə bilər. Xüsusən də nəzərə alınsa ki, artıq ABŞ da neftin qiymətindəki kəskin ucuzlaşmanın qarşısının alınmasında maraqlıdır. Elə Milli Məclisin deputatı Vüqar Bayramov da məsələyə bu prizmadan yanaşır. O bildirib ki, qeyd edilən fonda OPEC+ formatı çərçivəsində imzalanan anlaşma iki aspektdən tarixi əhəmiyyət daşıyır: “Birincisi, OPEC+ heç zaman hasilatın belə böyük həcmdə azaldılması ilə bağlı qərar qəbul etməmişdi. Praktik olaraq OPEC, xüsusən də OPEC+ formatı formalaşdırıldıqdan sonra, ən böyük hasilat məhdudiyyətinə gedir. İkincisi, OPEC+ formatının son qərarı həm də “neft müharibəsi”nin başa çatması anlamına gəlir. Rusiya ilə Səudiyyə Ərəbistanı arasındakı “neft müharibəsi”nin başlaması ilə bazarda tənəzzül və “qara qızıl” qiymətində kəskin ucuzlaşma müşahidə olundu. Bütün bunlarla yanaşı, OPEC+ formatında qəbul edilən bu qərar hələlik neftin qiymətinin kəskin artmasına gətirib çıxarmayacaq. Hələlik, anlaşmanın bazara təsirləri də ciddi deyil, cüzidir. OPEC bununla qiymətin stabilləşdirilməsinə nail olmağa çalışır. Koronavirusun aktiv olduğu dövrdə neftin qiymətində kəskin artımlar proqnozlaşdırılmır. Nəzərə alaq ki, koronavirus neftə olan tələbin azalmasına gətirib çıxarır. İlkin mərhələdə neft tələbi ilə təklif arasındakı fərq gündəlik 10 milyon barrelə yaxın olsa da, son qiymətləndirmələr göstərir ki, artıq neftə olan tələbatın azalması təklifin tələbi 20 milyon barrelədək üstələməsinə gətirib çıxarıb. Son razılaşma bu tədarük bolluğunun 10 milyon barrelinin kompensasiya edilməsinə səbəb olsa da, hələ də təklif tələbdən çoxdur. Belə olan halda qiymətdə hissedilən artımın olacağı proqnozlaşdırılmır.
Təbii ki, OPEC qiymətləri stabil saxlamağa çalışır. Güman olunur ki, bu, neftin qiymətindəki kəskin ucuzlaşmanın qarşısını müəyyən qədər ala bilər. Bu da birbaşa koronavirusun yayılma coğrafiyasından, eyni zamanda, pandemiyanın təsirlərinin qlobal səviyyədə nə zaman minimumlaşdırılmasından asılı olacaq. Yaxın aylarda pandemiyanın təsirlərini minimumlaşdırmaq mümkün olarsa, yenidən qlobal iqtisadiyyat mərhələli şəkildə əvvəlki vəziyyətinə qayıdarsa, ölkələr arasındakı nəqliyyat əlaqələri bərpa olunarsa, bu halda neftə olan tələbatın yenidən artması müşahidə oluna bilər ki, bu da OPEC+ formatının qiymətə təsirinə səbəb ola bilər. Beləliklə də, hasilatın azaldılması ilə bağlı qərar daha çox postkoronavirus dövründə bazardakı qiymətə təsir göstərəcək”. Amma o da ekspertlər tərəfindən qeyd olunur ki, hasilatın azaldılmasına dair mümkün yeni saziş neft qiymətlərini 50-60 dollarlıq həddə çatdıra bilir. Belə qiymətlər əksər hasilatçılar, o cümlədən Azərbaycan üçün məqbul hədd sayılır.
Ramil QULİYEV
