Azərbaycanın təşəbbüsü əsasında videokonfrans vasitəsilə baş tutan Türk Şurasının dövlət başçılarının fövqəladə zirvə görüşü bir çox parametrlər baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb etdi. Əvvəla, bu qurum dünyada ilk beynəlxalq təşkilat oldu ki, videokonfrans vasitəsilə dövlət başçıları səviyyəsində koronavirus pandemiyasına həsr olunmuş zirvə görüşünü keçirdi. Digər tərəfdən, pandemiyanın ilk günlərindən bəzi ölkələr və beynəlxalq təşkilatların koronavirus qarşısında çaşqın qalmasına, özünəqapanma yolunu seçməsinə rəğmən, məhz Azərbaycanın təşəbbüsü ilə təşkil edilən Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının zirvə görüşü üzv ölkələrin fərqli davranışına və yaranmış reallığa adekvat reaksiya verən ilk beynəlxalq təşkilat olaraq adını tarixə yazmasına səbəb oldu.
Daha bir önəmli məqam budur ki, koronavirusun dünya iqtisadiyyatına vurduğu zərər fonunda türkdilli dövlətlər onlara dəyən zərərin minimal həddə olması üçün işbirliyini gücləndirməyə hazırlaşır. Bu hal, belə görünür, özünü yükdaşımalar sahəsində də qabarıq şəkildə büruzə verəcək. Qeyd edək ki, bu məsələyə Prezident İlham Əliyev zirvə görüşündə ayrıca toxundu. Bu xüsusda dövlət başçısı qeyd etdi:"Türkdilli ölkələrin iqtisadiyyatı, ticarət münasibətləri və idxal-ixrac əməliyyatları üçün nəqliyyat daşımaları mühüm əhəmiyyətə malikdir. Azərbaycan Türkiyə və Mərkəzi Asiya arasında etibarlı tranzit-logistika mərkəzi kimi öz roluna məsuliyyətlə yanaşaraq, tranzit yüklərin daşınması üçün əlavə tədbirlər görüb. Qarşılıqlı anlaşma və əlaqələndirmə şəraitində ölkələrimiz arasında beynəlxalq yükdaşımaları fasiləsiz olaraq həyata keçirilir. Pandemiyanın mənfi təsirlərinə baxmayaraq, 2020-ci ilin ilk 3 ayı ərzində türkdilli ölkələrdən 180 min tondan artıq yük Azərbaycan vasitəsilə daşınıb ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 40 min ton çoxdur". Yükdaşımalarda isə yenə Azərbaycanın təşəbbüsü ilə reallaşdırılan Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xəttinin artıq srtateji əhəmiyyət kəsb etdiyi üzə çıxır. İndi məhz bu dəmir yolu vasitəsilə türkdilli ölkələr arasında iqtisadi əlaqələrin daha da gücləndirilməsi aktuallaşıb. Elə bu səbəbdən təsadüfi deyil ki, Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan bu dəmir yolu xəttinin Orta Asiyaya qədər uzadaılmasının mümkünlüyü və vacibliyini ön plana çəkdi:"Bu gün koronavirus pandemiyasının yayılması ilə beynəlxalq böhranla üzləşmişik. Bu isə ölkələrimiz arasındakı ticarətə mənfi təsir göstərir. Nəqliyyat, gömrük kimi sahələrdə praktiki həllər həyata keçirməliyik. Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xəttini Orta Asiyaya qədər uzada bilərik. Türkiyə, Azərbaycan və Gürcüstan arasında yük daşımaları üçün qurulan bu yolun Orta Asiyaya qədər uzadılması mümkündür. Bakı-Tiflis-Qarsla gündəlik 3 500 ton yük daşınmasına çalışırıq. Bu mənada, üzv ölkələrdən sürücülər üçün vizanın, həmçinin daxilolma məbləğində və digər məsələlərdə işin asanlaşdırılmasını gözləyirəm".
Xatırladaq ki, Bakı-Tiflis-Qars 2017-ci il oktyabrın 30-da açılıb. Dəmir yolu xətti Asiya və Avropanın dəmiryol şəbəkələrinin birləşdirilməsini təmin edir. Bu təkcə 3 ölkə arasında deyil, həm də Asiya ilə Avropa arasında ən qısa yoldur. Bakı-Tiflis-Qars yüklərin daşınmasına sərf edilən vaxtı 2 dəfədən çox qısaltmağa imkan verir. İndiki halda bu dəmir yolu Mərkəzi Asiya ölkələri olan Türkmənistan, Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan, Tacikistan və Əfqanıstanın Avropa, eləcə də dünya bazarlarına çıxışını asanlaşdırır. İndi pandemiya səbəbindən iqtisadiyyatda üzləşdikləri çətinlikləri dəf etməkdən ötrü Mərkəzi Asiya ölkələri üçün də Bakı-Tiflis-Qars daha böyük önəm kəsb etməyə başlayır. Xatırladaq ki, bu yol vasitəsilə birinci mərhələdə 5 milyon ton, sonrakı mərhələdə 17 milyon ton, ondan sonra isə daha böyük həcmdə yüklərin daşınması nəzərdə tutulur. Mərkəzi Asiya ölkələri bu xəttə daha fəal qoşulmaqla böyük iqtisadi dividendlər əldə edə bilər. Hazırda bu dəmir yolundan istifadədə Mərkəzi Asiya ölkələri sırasında Qazaxıstan daha aktiv iştirak edir. Digər Mərkəzi Asiya ölkələrinin də Bakı-Tiflis-Qarsdan istifadəsi onların ixrac imkanlarının artımına əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərmək iqtidarındadır. Türkiyənin ticarət naziri Ruhsar Pekcan məsələyə həm də başqa prizmadan nəzər salaraq bildirir ki, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu yeni tip koronavirus infeksiyası risqi ilə əlaqədar yük daşınmalarındakı problemləri aradan qaldırmağa kömək etmək iqtidarındadır. Onun sözlərinə görə, bu polad magistral Avrasiyada bütün növ yüklərin təhlükəsizlik daşınmasında xüsusi imkanlara malikdir:“Türkiyə tərəfi yeni tip koronavirusun yayılmasının iqtisadiyyata və ticarət dövriyyəsinə mənfi təsirini azaltmaq üçün gördüyü tədbirlər sırasında Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunda hərəkətin intensivliyini artırmağa ciddi diqqət yetirir. Bakı-Tiflis-Qars xətti ilə daşınmaların həcmini təxminən 2,4 dəfə artırmağa imkan var”. Nazir bildirib ki, məlum səbəbdən son aylar Türkiyə ilə İran arasındakı daşınmalara dair problem məhz bu xəttin verdiyi imkanlar sayəsində çözülüb.
Bundan başqa xatırladaq ki, sözügedən dəmir yolu xətti Avrasiya məkanında artıq polad magistralların açarı rolunu oynamağa başlayıb. Hazırda geniş coğrafiyada cəlbedicilik yaradan bu marşrut Avropa İttifaqı ölkələrinin də Azərebaycan və Türkiyə ilə dəmir yolu əlaqələrinin qurulmasında təkanverici qüvvəyə malikdir. Belə ki, Çinin həyata keçirdiyi “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsü çərçivəsində London-Qars dəmir yolu ideyasının ortaya çıxması Avropa İttifaqını Anadolu ilə polad magistrallar üzərində əlaqəyə həvəsləndirib. Tərəflər hesab edirlər ki, təhlükəsiz dəmir yolu marşrutunun yaradılması qarşılıqlı maraqları tam əks etdirir. Bu mənada Mərkəzi Asiya ölkələrinin daha fəal şəkildə Bakı-Tiflis-Qars xəttinə qoşulması onların özü üçün də müstəsna əhəmiyyət kəsb edir.
Ramil QULİYEV
