Fatimə Hacıbəyli: “Qızların erkən yaşda ərə verilməsinin sonu yalnız nikahla bitmir, bu problem özü ilə xəstə, əlil uşaqlar, uşaq və ana ölümləri, məişət zorakılığı və s. kimi yenilərini gətirir”
Ailə qurmaq insan həyatının ən əlamətdar hadisələrindən biridir. Bu addımı elə atmaq lazımdır ki, sonradan problemlər ortaya çıxmasın. Belə problemlərin bir çoxunun mənbəyi isə erkən nikahla bağlıdır. Erkən nikah qanunvericiliyin müəyyən etdiyi minimal yaş həddini keçmədən qurulan ailələr hesab olunur.
Erkən nikah iki cür həyata keçirilir. Valideynlərin istəyi, onların məcburiyyəti ilə və bilavasitə qızın öz razılığı əsasında. Yəni onların həyatında sevdikləri şəxs olur və erkən yaşda onunla ailə qurmaq qərarına gəlirlər. Bunları bir-birindən fərqləndirmək lazımdır. Birmənalı şəkildə demək olmaz ki, erkən nikahlar hamısı uğursuz olur. Lakin son zamanlar xüsusilə bəzi regionlarda sırf valideynlərin təkidi ilə qızların erkən yaşda ailə həyatı qurması hallarına rast gəlirik və bu, öz fəsadlarını büruzə verir.
Açıqlanan statistik rəqəmlərə əsasən, son 16 il ərzində Azərbaycanda yaşı 16-dək olan qadınlar tərəfindən doğulan uşaqların sayı 6 dəfə, 16 yaşda olan qadınlar tərəfindən doğulan uşaqların sayı 2 dəfə artıb.
Belə ki, 2000-ci ildə 16 yaşa qədər qadınlar tərəfindən 24 uşaq, 16 yaşda olan qadınlar tərəfindən 319 uşaq doğulub. Bu say sonrakı illərdə 2000-ci illə müqayisədə yalnız artmağa doğru dəyişib. Son 16 il ərzində 16 yaşda olan qadınlar tərəfindən ən çox uşaqların doğulduğu il 2010 və 2011-ci illər olub. 2010-cu ildə Azərbaycanda 16 yaşda olan qadınlar tərəfindən 855, 2011-ci ildə 964 uşaq doğulub.
Son 16 il ərzində 16 yaşa qədər olan qadınlar tərəfindən doğulan uşaqların sayı daha çox 2014 və 2015-ci illərdə qeydə alınıb. 2014-cü ildə belə qadınlar tərəfindən 228, 2015-ci ildə 175 uşaq doğulub.
2016-ci ildə yaşı 16-dək və 16 yaşda olan qadınlar tərəfindən doğulan uşaqların sayı 2014 və 2015-ci illərlə müqayisədə azalsa da, ötən il bu yaşda olan qadınlar tərəfindən doğulan uşaqların sayı yenə də 2000-ci illərin əvvəlində doğulanlardan çoxdur.
2016-cı ildə Azərbaycanda yaşı 16-dək olan qadınlar tərəfindən 150, 16 yaşda olan qadınlar tərəfindən 600 uşaq doğulub.
16 yaşda olan qadınlar tərəfindən doğulan uşaqların sayının artmasını ekspertlər təəssüf hissi ilə qarşılayır.
“Vəfa” Sosial İctimai Birliyinin rəhbəri Fatimə Hacıbəyli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, qızların erkən nikahı illərdir aktual olaraq qalır. Amma məsələ yalnız nikahla bitmir, bu problem özü ilə xəstə, əlil uşaqlar, uşaq və ana ölümləri, məişət zorakılığı və s. kimi yenilərini gətirir. Bu tip qadınlar yalnız son mərhələdə, zorakılığa məruz qalıb uşaqları ilə küçədə qalanda, yaxud da sənədləşmə məsələsi ortaya çıxanda aidiyyəti qurumlara müraciət edirlər.
F.Hacıbəylinin sözlərinə görə, qızların erkən yaşda ərə verilməsinin məsuliyyətini tək valideynlər deyil, vəziyyətdən xəbərdar olub susanlar da daşıyır: “Bu insanların toyunda iştirak edən qonaqların hər biri erkən nikahdan xəbərdar olur, lakin heç kim şikayət etmir. Əgər məclislərdə iştirak edənlərdən biri belə aidiyyəti qurumlara şikayət etsə, qızlarımız uşaq yaşda uşaq sahibi olmaz, ixtisas sahibi olardılar. Həmçinin, ərə verilən qızların hüquqlarından xəbərsiz olması da onları qurbana çevirir. Avropada uşaqlara hüquqları kiçik yaşlardan aşılanır. Hətta valideyn tərəfindən hüququ pozulduğu halda, hansı addımı atacağını bilir. Bizdə isə uşaqlar bu barədə məlumatsızdır”.
Həmsöhbətimiz onu da qeyd etdi ki, qızların bir qismi erkən nikaha həvəs göstərir. Bunun müxtəlif səbəbləri var: “İlk olaraq deyim ki, qızların ailə basqısından can qurtarmaq istəyidir. Digər bir səbəb isə maddi sıxıntılardır. Ata evində maddi problemlər yaşayan yeniyetmə qızlar qarşısına çıxan ilk imkanlı şəxsə "hə" deyir. Bu zaman yaş, mənəvi və fiziki göstəricilər o qədər də önəm daşımır: “Bir zamanlar ölkəmizin yalnız cənub bölgəsinin və Bakıətrafı kəndlərin problemi olan erkən nikahlar bu gün bütün Azərbaycanı cənginə alıb. İndi respublikanın bir çox bölgəsində 14-15 yaşda, hətta bəzən 13 yaşlı qızların ərə verilməsinə rast gəlinir”.
Günel CƏLİLOVA
