Aynur Əliyeva: "Anemiyası olan uşaqların immuniteti zəif olur, tez-tez xəstələnirlər, ürəkdöyünmə, oksigen çatışmazlığı, ağır anemiyalarda ürək çatışmazlığı kimi fəsadların yaranması da mümkündür"
Azərbaycanda ilk dəfə anemiya diaqnozu ilə qeydə alınmış xəstə uşaqların sayı artır. Açıqlanan statistik rəqəmlərə əsasən, 2011-ci ildə Azərbaycanda ilk dəfə anemiya diaqnozu ilə qeydə alınmış 18 yaşadək xəstə uşaqların sayı 20 425 nəfər olduğu halda, 2014-cü ildə bu rəqəm 24 769, 2015-ci ildə isə 28 018, 2016-cı ildə 28 948 nəfər olub.
Əhalinin hər 100 000 nəfərinə düşən ilk dəfə anemiya diaqnozu qoyulmuş xəstələrin sayı da çoxalıb. 2012-ci ildə əhalinin hər 100 000 nəfəri arasında ilk dəfə anemiya diaqnozu qoyulmuş xəstələrin sayı 845,2 nəfər, 2015-ci ildə 1087,7 nəfər, 2016-cı ildə 1114 nəfər olub.
Ötən il 982 uşağa ilk dəfə olaraq boy atmanın ləngiməsi və zəiflik, 353 uşağa yod çatışmazlığı, 67 uşağa A vitamini çatışmazlığı diaqnozu qoyulub.
Anemiya diaqnozu qoyulan xəstə uşaqların sayının artması nə ilə bağlıdır? Mövzu ilə bağlı fikir bildirən pediatr Aynur Əliyeva bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, xəstəliyin geniş yayılma səbəblərindən biri anemiya profilaktikasının uşaqlarda düzgün aparılmamasıdır: "Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı tərəfindən belə qəbul edilib ki, 4 ayından etibarən bütün uşaqların gündəlik qida rasionuna kiloqrama 2,5 milliqram hesabı ilə dəmir əlavə edilməlidir. Bu, uşaqlar üçün nəzərdə tutulmuş dəmir siropları şəklində olur. Bir-iki ay profilaktik əlavədən sonra uşağın qanı ümumi analiz edilir. Hemoqlobin normal səviyyədədirsə, dəmir əlavəsi dayandırılır, aşağıdırsa, bir neçə ay da davam etdirilir. Bundan başqa, düzgün qidalanmama, dəmirlə zəngin qidaların uşağa vaxtlı-vaxtında verilməməsi, qurd xəstəliklərinin geniş yayılması və vaxtında müraciət edib problemi həll etməmək qan azlığına səbəb olur. Qurd xəstəlikləri ilə əlaqədar yaranan iştahsızlığa qan azlığı səbəbilə yaranmış iştahsızlıq da əlavə olunur. Belə uşaqlar qidalanmaqdan imtina edir və çəki itirir. Böyrək xəstəlikləri, dəmirin mənimsənilməsinin və sorulmasının pozulması da anemiyaya səbəb ola bilər. Mədə-bağırsaq sistemi ilə bağlı xəstəliklər zamanı qida ilə sutkalıq alınan dəmir normal mənimsənilmir. Bu səbəbdən də uzunmüddətli dəmir çatışmazlığı ilə bağlı anemiya formalaşır".
Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, bu uşaqlarda halsızlıq, iştahsızlıq, yeməkdən imtina etmə, immunitetin zəifləməsi halları olur: "İmmunitetin güclü olmasına əsas səbəb qan elementləridir. Anemiyası olan uşaqların immuniteti zəifləyir, tez-tez xəstələnirlər, ürəkdöyünmə, oksigen çatışmazlığı, ağır anemiyalarda ürək çatışmazlığı kimi fəsadların yaranması da mümkündür. Anemiyası olan uşaqlarda patoloji iştah baş qaldırır. Bu, normalda yeyilməsi mümkün olmayan nələrəsə qarşı iştahdır. Torpaq, təbaşir yemə, ayaqqabı mazı, neft iyləmə kimi meylləri olur. Müayinə zamanı belə uşaqlarda qara ciyər, dalağın böyüdüyünü görürük. Müalicə ilə bağlı onu deyim ki, uşaqlarda halsızlıq, iştahsızlıq, tez yorulma, ürəkdöyünmə kimi hallar varsa, valideynlər diqqətli olsun. Qan analizi aparılmalı, uşaqların düzgün qidalanmasına diqqət etmək lazımdır. Uşağın ayına və yaşına uyğun olmayan qidalardan uzaq durmaq lazımdır. Qida əlavələrini vaxtından tez rasiona əlavə etmək olmaz. Dəmirlə zəngin qidalardan istifadə edilməlidir. Uşağa 7 ayında ətin suyunda tərəvəz püreləri, sonra isə artıq ətin özü farş və ya xırda tikələr formasında verilməlidir. Ətin suyu burada effektli olmur. Qara ciyər, paştet kimi dəmirlə zəngin olan qidalar, B 12 ilə zəngin olan tərəvəz, taxıl məhsulları qida rasionunda olmalıdır. Dəmirin sorulmasına mane ola biləcək dərman preparatları və kalsiumla zəngin heyvani süd məhsullarını qida rasionuna vaxtından tez əlavə etmək olmaz. Meyvə şirələrinin tərkibində dəmir olması da yanlışdır. Meyvə şirəsinin tərkibində olan vitamin C digər qidalardan dəmirin mənimsənilməsini yaxşılaşdırır. Vaxtında diaqnoz qoyulmalıdır. Uşaqda problem varsa, ən azı, 2-3 ay dəmir preparatları ilə müalicə mümkündür. Anemiyanın müalicəsi hər kəs üçün fərdi olaraq aparılır. Əvvəlcə anemiyanın növü təyin olunur. Dəmir və ya B 12 defisiti, ya da talassemiya ilə bağlı olduğu müəyyən edilir. Dəmir defisiti ilə bağlıdırsa, yuxarıda qeyd etdiyim qarşısınıalma və aradan qaldırma metodları tətbiq edilir. Talassemiya daşıyıcılığı ilə bağlıdırsa, əksinə, dəmir preparatlarından uzaq durmaq lazımdır".
Günel CƏLİLOVA
