Or­taq­lıq qa­nu­nu və ri­ya­ziy­ya­tın tən­qi­di...

Ki­tab in­san­lar­dan gə­lə­cək nə­sil­lə­rə qa­lan ən qiy­mət­li proq­ram nü­mu­nə­lə­ri­dir. Möh­tə­şəm ta­ri­xi abi­də­lə­ri ki­tab ki­mi qə­bul et­mək olar. El­mi, di­ni, ta­ri­xi, ədə­bi, mə­də­ni, ıq­ti­sa­di, si­ya­si, so­fis­tik, fəl­sə­fi fi­kir­lə­rin ha­mı­sı ki­tab­lar­da in­for­ma­si­ya şək­lin­də top­lan­mış və bə­şə­riy­yə­tin or­taq in­tel­lek­tu­al mül­kiy­yə­ti­nə çev­ri­lib.

Bu ki­tab­la­ra də­rin­dən nə­zər sal­saq gö­rə­rik ki, kai­nat­da baş ve­rən pro­ses­lə­rin mü­əy­yən his­sə­si­ni hə­qi­qət ki­mi əks et­di­rə­rək və ya hə­qi­qət­lə­ri təh­rif edə­rək in­san id­ra­kı­na söz­lər va­si­tə­si ilə nəql edir­lər. Söz­lər hərf­lər­dən, cüm­lə­lər söz­lər­dən, təş­kil olu­nub. Cüm­lə­lər­dən fə­sil­lər, fə­sil­lər­dən ki­tab tər­tib olu­nur. De­mə­li, hər han­sı hə­qi­qə­ti ol­du­ğu ki­mi və ya təh­rif olun­muş for­ma­da ya­zı­lı və şi­fa­hi nit­qə çe­vir­mək üçün hərf­lər­dən is­ti­fa­də olun­ma­lı­dır. Tu­tu­mun­dan, həc­min­dən, çə­ki­sin­dən ası­lı ol­ma­ya­raq in­san bey­ni­nin məh­su­lu olan bu ki­tab­lar qeyd olun­muş qay­da­la­ra əsa­sən ya­zı­lıb. Kai­nat ad­la­nan tək, mü­kəm­məl və bü­töv bir ki­tab isə in­san id­ra­kın­dan ası­lı ol­ma­ya­raq möv­cud­dur. İn­san və cə­miy­yət onu oxu­ma­ğa və dərk et­mə­yə ça­lış­maq­da­dır. Bu yol­da uğur­lar və uğur­suz­luq­lar ol­sa da, bə­şə­riy­yə­tin qar­şı­sın­da du­ran əbə­di və 1 nöm­rə­li prob­lem­dir. Kai­nat bü­tün möv­cud­luq­la­rı öz eh­ti­ya­cı­na gö­rə za­man və mə­kan da­xi­lin­də ya­ra­dır, ida­rə edir və tək­mil­ləş­di­rir. Kai­nat ad­la­nan ki­ta­bın hərf­lə­ri kim­yə­vi ele­ment­lər, söz­lə­ri proq­ram­laş­dır­dı­ğı can­lı var­lıq­lar, cüm­lə­lə­ri Gü­nəş sis­tem­lə­ri, fə­sil­lə­ri isə qa­lak­ti­ka­lar­dır. Bu ki­tab mil­yard il­lər­dir ki, ya­zı­lıb və onu duy­ma və qav­ra­ma li­mi­ti­nə gö­rə hər kəs oxu­maq is­tə­yir, müx­tə­lif nə­ti­cə­lə­rə gə­lir. İn­di­yə­dək ən də­qiq mə­lu­mat­lar ki­ta­bın hərf­lə­ri­nə aid­dir de­sək ya­nıl­ma­rıq. Gü­nü­müz­də 118 hərf, yə­ni kim­yə­vi ele­ment aş­kar olu­nub ki, bun­la­rın va­si­tə­si­lə uc­suz-bu­caq­sız kai­nat ad­la­nan ən bö­yük ki­tab ya­zı­lıb. Bi­zə elə gə­lə bi­lər ki, 118 hərf­lə bu ki­ta­bı yaz­maq müm­kün­süz­dür. Am­ma də­rin­dən bax­saq gö­rə­rik ki, in­sa­nın ki­tab yaz­maq üçün is­ti­fa­də et­di­yi hərf­lər 118-dən 4-5 də­fə az­dır. Kom­bi­nas­yon for­mu­lun­dan is­ti­fa­də edə­rək 2,3,4,5,6 və sa­ir kim­yə­vi ele­ment­lər kom­bi­na­si­ya­sın­dan - kai­na­tın hərf­lə­rin­dən mil­yard­lar­la söz­lər ya­zı­la bil­di­yi­ni gö­rə bi­lə­rik. Kai­nat ad­lı ki­ta­bın ya­zıl­ma üsul­la­rı haq­qın­da müx­tə­lif fər­ziy­yə­lər ol­sa da, hə­lə də heç bi­ri in­tel­lek­tu­al sfe­ra­da tam qə­bul edil­mə­yib. Hə­min fər­ziy­yə­lər­dən bi­ri Part­la­yış və ya Bö­yük part­la­yış nə­zə­riy­yə­si­dir. Bö­yük part­la­yış nə­zə­riy­yə­si­nin tə­rəf­dar­la­rı gü­man edir­lər ki, bir­dən-bi­rə, qəf­lə­tən il­kin ma­te­ri­ya­nın part­la­ma­sı nə­ti­cə­sin­də qı­sa za­man kə­si­yin­də müx­tə­lif su­ba­tom və atom his­sə­cik­lə­ri sin­tez olu­nub, bun­dan son­ra müx­tə­lif göy ci­sim­lə­ri, gü­nəş sis­tem­lə­ri, qa­lak­ti­ka­lar və kai­nat dif­fe­rens­lə­şib. Bö­yük part­la­yış nə­zə­riy­yə­si, bu gün qə­bul edi­lən di­gər nə­zə­riy­yə və qa­nun­lar ki­mi, li­mit­ləş­di­ril­miş in­san zə­ka­sı­nın na­ta­mam, ya­rım­çıq ver­si­ya­la­rı­na aid olan mo­del­lər va­ri­ant­la­rı­na aid­dir. Əl­bət­tə, in­san zə­ka­sı li­mi­tin­dən kə­nar­da yer­lə­şən hər bir möv­cud­luq və on­la­rın ara­sın­da­kı or­taq mü­na­si­bət­lə­rin araş­dı­rıl­ma­sı, ANA­LİZ VƏ SİN­TEZ EDİ­LƏ­RƏK İN­FOR­MA­Sİ­YA MƏH­SU­LU­NA ÇEV­RİL­MƏ­Sİ yal­nız və yal­nız üs­tün zə­ka­la­rın təd­qi­qat pred­me­ti ol­ma­lı­dır. Əf­sus­lar ol­sun ki, bu gü­nə qə­dər üs­tün zə­ka­la­rın möv­cud­lu­ğu­na və fəa­liy­yət gös­tər­mə­si­nə Di­ni və Dün­yə­vi ha­ki­miy­yət hə­mi­şə ən­gəl olub və öz çir­kin dam­ğa­sı­nı vu­rub. Bu­gün­kü fi­zi­ka və onun qa­nun­la­rı qey­ri düz­gün ol­ma­sı ilə və ha­ki­miy­yət­lə­rin mə­na­fe­yi­nə xid­mət et­mə­si ilə ha­ki­miy­yət­lə­rin si­fa­ri­şi ilə mo­del­ləş­di­ril­di­yin­dən, hə­qi­qə­ti hə­mi­şə təh­rif edib və et­mək­də­dir. Fi­zi­ka qa­nun­la­rı­na is­ti­nad edən di­gər "qa­nun­lar" DA EY­Nİ MƏQ­SƏD­LƏR DA­ŞI­MAQ­DA­DIR. Ona gö­rə də bu gü­nə qə­dər heç bir sa­hə­də op­ti­mal və hə­qi­qi qa­nun mo­de­li möv­cud de­yil. Kai­nat­da möv­cud­lu­ğun və ida­rə olun­ma­nın əbə­di, əzə­li, ümu­mi, uni­ver­sal və tək qa­nu­nu olan Or­taq­lıq Qa­nu­nu qə­bul edil­mə­di­yi za­man kə­si­yin­də hər han­sı bir möv­cud­lu­ğa və on­la­rın qar­şi­lıq­lı əla­qə­si­nə qiy­mət ver­mək müm­kün­süz­dür. Or­taq­lıq qa­nu­nu kai­na­tı əbə­di, əzə­li, tək və bü­töv qə­bul edir. Or­taq­lıq­la­rı aşa­ğı­da­kı ki­mi təs­nif edir: 1.ener­ji or­taq­lı­ğı. 2.Ca­zi­bə or­taq­lı­ğı. 3.İn­for­ma­si­ya or­taq­lı­ğı. 4.Tö­rə­mə or­taq­lı­ğı. 5.Hü­qu­qi or­taq­lıq. Möv­cud olan nə var­sa ener­ji­dir ak­sio­mun­dan çı­xış et­sək gö­rə­rik ki, möv­cud olan nə var­sa proq­ram­dır, proq­ram­laş­mış­dır,proq­ram­laş­dı­rıl­mış­dır və proq­ram­lar ara­sın­da­kı mü­na­si­bət­lər də proq­ram­laş­dı­rıl­mış­dır, proq­ram­laş­mış­dır id­dia­sı­na ek­vi­va­lent­dir. Proq­ram­lar, proq­ram­la­ra­ra­sı mü­na­si­bət­lər ener­ji­nin ay­rıl­maz xas­sə­si olan ca­zi­bə qüv­və­si va­si­tə­si­lə op­ti­mal­la­şır və op­ti­mal­laş­dı­rı­lır. Bu za­man məh­dud mə­kan və məh­dud za­man da­xi­lin­də op­ti­mal or­taq­lı­ğa ve­ri­lən si­fa­riş­lər baş­lı­ca rol oy­na­mış olur. Han­sı il­kin proq­ram­dan pro­ton və ney­tron­dan nə qə­dər və han­sı kom­bi­na­si­ya­da sin­tez olun­ma­sı və nə­yə in­teq­ra­si­ya olun­ma­sı əsas me­yar ki­mi çı­xış edir. Bö­yük po­ten­si­al ener­ji da­şı­yı­cı­la­rı bu və ya di­gər si­fa­riş nə­ti­cə­sin­də ki­ne­tik ener­ji­yə çev­ril­dik­də baş­qa or­taq­la­rı­nın si­fa­ri­şi­lə ki­ne­tik ener­ji­ni tək­rar po­ten­si­al ener­ji­yə çe­vi­rir. Bu za­man müx­tə­lif kim­yə­vi ele­ment­lər sin­tez olu­na­raq si­fa­riş­çi­lə­rə pay­laş­dı­rı­lır. Nə­ti­cə­də su­ba­tom his­sə­cik­lə­ri­nin və müx­tə­lif öl­çü­lü dal­ğa­la­rın sin­te­zi də baş ver­miş olur. Be­lə­lik­lə, il­kin proq­ram­lar­dan (pro­ton və ney­tron) da­ha mü­rək­kəb proq­ram­lar (kim­yə­vi ele­ment­lər) ya­ran­mış olur. De­mə­li, il­kin proq­ram­lar­dan da­ha mü­rək­kəb tö­rə­mə proq­ram­lar əmə­lə gəl­mə­si pro­se­sin­də kai­na­tın di­gər tö­rə­mə proq­ram­la­rı­nın əmə­lə gəl­mə­si ən bö­yük ki­ta­bın ya­zıl­ma­sı üçün hərf­lə­rin mey­da­na gəl­mə­si­lə nə­ti­cə­lən­miş olur. Kim­yə­vi ele­ment­lər­dən da­ha mü­rək­kəb tö­rə­mə proq­ram­lar mo­le­kul­lar, mo­le­kul­lar­dan mad­də­lər, mad­də­lər­dən müx­tə­lif ad­lı göy ci­sim­lə­ri si­fa­riş­lə for­ma­la­şır. Bu­nun­la da kai­nat ki­ta­bı­nın söz­lə­ri ya­zıl­mış olur. Göy ci­sim­lə­ri söz­lər ol­du­ğun­dan, on­lar sər­bəst fi­kir ifa­də­çi­si ola bil­mə­di­yin­dən uzu­nö­mür­lü ola bil­məz­di­lər. Bu­na gö­rə də on­la­rın cüm­lə qu­rub, kai­na­ta in­teq­ra­si­ya et­mə zə­ru­rə­ti mey­da­na gə­lir. Bu­nun üçün cüm­lə üzv­lə­ri­nə eh­ti­yac ya­ran­mış olur. Cüm­lə­nin müb­tə­da­sı, ta­mam­lıq­la­rı, zər­fi, xə­bə­ri, bağ­la­yı­cı və sa­ir üzv­lə­rə eh­ti­ya­cı ol­du­ğun­dan, müb­tə­da­nın hök­mü­nə (po­ten­sia­lı­na) gö­rə for­ma­la­şır və kai­na­ta in­teq­ra­si­ya edir. Be­lə­lik­lə gü­nəş sis­te­mi, yə­ni bit­miş fik­ri ifa­də edən cüm­lə ya­ran­mış olur. Gü­nəş sis­tem­lə­rin­dən kai­nat öz fə­sil­lə­ri­ni-  qa­lak­ti­ka­la­rı ya­zır. Qa­lak­ti­ka­lar öz növ­bə­sin­də fə­sil­lər ki­mi bir­lə­şə­rək kai­nat ad­lı ən bö­yük ki­ta­bı əmə­lə gə­ti­rir. Də­rin­dən fi­kir ver­sək gö­rə­rik ki, il­kin proq­ram­lar­dan ki­çik ya bö­yük tö­rə­mə proq­ram­la­rın for­ma­laş­ma­sı klon­laş­ma və ya cin­si ço­xal­ma­nı xa­tır­la­dır. Yə­ni hər han­sı proq­ra­mın uzu­nö­mür­lü ol­ma­sı üçün ai­lə mo­de­li zə­ru­ri və va­cib şərt sa­yıl­ma­lı­dır. Nə­zə­rə al­maq la­zım­dır ki, kai­nat xam­mal və proq­ram şək­lin­də olan bü­töv ener­ji­dən iba­rət­dir, həm də 14 mil­yard gü­nəş ili za­ma­nın­da xam­ma­lın çox az his­sə­si, təx­mi­nən 10%-i proq­ram­la­şıb, o za­man qə­bul et­mə­li­yik ki, kai­na­tın proq­ram şək­lin­də ge­niş­lən­mə­si üçün çox bö­yük po­ten­sia­lı var. Or­taq­lıq qa­nu­nu­na gö­rə, hər bir proq­ra­mın proq­ram­da­xi­li və proq­ram­la­ra­ra­sı or­taq­lı­ğı var və fa­si­lə­siz ola­raq op­ti­mal­la­şır ki, bu da za­ma­nı əmə­lə gə­ti­rir. Za­man ka­te­qo­ri­ya­sı ay­rı­ca möv­cud de­yil. Hər bir proq­ra­mın öz öl­mü­rü, yə­ni öz za­ma­nı var, proq­ram­la­ra­ra­sı mü­na­si­bət­lə­rin də öz öl­mü­rü və öz za­ma­nı var. Bu za­man­la­rın baş­lan­ğı­cı və so­nu var. Abs­trakt mə­kan və abs­trakt za­man an­la­yı­şı yan­lış və yol­ve­ril­məz qə­bul olun­ma­lı­dır. Mə­kan-proq­ram var­sa, op­ti­mal­laş­ma pro­se­si fa­si­lə­siz da­vam edir­sə za­man möv­cud ola bi­lər, bu­nun ək­si qə­bu­le­dil­məz­dir. Proq­ram­da­xi­li və proq­ram­la­ra­ra­sı op­ti­mal­lıq po­zul­duq­da hə­min proq­ra­mın za­ma­nı­nın tü­kən­mə­si eh­ti­ma­lı ar­tır və onun ölü­mü ya­xın­la­şır. Bu pro­ses po­ten­sia­lın­dan, bə­sit və mü­rək­kəb­li­yin­dən ası­lı ol­ma­ya­raq bü­tün proq­ram­la­ra aid­dir. Or­taq­lıq qa­nu­nu bü­tün ger­çək­lik­lə­rə aid ol­du­ğu ki­mi, el­mə də aid­dir.

Or­taq­lıq qa­nu­nu­nun ri­ya­ziy­ya­ta tət­bi­qi: Ri­ya­ziy­yat elm ola bil­məz, çün­ki onun qa­nun­la­rı və qa­nu­na­uy­ğun­luq­la­rı yox­dur! Ri­ya­ziy­yat-təq­ri­bi və ya xə­ya­li he­sab­la­ma üsul­la­rı ilə he­sab­la­ma apar­maq qay­da­la­rı ilə məş­ğul olan bil­gi­lər sis­te­mi­dir. Ri­ya­ziy­yat hə­qi­qə­tən nə ilə məş­ğul ol­ma­lı­dır? Gə­lin bu mə­sə­lə­ni or­taq­lıq qa­nu­nu əsa­sın­da təh­lil edək. Kai­nat­da möv­cud olan nə var­sa proq­ram­dır, proq­ram­laş­dı­rıl­mış­dır, proq­ram­laş­mış­dır, proq­ram­lar ara­sın­da olan or­taq­lıq mü­na­si­bət­lə­ri də proq­ram­laş­mış­dır. Kai­nat­da baş ve­rən də­yi­şik­lik­lər or­taq­lıq mü­na­si­bət­lə­ri­nin op­ti­mal­laş­ma­sı nə­ti­cə­sin­də əmə­lə gə­lir. Or­taq proq­ram­la­rın op­ti­mal­laş­ma­sı po­ten­si­al­lar fər­qi da­xi­lin­də baş ve­rir. De­mə­li, ri­ya­ziy­yat proq­ram­la­rın efir for­ma­sı­nın, proq­ram­da­xi­li kom­po­nent­lə­ri­nin və proq­ram­la­ra­ra­sı mü­na­si­bət­lə­ri­nin öl­çü­lə­ri (öl­çül­mə­si) ilə məş­ğul ol­ma­lı­dır. Ri­ya­ziy­yat rə­qəm­lə­ri ədəd­ləş­di­rə­rək top­la­ma, çıx­ma, vur­ma, böl­mə əməl­lə­ri ilə məş­ğul olur və nə­ti­cə alır. Diq­qət­lə fi­kir ver­sək gö­rə­rik ki, top­la­ma və çıx­ma bir-bi­ri­nə əks olan, vur­ma və böl­mə isə bir-bi­ri­nə tərs olan əmə­liy­yat­lar­dır. Vur­ma ey­ni top­la­nan­la­rın (ədəd­lə­rin) cəm­lən­mə, böl­mə isə bə­ra­bər ədəd­lə­rin çı­xıl­ma əmə­liy­yat­la­rı­dır. Bu­ra­da top­la­ma və çıx­ma əmə­liy­yat­la­rı il­kin, vur­ma və böl­mə isə tö­rə­mə əmə­liy­yat­lar­dır. Ri­ya­ziy­ya­tın əha­tə et­di­yi sa­hə­lə­rə nə­zər sa­laq: he­sab, cəbr, hən­də­sə, ali ri­ya­ziy­yat. He­sab mə­lum ədəd­lər üzə­rin­də apa­rı­lan top­la­ma, çıx­ma, vur­ma və böl­mə əmə­liy­yat­la­rı ilə məş­ğul olur və in­san­la­rın hə­yat pro­ses­lə­rin­də rast­laş­dı­ğı va­si­tə­lə­rin - məh­sul­la­rın (proq­ram­la­rın və proq­ram­la­ra­ra­sı mü­na­si­bət­lə­rin) əm­sal­laş­dı­rıl­ma­sı­nı hə­ya­ta ke­çi­rir. Ədəd tan­rı (tu­ran) di­lin­də həd-həd de­mək­dir. Çün­ki na­tu­ral sı­ra ədəd­lə­ri­nin hər bi­ri­nin həd­di var, be­lə ki, 0-1,1-2,2-3...ki­mi dərk edil­mə­li­dir. La­kin qeyd et­mə­li­yik ki,(0-2),(0-1)+(0-1) de­mək­dir. Ədəd­lər rə­qəm­lər və on­la­rın kom­bi­na­si­ya­sı va­si­tə­si­lə ifa­də olu­nur. Müx­tə­lif et­nos­la­rın fərq­li rə­qəm­lə­ri və say sis­tem­lə­ri olub. La­kin on­lar əl­ve­riş­siz ol­du­ğu­na gö­rə ha­zır­kı dövr­də ərəb rə­qəm­lə­rin­dən (1,2,3,4,5,6,7,8,9,0) is­ti­fa­də edi­lir. Gö­rün­dü­yü ki­mi, 10 rə­qəm­dən son­suz say­da ədəd­lər yığ­maq müm­kün­dür. La­kin re­al­lıq­da son­suz say­da ədəd­lə­rə eh­ti­yac ol­mur, çün­ki hər bir ədəd hər han­sı bir proq­ra­mın və ya proq­ram­la­ra­ra­sı mü­na­si­bət­lə­rin əm­sa­lı ol­ma­lı­dır. Ən ki­çik proq­ram pro­ton mo­de­li he­sab edil­sə be­lə, onun da sa­yı son­suz ola bil­məz. Rə­qəm­lə­rin həd­həd­ləş­di­ril­mə­si, on­lar üzə­rin­də il­kin və tö­rə­mə əmə­liy­yat­lar apa­rıl­ma­sı ilə müx­tə­lif nə­ti­cə­lər əl­də et­mək olar, la­kin mə­na­ca on­la­rın heç bir əhə­miy­yə­ti ola bil­məz, çün­ki on­lar proq­ram­da­xi­li və proq­ram­la­ra­ra­sı mü­na­si­bət­lə­rin öl­çü­sü və ya ədəd ifa­də­si de­yil. Müx­tə­lif za­man­lar­da ri­ya­ziy­yat­çı ad­la­nan şəxs­lər rə­qəm­lər və ya həd­həd­lər üzə­rin­də əmə­liy­yat­lar apa­ra­raq sta­bil nə­ti­cə­lər alıb və bə­zi in­san­la­rı hey­rət­lən­dir­mə­yə na­il olub­lar. Ədəd­lə­rin böl­gü­sü­nə ba­xaq:na­tu­ral ədəd­lər, tam ədəd­lər, ra­sio­nal ədəd­lər, ir­ra­sio­nal ədəd­lər, hə­qi­qi ədəd­lər, xə­ya­li ədəd­lər və komp­leks ədəd­lər. Hər bir "ri­ya­ziy­yat çı"və ya he­sab­dar bu təs­ni­fat­la­rın ta­ma­mi­lə mə­na­sız ol­du­ğu­nu is­bat­la­ya bi­lər. Ədəd­lə­rin mə­na­sı­nı ay­dın­laş­dı­raq:0(sı­fır heç və yox mə­na­sı­nı ve­rə bil­məz. Ya­zı­lı­şın­dan gö­rün­dü­yü ki­mi, 0 nöq­tə­nin bö­yü­dül­müş şək­li­dir, de­mə­li 0(sı­fır) və.(nöq­tə) baş­lan­ğıc­dır, biz bu­nu ko­or­di­nat sis­te­mi­nin 0 nöq­tə­sin­də gö­rü­rük. 0-1 həd­di hər han­sı bir proq­ram­dır. (0-1)+(0-1) yə­ni 2 iki ad­lan­dır­dı­ğı­mız ədəd tö­rə­mə or­ta­ğı, (0-1)+(0-1)+(0-1), yə­ni 3 üç ad­lan­dır­dı­ğı­mız ədəd tö­rə­mə funk­si­ya­sı­nı da­şı­yır. 4,5,6,7,8,9 rə­qəm və ya ədəd­lə­ri də tö­rə­mə funk­si­ya­sı­nı da­şı­maq­da­dır. Re­al aləm­də rə­qəm və ədəd­lər abs­trakt və mə­na­sız ola bil­məz. On­lar adı olan hər han­sı proq­ra­mın əm­sa­lı ola bi­lər və ol­ma­lı­dır. Hə­qi­qi ədəd­lə­rə bax­saq gö­rə­rik ki, 0-dan sağ­da olan müs­bət, sol­da yer­lə­şən isə mən­fi ədəd­lər­dir. Qeyd et­mək la­zım­dır ki, kai­nat­da möv­cud olan ener­ji, for­ma­sın­dan ası­lı ol­ma­ya­raq, mən­fi ola bil­məz, çün­ki var olan var­dır və mən­fi ola bil­məz. Mən­fi, müs­bət ədəd­lər və on­la­rın üzə­rin­də apa­rı­lan əmə­liy­yat­lar hə­qi­qə­ti, yə­ni re­al­lı­ğı əks et­di­rə bil­məz. On­lar di­ni və dün­yə­vi ha­ki­miy­yət­lə­rin si­fa­ri­şi ilə qə­bul edil­miş an­la­yış­lar olub, xalq­la­rın-və­tən­daş­la­rın sər­və­ti­ni ta­la­ma­ğı qa­nun­laş­dır­ma­ğa xid­mət et­mə­yə he­sab­la­nıb. İr­ra­sio­nal, hə­qi­qi, xə­ya­li və komp­leks ədəd­lər mə­na­sız­dır və və re­al­lı­ğa uy­ğun gəl­mir. Bu ya­zı­da mən ri­ya­ziy­ya­tın he­sab böl­mə­si­nin hə­qi­qə­tə uy­ğun ol­ma­dı­ğı­nı və re­al­lı­ğı əks et­dir­mə­di­yi­ni gös­tər­mək is­tə­dim, gə­lən mə­qa­lə­lər­də isə ali ri­ya­ziy­ya­tın re­al­lıq­dan nə qə­dər uzaq ol­du­ğu­nu gös­tər­mək fik­rin­də­yəm.

Ra­fiq ƏLİ­YEV
Su­pe­reks­pert