Əjdər Ağayev: "Sinifdə keçirilən mövzulara uyğun iki tapşırıq, iki məsələ həll etdirməklə də şagirdlərin hansının mövzuları mənimsəyib-mənimsəmədiyini üzə çıxarmaq olar"
"Məktəblərdə daxili qiymətləndirmə ilə yekun qiymətləndirmənin nəticələri üst-üstə düşmür". Məlum olduğu kimi, bunu Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinin müdiri Məhəbbət Vəliyeva deyib. M.Vəliyeva bildirib ki, aparılan müzakirələr məktəblərdə formativ qiymətləndirmə ilə bağlı yanaşmaların bütün müəllimlərə tam aydın olmadığını deməyə əsas verir. Onun sözlərinə görə, formativ qiymətləndirmə müəllimin sərbəst həyata keçirdiyi qiymətləndirmədir.
M.Vəliyeva onu da qeyd edib ki, növbəti tədris ilində əsas hədəflərdən biri qiymətləndirməyə nəzarəti gücləndirmək və bu sahədə birgə fəaliyyəti təşkil etməkdir: "Bu gün məktəbdaxili qiymətləndirmənin vacib komponentlərindən biri də formativ və summativ qiymətləndirmədir. Məktəbdaxili mühitin sağlamlaşdırılması, yaradıcı imkanlardan istifadəyə xüsusi yer ayrılır. Məktəb mühitində hər şey sağlam münasibətlərdən başlanır. Hər 3 müstəvidə - valideyn, şagird, müəllim münasibətlərinin sağlamlığı keyfiyyətə təsir edən vacib amildir. Bu mühitin yaxşılaşdırılmasında məktəblər özləri də maraqlı olub, bir-birinin təcrübəsindən yararlanıb. Artıq ümumi məktəb mühitindən sinif mühitinə müraciət edilib. Müəllimin fəaliyyəti hər zaman diqqət mərkəzində saxlanır. Müəllim özü vacib bilik, bacarıq, səriştəyə yiyələnməlidir".
Məlumat üçün qeyd edək ki, ümumtəhsil məktəblərində Məktəbdaxili qiymətləndirmənin aparılması barədə təlimat mövcuddur. Həmin sənəddə göstərilib ki, məktəbdaxili qiymətləndirmə diaqnostik-ilkin səviyyənin qiymətləndirilməsi, formativ fəaliyyətin qiymətləndirilməsi, summativ-kiçik, böyük və yekun qiymətləndirmələrdən ibarətdir. Diaqnostik qiymətləndirmə şagirdin bilik və bacarıqlarının ilkin səviyyəsini müəyyənləşdirməklə müəllim üçün şagirdlərin potensial imkanlarını nəzərə alan təlim strategiyalarının seçilməsinə xidmət edir. Formativ qiymətləndirmə şagirdin məzmun standartlarından irəli gələn bilik və bacarıqlara nail olması üçün onun fəaliyyətini izləmək məqsədilə aparılır. Summativ qiymətləndirmə isə təlim prosesində müəyyən mərhələlərə tədris vahidinin, yarımilin sonunda yekun vurmaqla, müvafiq məzmun standartlarına uyğun qiymətləndirmə standartları əsasında hazırlanmış vasitələrlə şagirdin nailiyyətini qiymətləndirmək məqsədilə aparılır.
Ümumilikdə, ekspertlər məktəblərdə daxili qiymətləndirmə ilə yekun qiymətləndirmənin nəticələrinin üst-üstə düşməməsini nə ilə əlaqələndirir?
Sözügedən məsələni dəyərləndirən təhsil sahəsi üzrə ekspert Əjdər Ağayevin fikrincə, aşağı siniflərdə testlər tərtib etməklə qiymətləndirmənin aparılması düzgün deyil: "Çünki şagirdin birinci sinifdən biliyini test sualları tərtib etməklə qiymətləndirmək uşaqları əzbərçiliyə meylləndirir. Birinci sinfin ilk yarımilində uşaq hələ güclə oxumağı öyrənir. Hələ hərfləri tam öyrənməyən uşağı imtahan etmək, onun biliyini test sualları vasitəsilə qiymətləndirmək yanlışdır. Çünki uşaq hələ təzə-təzə hərfləri tanıyır, rəqəmləri yazır, toplayıb çıxa bilir. Onun beynini test suallarına cavab axtarmaqla yükləyiriksə, şagirdin zehni də tez yorulacaq. Fikrimcə, şagirdi ibtidai sinifdə imtahan etmək tamamilə yanlışlıqdır. Bu, uşaqların əsəblərini korlamaq deməkdir. Yəni şagirdin biliyini qiymətləndirmək, onun dərsi, keçirilmiş proqramı mənimsəyib-mənimsəmədiyini öyrənmək üçün iki həftədən bir imtahan keçirməyə ehtiyac yoxdur. Sinifdə keçirilən mövzulara uyğun iki tapşırıq, iki məsələ həll etdirməklə də şagirdlərin hansının mövzuları mənimsəyib-mənimsəmədiyini üzə çıxarmaq olar. Necə ki, sovet dövründə bu cür üsulla müəllimlər ibtidai sinifdə şagirdlərin bilik səviyyəsini müəyyənləşdirirdi. Testə sərf edilən vaxta şagirdə xeyli proqram mənimsətmək olar. Çox təəssüf ki, bu gün müəllimlərin vaxtı məktəbdə test çıxartdırmağa, test paylamağa, test yoxlamağa gedir. Halbuki, sovet dövründə müəllimlər bir yoxlama işi ilə sinfin bilik səviyyəsini müəyyənləşdirirdi. İndi isə uşaqları imtahan xofu ilə sıxmaqla test işləməyə məcbur edirlər. O üzdən, göstəricilər arasında belə fərq yaranır".
Vidadi ORDAHALLI
