Bu il də ali məktəblərin bəzi ixtisaslarına abituriyentlər 150 balla qəbul ediləcəklər. 700 ballı sistemin 20 % qədər. Yəni, 20 % ball topla, tələbə ol. Bu "uğur" 5 ballı sistemin 1 balına uyğundur. 35 il əvvəl attestat almaq, tələbə olmaq üçün ən azı hər fəndən 60 % ball toplamaq lazım idi. İndi isə 20 % bəs edir. Bu 35 ildə bizim təhsil sistemi irəli gedib, yoxsa geri? 150 ball ("1" qiyməti) həm də bizim təhsil sisteminin aldığı real qiymətdir. Bu qiyməti ona DİM vermir, ETN özü qazanır, "halal" qiymətidir. Bu sadə statistikadır. Əvvəllər də yazmışdıq, attestat almağa biliyi çatmayanlara biz həm attestat, həm ali təhsil, həm də 4 ildən sonra diplom veririk. Belə təhsil sistemi quran ETN sertifikasiyadan keçə bilərmi? Təbii ki, yox. Bəs necə olur ki, sertifikasiyadan kəsilən müəllim işini itirir, kəsilməsə ortalama maaşı cüzi artır, amma sertifikasiyadan kəsilən təhsil menecerlərinin maaşı 3-4 qat artır? Bu keyfiyyətlə (20 %) ETN ölkənin insan kapitalını necə formalaşdıracaq? Belə insan kapitalı ilə dünyanln sürətli inkişaf etdiyi bir mərhələdə innovativ iqtisadiyyat qurmaq, rəqəmsal transformasiya etmək mümkündürmü? ETN hansı möcüzəyə güvənir? 150 balla universitetə qəbul ona görə mümkün olur ki, məktəbdə tədrisin keyfiyyəti ilbəil enir, kölgə təhsili inkişaf edir, mənimsəmə azalır, eyni zamanda universitetlərə qəbul planı da artır. Universitetlərdə plan yerlərini doldurmaq üçün bu addım atılır. Deyəsın bu proses hələ gələcəkdə də belə davam edəcək. Çünki, təhsil sistemində real heç bir islahat aparılmır. Nazirlik attestatla, imtahansız xaricdə ali təhsilin qarşısını almağa, belə tələbələri hərbi xidmətə yollamağa cəhdlər edir. Halbuki, attestatla xaricdə oxuyanların DİM -də topladığı ball çox vaxt 150-dən xeyli yüksək olur. 150 balla tələbə qəbul etməkdənsə, elə attestatla, imtahansız tələbə qəbulu aparmaq daha yaxşıdır. Ən azından repetitorluq ləğv olunar, məktəbdə normal tədris bərpa olunar, təhsilin keyfiyyəti artardı. Biz əvvəllər də bu təklifi vermişdik, amma ETN bəyənmir bunu. Görünür 150 balla qəbul və repetitorluğun saxlanılması onlara əl verir. Nazir deyir: " əgər şagird görsə ki, ingilis dili müəllimi ona heç nə öyrətməyib, müəllimi və məktəbi məhkəməyə versin, pulunu geri tələb etsin. Belə müəllimə biz niyə maaş verməliyik?". ETN zəif ingilis dili müəlliminə maaş vermək istəmir, onda keyfiyyəti təmin edə bilməyən menecerlərə niyə maaş verilsin ki? Özü də müəllimdən 10-15 dəfə çox maaş? Bəs 20-30 % mənimsəmə verən təhsil nazirliyinin məsuliyyəti yoxdurmu bunda? Dövlət büdcəsindən məktəbdə bir şagirdin 11 il təhsil almasına ortalama 15 min manat sərf edilir, sonda da 150 ball. Belələrinin sayı hər il yüz minlərlədir (60 %-dən az ball yığanlar). Dövlətin ümumtəhsil məktəblərinə hər il xərclədiyi 2,6 milyard manat, ETN-nin səriştəsizliyi səbəbi ilə səmərəsiz olur. Bu pul gələcəkdə ölkə iqtisadiyyatına əlavə dəyər yaratmır. Sonra da ETN DİM-i təqsirkar bilir ki, sən heç də ideal işləmirsən, niyə məzunlar məktəb proqramını 40 % mənimsəyir (guya məktəbləri DİM idarə edir)? Niyə magistrturada 4 min yer boş qalır (guya ali məktəblri DİM idarə edir). 150 balla universitetə gələn tələbəyə universitet yazıb oxumağı, hesabı öyrətsin, yoxsa ali məktəb proqramını? 20 % ball yığan tələbə ali məktəb proqramını mənimsəyə bilməz, bu faktdır, təhsildə varislik prinsipi var. Amma bizim reallıqda bu tələbə 3 aydan sonra universitetdə 6 fənndən "uğurla" imtahan verib, hər fənndən 51 % + ball toplayır. Maraqlıdır ki, 95 % tələbələr (əgər təhsil haqqını vaxtında ödəyə bilibsə), nəinki 51 % + ball toplayır, hətta diplom da alır. Çünki, kasıb universitetin bu təlıbənin verdiyi təhsil haqqına çox ehtiyacı var, axı o PHŞ edilib zorla. Nazir haqlıdır: bəli, təhsilimiz tərsinə qurulub, özü də yuxarıdan üzü aşağıya doğru.
İlham Əhmədov
Təhsil ekspeti
