(On üçüncü yazı)
Müharibənin dəhşətli çağları idi. Xocavəndi güllə həniri, barıt qoxulu səngərləri əsgər kölgələri basmışdı... Cəsur kəşfiyyatçı-snayperçi Vüsalın atdığı güllələr havada qorxunc “mənzərə” yaratmışdı. Bəlkə də buna görə erməni tərəf susmağa məcbur olmuşdu...
Noyabr ayının soyuq ilğımları başını qatmışdı. Onun üçün arada yaş torpaqda arxası üstə uzanıb yuxarıdakı seyrək buludlara tamaşa etməyin ayrı bir nəşəsi vardı...
...Vüsal, döyüşçü dostunun narahatlığını dünəndən sezmişdi, payızın adamüşüdən havasını ciyərlərinə çəkməkdən bezib blindajdan çıxdı, yanı üstə torpağa uzanmış, hələ də hansısa fikrin cəngində çabalayan dostuna yaxınlaşdı, onunla qabaq-qənşər oturdu, baxışlarını sinəsində adda-budda qar görünən yamaca dikdi, astadan soruşdu:
- Dünəndən özündə deyilsən, yenə nə olub?
Dostu qançır olmuş gözlərini Vüsalın zəhm basmış üzünə zillədi:
- Saqqalını niyə qırxmırsan? Sən, üzünü təraş etdirəndə daha zəhmli görünürsən...
Vüsal ayağa qalxdı: - Bax, biz burda qardaşıq, əgər mənə ürək qızdırırsansa, məndən heç nə gizlətmə. - Gözlərini üç yerdən tüstü çıxan erməni səngərinə dikdi: - Bax, köpək uşaqları, soyuqdan donurlar. – Dostuna göz vurdu: - Deyirəm, bəlkə onlardan birini hədəf alım, canları tamam qızsın?!
Dostu dedi:
- Qoy bir az öz dünyamıza qısılaq. Onsuz da bir azdan buna vaxt olmayacaq…
Vüsal yaxşı bilirdi ki, dostu nədən bəhs edir…
Noyabrın duman qoxusu gələn havası Xocavəndin xırda təpələrinə yapışır, arabir onsuz da mərmi səslərindən cana doymuş kol-kosa qısılır, ətrafı üşüdürdü. Nədənsə havanın sərt nəfəsi ən çox soyuq səngərlərdə hiss olunurdu.
Mərmi düşmüş yerlər də səngər qədər soyuq idi. Sinəsi deşik-deşik olmuş lal təpələr islaq halda idi. Şehdən islanmış sərt külək üzü bizə sarı əsdiyindən, erməni tərəf atəş açmaqda çətinlik çəkmirdi. Düşmən güllələr çox hallarda təpələrə doluşurdusa, ara-sıra da Azərbaycan əsgərinə dəyirdi...
Elə bu güllələrdən biri qəfil Vüsalın dostuna dəydi. Erməni snayperçi Vüsalın dostunu gözlərinin qarşısında vurdu. Güllə onun başına dəydi. Heç bir saniyə çəkmədi, gözlərini əbədi olaraq yumdu.
Vüsal ani sarsıntıdan sonra dostunu qucağına aldı, əlləri də, üst-başı da onun qanına bulaşdı. Dostunu ehmalca arxası üstə uzatdı, titrək əllərini qaralmaqda olan buludlara sarı uzatdı, ağzının içində nəsə dedi, sonra da əli ilə dostunun yarıaçıq qalmış gözlərini örtdü, yalnız indi hamının eşidəcəyi səslə kəlmeyi-şəhadət səsləndirdi, snayperini sinəsinə sıxıb özünə təhlükəsiz yer seçdi, ard-arda düşmənin üç döyüşçüsünü qanına qəltan etdi. Hər vurduqca da sayırdı: bu, bir, bu iki, bu da üç…
Yanındakılar Vüsalı sakitləşdirməyə çalışdılar. Baş leytenant dedi ki, bir azdan hücuma keçəcəyik, özünü tam şəkildə ələ al. Dostunun qisasını ancaq bu şəkildə ala bilərsən.
Erməni səngərlərini hədəf almış bir tankımız hər dəfə oyuqdan çıxıb qarşı səmtə mərmi atdıqca boz-bulanıq havada alovun və tüstünün seyrək izləri qalırdı. Qarşı səngərlərdən atılan mərmilər də tankımızdan yan keçir, onsuz da yüz yerindən zədə almış təpələrin sinəsində yeni yara açırdı.
Ani sakitliyin ardınca qalxan təlatümdən sonra ağır yerişi, ahəstə duruşu ilə düşməni aramsız atəşə tutan tankımız Vüsalın dostu kimi atılan mərmilərdən birinin hədəfinə tuş gəldi, oyuğa qayıda bilmədi, təpənin yaxasındaca “can verdi”, lüləsi yana çevrildi, üst qapağı açıldı, alovun içindən çıxan qaraltının əl-qol atmasından aydın oldu ki, tankçını alov bürüyüb; kömək çatana qədər onun da vücudu tamam yandı...
Komandir Vüsala xüsusi tapşırıq vermişdi. O, Xocavəndlə Şuşa rayonu arasındakı yastı təpələrin ortasından uzanan torpaq yolda əvvəlcə kəşfiyyat aparmalı, sonra da oradan keçən erməni maşınlarını hədəfə almalı idi. Gecənin qatı çağında erməni kəşfiyyatı bizim tərəfin təmas xəttinə ən çox bu yolla keçirdi. Vüsal tapşırığı qəbul etdikdən sonra blindaja qayıtdı - komandir ona dincəlmək üçün vaxt vermişdi. İçində qaynayan acıların sızıltısını unudub başını silahına söykədi. Onu duyğuların qoynundan alan ilğımla plan cızdığı tapşırığın arasında zəngulə vuran küləyin səsini bir vaxtlar dərədə quzu otararkən eşitdiyi səsə bənzətdi. Gözlərini dikdiyi səmtdə də xırda duyğular rəqs edirdi… Gecənin düşməsinə də hələ altı saat vardı. Vüsal indi blindajdan bir az aralıda arxası üstə uzanmışdı; iti gözləri ilə barıt rənginə çalan səmanı seyr edir, yaxın-uzaq xatirələrə ürək qızdırırdı. Qəribə idi: Xocavəndin başının üstündə bir dənə də olsun quş qalmamışdı. Hətta leş yeməyə müntəzir qarğalar belə buraları tərk etmişdilər…
Bu, Vüsalı narahat edirdi. Ancaq əmin idi ki, çox yaxında buralarda qaranquşlar ötəcək…
Gecənin rəngi, ilk baxışda soyuqlamış, sonra da dərman içib özünə bənd olan adamlarsayaq üstünə gəlmişdi...
Saat 1-ə işləyirdi. Ermənilərin olduğu səngərlərdən işartılar görünürdü. Bu işartılar bəlkə də Azərbaycan əsgərinin diqqətini yayındırmaq üçün idi; belə məqamlarda erməni kəşfiyyatı “işə başlayırdı”.
Vüsal tələsirdi. Fanarını yandırmırdı ki, ermənilər duyuq düşməsinlər. Tələsirdi ki, tapşırığı lazımınca yerinə yetirsin. Təmkinli idi. Nəfəsini də ehtiyatla alırdı. Gedəcəyi torpaq yola çatanda saatın əqrəbləri yerlərini dəyişmişdi.
Vüsal, gecənin vücudunda sıxılıb qalan zülmətdən bezib dayandı, silahını çiyninə otuzdurub torpaq yolu nişan aldı, barmağını çaxmağa söykəyib gözlədi. Heç üç dəqiqə keçmədi, içi silah-sursat və canlı qüvvə ilə dolu yeddi zirehli maşın torpaq yolda ard-arda düzüldü. Vüsal cəld hərəkətlə yastı təpələrdən birinə dırmandı, üzü üstə uzanıb silahını maşınlara tuşladı. Hədəf buradan daha yaxşı görünürdü. Axırıncı maşın yola çıxanda Vüsal barmağını çaxmağa dirədi. Bir atəşlə qabaqda gedən zirehli maşının silah-sursatını vurdu, güclü partlayış oldu, maşın alışdı. Onun sonrakı atəşləri ermənilərin silah-sursatla dolu o biri maşınlarını da sarsıtdı. Ard-arda partlayan maşınların səsindən, ölmüş, yaxud yaralı halda üst-üstə qalaqlanan erməni saqqallılarının iniltisindən təxminən iki-üç yüz metr ərazini əhatə edən vadidə əsl cəhənnəm əzabı yaşandı. Vüsal cəld təpədən endi, istiqamətini dəyişib yenidən silahını doldurdu, açdığı atəşlər o qədər sərrast oldu ki, arxadakı maşın ümumiyyətlə partlayışla havaya qalxdı və qabaqdakı maşının üstünə düşdü. Səngərlərdə səs-küyləri bir-birinə qarışan ermənilər Vüsalın olduğu yeri gülləyə tutdular. Seçdiyi yer etibarlı olduğundan o, gülləyə tuş gəlmədi. Lakin yolun yuxarı səmtdən - ermənilər olan səngərlərdən görünən iki-üç metrini keçə bilmək çətinliyi ilə üz-üzə qaldı. Ancaq etdiyi manevrlər buna imkan yaratdı; arxasında gizləndiyi təpə güllə yağışına tutulduğu an Vüsal yolu keçə bildi. Bir tərəfi azacıq sıldırım olan təpənin böyründən ehtiyatla öz səngərlərinə qayıtdı. Erməni tərəf hayıf almaq üçün səngərlərimizi minamyotlardan atəşə tutanda əvvəlcədən məlumat almış topçularımız onları susmağa məcbur etdilər...
Səhər məlum oldu ki, komandirin tapşırığına əsasən erməni tərəfin yeddi maşını, xeyli silah-sursatı və onlarla canlı qüvvəsi məhv edilib...
Bu, Vüsalın qəhrəmanlığı idi, aldığı təşəkkürlər ona xüsusi zövq yaşadırdı…
Qarşı tərəfdən gələn uğultu kosmik sayıqlıqla Vüsalın qulaqlarına dolanda, onun səngər silkələyən səsi ətrafda yırğalandı, səngər başdan-ayağa bu səslə doldu, səsin ardınca da o, gənc bir əsgərin çiynindən basıb: - Əyil!!! - dedi və snayperini sinəsinə qondurub hədəfə tuşladı. Bu an səngərin sinəsində güclü partlayış oldu. Gənc əsgər nə baş verdiyini anlamamış snayperdən açılan atəş sarı-boz rəngə çalan təpələri lərzəyə gətirən erməni dığalarını pərən-pərən saldı.
Vüsal dedi:
- İstiqaməti dəyişmək lazımdır!
Gənc əsgər heyranlıqla Vüsalı süzdü, ölümdən qurtardığı üçün gözləri ilə ona təşəkkür etdi.
Vüsal da, bu nəvazişdən öyünmək azarına tutulmamaq üçün üzünü gənc əsgərə tutdu:
- Daha qorxmursan?
Əsgər başı ilə “yox” dedi.
Noyabrın 8-i idi. Qəhrəman əsgərlərimiz Şuşada ermənilərə qan uddururdular. Şuşa demək olar ki, düşməndən azad edilmişdi. Bu işdə Vüsalın da qəhrəmanlıq payı az deyildi. O, snayperini sinəsinə sıxanda, çoxları elə bilirdi ki, o, qranatamyot atır. Çünki hədəf aldığı yerlər toza qərq olurdu…
Havadakı ilğımlar saat əqrəbləri kimi bir-birinə ilişdi. Şuşanın çox az hissəsində ermənilər qalmışdı və bəlkə də beş-on dəqiqəyə onlar da yox ediləcəkdilər. Hamının bu sevinc hissi ilə yaşadığı an Vüsalın yanına bir mərmi düşdü. Mərmidən yaralananlar və şəhid olanlar da oldu. Mərmidən qopan qəlpə Vüsalı da baş nahiyəsindən ağır yaraladı. Təcili yardım çağırıldı. O vaxta qədər komandir Vüsalın başını sarıdı. Vüsal daha ehtiyatlı yardım göstərilməsi üçün yardım maşınına mindi. Bu an gözləri qaraldı, pəjmürdə halda dedi:
- Gözlərim görmür, komandir…
Komandir ona rahatlıq vermək üçün dedi:
- Gözlərini sarımışam, sən necə görə bilərsən ki?
O an komandir də, yardıma gələn tibb bacıları da əmin idilər ki, mərmi qəlpəsi Vüsalı ağır yaralayıb…
Komandirin səsi eşidildi:
- Onu təcili qospitala aparın!..
Noyabrın 8-i Qələbə elan olundu. Təəssüf ki, Vüsal Tahirov bundan xəbər tutmadı. O, 8 gün Bakıdakı xəstəxanalardan birində komada qaldı…
Noyabrın 16-da xüsusi təyinatlı gizir Vüsal Tahirov şəhid oldu. İkinci Fəxri xiyaban onu da öz dogma balası kimi qoynuna aldı…
(Ardı var)
Hikmət Məlikzadə
