Ekologiya və ətraf mühitin mühafizəsi müasir dövrdə bütün dünya dövlətlərinin qarşısında duran ən mühüm vəzifələrdən biridir. İqlim dəyişikliyi, su ehtiyatlarının azalması, havanın çirklənməsi, biomüxtəlifliyin itirilməsi və torpaq eroziyası kimi problemlər yalnız ayrı-ayrı ölkələri deyil, bütövlükdə bəşəriyyəti narahat edir.
Məsələn, Qərbi Avropanın bəzi ərazilərində isti və quraqlıq, digər hissəsində fırtına, güclü yağışlar qeydə alınır. İtaliya, Almaniya və Fransanın hakimiyyət orqanları bir çox bölgədə fövqəladə vəziyyət elan edib. Yeni bir istilik dalğası şimali və mərkəzi İtaliyada quraqlıq şəraitini daha da pisləşdirir. Ətraf mühit orqanlarının məlumatına görə, böhran ən şiddətli Po çayı hövzəsindədir, burada su axını orta hesabla 65 faiz azalıb, bəzi ərazilərdə isə 80 faizə qədər azalma qeydə alınıb. Almaniyanın cənubunu isə şiddətli fırtınalar və güclü yağışlar bürüyüb, küçələri su basıb. Fransa yenidən anomal istilər və quraqlıqla üzləşib. Bu ölkənin Ekologiya Nazirliyi bildirib ki, Fransa müstəsna və çox narahatedici quraqlıq vəziyyəti ilə üzləşir, rekord sayda bölgə su məhdudiyyətlərindən təsirlənib. Bu və digər nümunələr artıq ekoloji məsələlərin getdikcə daha çox bəşəriyyətə təsir etdiyini göstərir. Azərbaycan da bu qlobal çağırışlara uyğun olaraq son illərdə ekoloji təhlükəsizliyin təmin edilməsi, təbii ehtiyatların qorunması və dayanıqlı inkişafın təşviqi istiqamətində mühüm addımlar atır. Dövlət səviyyəsində qəbul olunan strategiyalar, qanunvericilik bazasının təkmilləşdirilməsi və beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi ölkədə ekoloji siyasətin əsas istiqamətlərini təşkil edir.
Müxtəlif iqlim stansiyalarından əldə olunan məlumatların vahid platformada birləşdirilməsi kənd təsərrüfatının inkişafına yeni təkan verir
Son illərdə Azərbaycanın inkişaf strategiyasında “Təmiz ətraf mühit və yaşıl artım ölkəsi” prioritet istiqaməti xüsusi yer tutur. Bu istiqamət çərçivəsində ətraf mühitin qorunması ilə yanaşı, iqtisadi inkişafın ekoloji tarazlıq əsasında təmin olunması hədəflənib. Dövlət proqramlarında atmosfer havasının mühafizəsi, su ehtiyatlarının səmərəli idarə olunması, tullantıların azaldılması, yaşıllıqların artırılması və iqlim dəyişikliklərinə uyğunlaşma kimi məsələlər əsas prioritetlər sırasında yer alır. Elə bu fonda Azərbaycanda müxtəlif iqlim stansiyalarından əldə olunan məlumatların vahid platformada birləşdirilməsi kənd təsərrüfatında risklərin daha dəqiq qiymətləndirilməsinə şərait yaradır.
Kənd təsərrüfatı nazirinin müavini İlhamə Qədimova bildirir ki, Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi, özəl sektor və Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin iqlim stansiyalarından əldə olunan məlumatlar inteqrasiya olunur. Bundan əlavə, son 20 ilin iqlim məlumatları da təhlillərə cəlb edilir. Onun sözlərinə görə, bu yanaşma torpaq və iqlim amillərini birlikdə qiymətləndirməyə, su ehtiyatlarının daha səmərəli idarə olunmasına və fermerlərə düzgün qərar qəbul etmək üçün analitik məlumat təqdim etməyə imkan verir. Müasir kənd təsərrüfatında iqlim amillərinin düzgün qiymətləndirilməsi məhsuldarlığın artırılması, təbii risklərin azaldılması və dayanıqlı istehsalın təmin edilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Temperatur, yağıntı, havanın rütubəti, küləyin sürəti və istiqaməti, torpaq temperaturu kimi meteoroloji göstəricilər bitkilərin inkişafına birbaşa təsir göstərir. Bu səbəbdən müxtəlif iqlim stansiyalarından əldə olunan məlumatların vahid platformada birləşdirilməsi kənd təsərrüfatı sahəsində qərarların daha dəqiq və elmi əsaslarla qəbul edilməsinə imkan yaradır. Vahid məlumat platforması müxtəlif bölgələrdə yerləşən meteoroloji stansiyalardan toplanan məlumatları real vaxt rejimində bir mərkəzdə cəmləşdirir. Bu yanaşma iqlim göstəricilərinin daha geniş ərazidə müqayisə edilməsinə, regional fərqlərin müəyyənləşdirilməsinə və hava şəraitinin dəyişmə tendensiyalarının operativ izlənilməsinə şərait yaradır. Ayrı-ayrı stansiyaların məlumatları təkbaşına məhdud təsəvvür yaratsa da, onların inteqrasiyası daha dolğun və etibarlı nəticələrin əldə edilməsini təmin edir. Məlumatların vahid platformada toplanması su ehtiyatlarının səmərəli idarə olunmasına da şərait yaradır. Torpağın rütubət göstəriciləri, yağıntı proqnozları və temperatur məlumatları birlikdə təhlil edilərək optimal suvarma qrafikləri hazırlanır. Nəticədə həm suya qənaət olunur, həm də bitkilərin normal inkişafı təmin edilir. Xüsusilə su qıtlığı müşahidə olunan bölgələrdə bu cür yanaşma böyük əhəmiyyət daşıyır. Vahid platforma bitki xəstəlikləri və zərərvericilərin yayılma riskinin proqnozlaşdırılmasında da mühüm rol oynayır. Bir çox xəstəlik və zərərverici müəyyən temperatur və rütubət şəraitində daha sürətlə inkişaf edir. Müxtəlif iqlim stansiyalarından əldə olunan məlumatların təhlili nəticəsində riskli dövrlər əvvəlcədən müəyyən edilir və fermerlərə profilaktik tədbirlər görmək üçün tövsiyələr verilir. Bu isə pestisidlərdən səmərəli istifadəyə və məhsulun keyfiyyətinin qorunmasına imkan yaradır. İqlim məlumatlarının inteqrasiyası kənd təsərrüfatı sığortasının inkişafı baxımından da mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Etibarlı meteoroloji məlumatlar əsasında risklər daha dəqiq qiymətləndirilir, sığorta haqları obyektiv müəyyən edilir və təbii fəlakətlər nəticəsində dəymiş zərərin qiymətləndirilməsi daha şəffaf həyata keçirilir. Bu, həm fermerlərin, həm də sığorta şirkətlərinin maraqlarını qoruyur. Bu yanaşma hava hadisələrinin operativ izlənilməsini, erkən xəbərdarlıq sistemlərinin effektiv işləməsini, su və digər təbii resurslardan səmərəli istifadəni, məhsuldarlığın artırılmasını və iqtisadi itkilərin azaldılmasını təmin edir. Rəqəmsal texnologiyaların inkişafı fonunda belə platformaların tətbiqi gələcəkdə daha dayanıqlı, məhsuldar və iqlim dəyişikliklərinə davamlı kənd təsərrüfatının formalaşmasına mühüm töhfə verəcək.
Azərbaycandan Avropaya yaşıl enerji ixracı ölkənin enerji strategiyasında yeni mərhələdir
Azərbaycan son illərdə bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafına da xüsusi diqqət yetirir. Günəş və külək enerjisi layihələrinin həyata keçirilməsi nəticəsində ənənəvi yanacaq növlərindən asılılığın azaldılması və karbon emissiyalarının aşağı salınması məqsəd qoyulub. Xüsusilə Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarının “yaşıl enerji zonası” kimi inkişaf etdirilməsi ölkənin enerji siyasətində mühüm yeniliklərdən hesab olunur. Bu yanaşma həm ekoloji təhlükəsizliyi gücləndirir, həm də dayanıqlı iqtisadi inkişaf üçün yeni imkanlar yaradır.
Elə bu günlərdə prezident İlham Əliyev Almaniyada səfərdə olarkən, bu ölkənin kansleri Fridrix Mertslə Berlində mətbuata bəyanatla çıxışında qeyd edilən mövzuya xüsusi toxunub. O qeyd edib ki, enerji sahəsində iki ölkə arasında əməkdaşlıq məsələsində müsbət nəticələr var: “Bu ildən başlayaraq Azərbaycan öz təbii qazını Almaniyaya ixrac etməyə başlamışdır. Beləliklə, bizim qazımız bu gün Avropa İttifaqına üzv 10 ölkəyə çatdırılır və şübhəsiz, bu, enerji təhlükəsizliyi üçün çox böyük töhfədir. Nəzərə alsaq ki, Azərbaycan öz neftini də Almaniyaya ixrac edir və gələcəkdə yaşıl enerjisini də Avropa məkanına çatdırmaq əzmindədir, enerji sahəsində əməkdaşlıq çox genişmiqyaslı olacaqdır”. Azərbaycan uzun illər neft və təbii qaz ixrac edən əsas enerji ölkələrindən biri olsa da, son dövrdə enerji siyasətini şaxələndirməyə və bərpa olunan enerji sektorunu inkişaf etdirməyə xüsusi diqqət yetirir. Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda böyük həcmdə külək enerjisi potensialı, ölkənin müxtəlif bölgələrində isə yüksək günəş enerjisi imkanları mövcuddur. Mütəxəssislərin qiymətləndirmələrinə görə, Azərbaycanın texniki cəhətdən istifadə edilə bilən bərpa olunan enerji potensialı yüz milyardlarla kilovat-saat elektrik enerjisi istehsal etməyə imkan verir. Azərbaycan yaşıl enerji istehsalının artırılması məqsədilə beynəlxalq enerji şirkətləri ilə də sıx əməkdaşlıq edir. Xarici investisiyalar hesabına iri günəş və külək elektrik stansiyalarının tikilməsi ölkədə bərpa olunan enerji istehsalının həcmini artırır. Avropaya yaşıl enerji ixracının əsas istiqamətlərindən biri Qara dənizin dibi ilə çəkilməsi planlaşdırılan yüksək gərginlikli elektrik kabelidir. Azərbaycan, Gürcüstan, Rumıniya və Macarıstan arasında imzalanmış əməkdaşlıq sənədləri bu layihənin həyata keçirilməsinə zəmin yaradıb. Kabel vasitəsilə Azərbaycanda istehsal olunan yaşıl elektrik enerjisinin Avropa enerji sisteminə ötürülməsi nəzərdə tutulur. Bu layihə Avropanın enerji mənbələrinin şaxələndirilməsinə və enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsinə mühüm töhfə verəcək. Azərbaycandan Avropaya yaşıl enerji ixracı ölkənin enerji strategiyasında yeni mərhələnin başlanğıcı hesab olunur. Zəngin bərpa olunan enerji potensialı, beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlıq, müasir enerji layihələri və əlverişli coğrafi mövqe Azərbaycanın Avropanın etibarlı yaşıl enerji tərəfdaşına çevrilməsi üçün geniş imkanlar açır.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə çap olunur.
