Mobil telefonlar və insan sağlamlığı...

Bir zamanlar insanlar ən adi xəstəliklərin əlində əsir idilər, indi artıq o xəstəliklər sağalan xəstəliklər sayılır, onların yerini "xərçəng" tutub. Bu xəstəlik daha amansızdır, insanda baş qaldırıb onun orqanlarında yayıldısa, əlacı tapılmır. Xərçəng xəstəliyini doğuran səbəblər də onu tutanların sayına mütənasib olaraq artır. Onlardan biri və məişətimizdə özünə möhkəm yer qazanmış olanı elektromaqnit dalğalarıdır.
Elektromaqnit şüaları olmadan həyatı təsəvvür etmək mümkünsüzdür. Əslində, bu dalğalar çox müxtəlif qaynaqlarda şüalanır və elektromaqnit sahəsi şəklində ətrafa yayılır. Bu cür qaynaqlardan biri mobil telefonlardır. İndiki yazıda mobil telefonların bugünkü faydasını fikirdən qaçırmadan, onun insan orqanizminə ziyanlarından söz açacağıq.
Elektromaqnit dalğaları insan orqanizmində hüceyrə səviyyəsində dəyişikliyə yol açır, buna təkan verir, gen nizamının pozulmasına səbəb olur, xəstə hüceyrələrin, xəstəlik törədən şişlərin meydana gəlməsinə səbəb olur. Elektromaqnit sahəsi heyvanlarda belə yaddaşın itməsinə gətirib çıxarır. Məsələn, elektromaqnit dalğaları ilə şüalandırılmış cücənin xərçəngə həssaslığının üç dəfədən çox artdığı alimlərin əldə etdikləri elmi sonuclardandır. Bu baxımdan, immun sisteminin gərginliyi də elektromaqnit sahəsinin fəsadlarındandır.
Alimlərin apardıqları araşdırmalara görə, şəbəkə telefonu istifadəçilərinin çoxu başağrısından, yuxusuzluqdan əsəbilikdən şikayətli olur. Bütün bu əlamətlər vegeto-damar mərhələsi üçün səciyyəlidir. Bundan başqa, mobil telefonlarda yaranan elektromaqnit sahəsinin ziyanlı etkisi altında orqanizmdə immun sisteminin gərgin reaksiyası yaranır. Həkimlərin sözlərinə görə, bu, orqanizmlərin xəstəliklərə və başqa xarici ziyanlı etkilərə müqavimətinin azalmasına səbəb ola bilər.
Mobil telefondan uzun müddət adi ev telefonları kimi istifadə edənlərin immuniteti fasiləsiz olaraq ciddi təhlükə altında olur. Amerikada vəkillər baş beyinin şişindən əziyyət çəkən qadınların ölməsinin yalnız mobil telefonların ziyanı sonucunda baş verdiyini bir olqu olaraq müəyyənləşdirmişlər. Əlbəttə, bu olqu yalnız Amerika qadınlarına şamil edilə bilməz. Hazırda ölkəmizdə yaşayan qadınların heç də az olmayan bölümü mobil telefon işlədəndir və bunlar arasında beyin xərçəngindən ölənlər də yox deyil.
Televiziya kanallarından birinin bu günlərdə yaydığı məlumata görə, Salyan rayonunda 18 yaşlı gənc qız nişanlandıqdan sonra başağrısı səbəbindən həkimə müraciət edib, həkim də onun beynində xərçəng şişi olduğunu ortaya çıxarıb. Bu ağır xəbərə dözməyən 18 yaşlı gənc qız özünü Kür çayına ataraq intihar edib. Doğrudur, həkimlər bəlkə də bunu mobil telefonla bağlamamışlar, ancaq beyində şişin yaranma səbəbinin mobil telefonla fasiləsiz danışan zaman mobil telefonun şüalandırdığı elektromaqnit dalğaları olduğunu istisna etmək də çətindir. Hazırda daha çox gənc mobil telefonlardan istifadə edir. Onlar sırasında intihar edənlər, müəmmalı ölənlər də olur. Bu, faciədir, daha doğrusu, gələcək faciənin bugünkü görüntüsüdür.
Son zamanlar alimlər mobil bağlantının istənilən cür başqa ziyanlı elektromaqnit şüasaçma qaynaqları (kompyuter, televizor, mikrodalğalı soba, radiotelefon, fen, elektroülgüc, tozsoran) kimi bioloji aktiv olması, yəni insan səhhətinə güclü təsir göstərməsini ən çağdaş araşdırma yolu ilə ortaya çıxarmışlar. Həkimlərin fikrinə görə, üstəlik, bu, insan orqanizminə mənfi təsir göstərən amildir. Gündəlik həyatda işlədilən texniki vasitələr (məsələn, kompyuter, televizor, radiotelefon) sırasında elektromaqnit şüalanması təsirinin səviyyəsinə görə insana mobil telefonun ziyanı ilə müqayisə edilə biləcək vasitə yoxdur.
Sıraladığımız cihazlardan fərqli olaraq, mobil telefon işləyən zaman beyinə və gözlərə birbaşa yaxın tutulur. Borucuğun yaratdığı radiotezlik diapazonlu elektromaqnit şüalanması beyin toxumalarında, gözün tor təbəqəsində, görmə strukturlarında, vestibülyar və eşitmə analizatorlarında udulur, bununla, şüalanma bilavasitə ayr-ayrı orqanlara və strukturlara olduğu kimi, həm də dolayısı ilə ötürücülər vasitəsilə əsəb sisteminə təsir göstərir. Elektromaqnit dalğalarının toxumaya keçərək onların qızmasına səbəb olduğunu da alimlər artıq sübut ediblər. Bu, hər zaman bütövlükdə orqanizmin, əsəb, ürək-damar, həmçinin, endokrin sistemlərinin münasib bilinməyən şəkildə işləməsində özünü göstərir.
Mobil telefondan görmə və immunitetin çəkdiyi zərər az olmur. Rusiyada siçanlar üzərində aparılan eksperimentlər intensivliyi mobil telefonun normal şüalanması ilə müqayisə oluna bilən elektromaqnit şüalanmasına məruz qalmış heyvanların görməsinə elektromaqnit dalğalarının öldürücü etkili olduğunu ortaya çıxarmışlar. Şüalanmanın heyvanların immun sisteminin durumuna da mənfi etki göstərməsi özünü mobil telefonun ziyanını təsdiqləməklə büruzə verir.
Alimlər topladıqları bilgilər özülündə xəbərdarlıq edirlər: mobil telefondan istifadə edən uşaqların yaddaşı və yuxuları yüksək dərəcə pozulma təhlükəsinə məruz qalır. KİV-lərimiz, dünyanın çoxlu başqa ölkələri kimi, bizim ölkəmizdə də son zamanlar uşaqlar arasında xərçəng xəstəliyinə tutulanların olduğu haqqında statistik məlumatlar yayırlar. Ola bilsin, uşaqlar mobil telefonla danışmırlar. Ancaq, sözsüz, çox zaman onların ətrafında mobil telefonla danışanlar olur. Mobil telefonların buraxdığı elektromaqnit dalğalarının uşaq orqanizmlərində böyüklərdə olduğundan dəfələrlə asan yayılması elmi özüllü faktdır. Bu baxımdan uşaqların xərçənglə xəstələnməsi də elə həmin böyüklərin mobillərinin şüalandırdığı elektromaqnit dalğalarının "ayağına" yazıla bilər.
Uşaq orqanizmində pozulmanın başlıca baisi həkim Gerard Hylandın dediyinə görə, kiçik intensivlikli elektromaqnit şüalanmalardır. Yuxarıda vurğuladığımız kimi, belə şüalanmalar uşağın yumşaq bədən orqanlarından, kiçik olan baş qafasının ən incə yerindən keçə bilir. Bu şüalanmalar beyin ritmlərinə etki göstərə, uşağın inkişaf prosesində olan immun sisteminə ciddi ziyan gətirə bilər. Alimlərin sonucları bunları ortaya çıxarıb: ziyanlı elektromaqnit şüalanması radiodakı əngələ uyğundur və orqanizmin hüceyrələrinin stabilliyini pozur, başağrısı, yaddaş itkisi törədir, yuxunu "zədələyərək" əsəb sisteminin işinə ciddi əngəl törədir və insanı yatmağa qoymur.
Mütəxəssislərin qənaətləri bunları deməyə özül yaradır: hətta söndürülməmiş, ən adi iş rejimində belə olmayan mobil telefon sizinlə sadəcə yatağınızın yanında qalıbsa, yatmağınıza sözsüz əngəl törədəcək. Diqqətdə saxlayanların hər biri bunu müşahidə etməmiş deyil, ya da müşahidə etmək zorundadır.
Rusiya Elmlər Akademiyası Ali Əsəb Fəaliyyəti və Neyrofiziologiya İnstitutu alimlərinin aldığı sonuca görə, mobil telefonun elektromaqnit şüalanmaları hətta gözləmə rejimində belə yuxu fazasının normal əvəzlənməsini pozaraq mərkəzi əsəb sisteminə mənfi etki göstərir. Alimlərin araşdırmaları mobil telefonların yaratdığı 900 meqahers tezlikli elektromaqnit şüalanmasının canlı hüceyrələrin törətdiyi, tezliyi 800-1000 meqahers olan təbii elektromaqnit şüalanması ilə interferensiyada olaraq güclənə bildiyini söyləyir. Bu sonucda şüalanma orqanizmin funksiyalarını tənzimləyən əsəb mərkəzlərinin işində fasilə əmələ gətirə bilər, məsələn, yuxunun periodikləşməsi, gümrahlaşma, iti və yavaş yuxunun tənzimlənməsi fasiləsi baş verər. Bütün bunlar onu göstərir: elektromaqnit sahəsinin içində olduğumuz indiki zamanda yalnız ağılla, elmi əsaslarla, özümüzə, ailəmizə, cəmiyyətə sağlam, məsuliyyətli münasibətlərlə yaşasaq, faydalı ömür sürmüş olarıq.
Hazırda həkimlər, bioloqlar, fiziklər mobil telefonun insan orqanizminə təsirindən əndişələnməkdədir. Bu, bir yandan, şəbəkə bağlantı istifadəçilərinin günü-gündən böyük sürətlə çoxalması ilə, başqa yandan, özül stansiyaların durmadan artması və onların bilavasitə şüasaçma qaynaqları olması ilə bağlıdır. Telefon dəstəyinin başa sözsüz yaxınlığı və beyin şişlərinin artdığını göstərən statistik qeydlər insan səhhətinin qolaylaşması ilə telefonun birbaşa bağlılığını göstərən olqudur. İsveç alimi professor Leyf Salfordun iztehzalı fikri: "Beyini mobil telefondan könüllü şüalandırmaq insan üzərində ən böyük bioloji eksperimentdir".
İnsan orqanizminin elektromaqnit sahəsinə ən çox həssas sistemi əsəb, immun, endokrin və cinsiyyətdir, ancaq şəbəkə telefonunun elektromaqnit sahəsindən bütöv orqanizm iztirab çəkir. Elektromaqnit sahəsinin orqanizmə çoxillik təsiri mərkəzi sinir sisteminin bioloji və ruhi cəhətdən pozulmasına, qan xərçənginə, beyin şişlərinə, hormonal xəstəliklərə və müxtəlif başqa sonuclara gətirib çıxara bilər. Elektromaqnit sahəsi uşaqlar, hamilə qadınlar, mərkəzi sinir sistemi, hormonal, ürək-damar sistemləri, allergiyalılar və zəifləmiş immunitetlilər üçün xüsusilə təhlükəlidir.
Özümüzün də çox zaman duyduğumuz kimi, başgicəllənmə, qulaq ətrafında "istilik" duyulması, təngənəfəslik, əsəb pozulması, yüksək yorğunluq şəbəkə telefonları etkisinin ən tipik təzahürləridir.
Şəbəkə telefonları həmçinin ürək-damar sisteminə də etki göstərir. Məsələn, Böyük Britaniyada yaşayan adamlar döş ciblərində telefon gəzdirərkən ürək ağrılarından şikayətlənirlər. Steffordşit universitetindən A.Davud Şeffild də şəbəkə telefonu ilə arterial təzyiqin yüksəlməsi arasında asılılıq müəyyən edib.
Baş Tibb Təşkilatı öz "Elektromaqnit şüalanması və insan sağlamlığı" proqramında biranlamlı olaraq bildirir: "Xərçənglə xəstələnmə, aqibətin dəyişməsi, yaddaşın itməsi, sağlam uşağın qəfildən ölməsi və özünəqəsd də burada olmaqla, çoxlu başqa hallar elektromaqnit etkilərinin sonucudur". Bunun əsas götürülməsi bu məsləhətləri çatdırmağa özül verir: gərək olmadan şəbəkə telefonunu işlətməməli; 3-4 dəqiqədən artıq ardıcıl danışmamalı; uşaqların şəbəkə telefonlarını işlətməsinə yol verməməli; qadınlara hamiləlik dövründə şəbəkə telefonu işlətməyi məhdudlaşdırmalı; şəbəkə telefonu alanda şüalaanma gücü maksimumunun aşağı sərhədində olanı seçməli; vacib deyilsə, şəbəkə telefonu işlətməməli.
Sözsüz, burada mobil telefondan imtina edilməsi təklif olunmur. Ancaq mobil telefon istifadəçiləri onun ziyanını azaltmaq haqqında mütəxəssislərin yuxarıdakı tövsiyələrini diqqətdə saxlasalar, müsbət sonuc almış olarlar.