Qəzetimizin ötən saylarından birində “İcbari tibbi sığorta sistemindən narazılıqların əsas hissəsi həkimlərin davranışına bağlıdır” başlıqlı yazı çap etmişdik. Yazıda ekspert kimi sosioloq Elçin Bayramlının və professor Adil Qeybulların fikirlərini almışdıq.
Qeyd edək ki, yazıda xəstələrə istinadən insanların icbari tibbi sığortadan istifadəsinə bəzi xəstəxanalarda həkimlərin maneçilik törətdiyi, get-gələ saldığı, eyni zamanda icbari tibbi sığortaya cəlb edilən həkimlərin əməkhaqqının az olması və bu səbəbdən neqativlərin baş verdiyi barədə danışılmışdı. Yazıda əksini tapan məsələlərə İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyi reaksiya verib və səsləndirilən fikirlərlə bağlı “Bakı-Xəbər”ə açıqlama göndərib. Açıqlamada deyilirn : “İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyi (Agentlik) 22.02.2022-ci il tarixində “Bakı Xəbər” ictimai-siyasi xəbər portalında dərc edilən məqalə ilə bağlı olaraq rəsmi açıqlamanı diqqətinizə çatdırırıq. Qeyd olunmalıdır ki, sözügedən xəbər saytında yayımlanan məqalədə vətəndaşların icbari tibbi sığorta çərçivəsində tibbi xidmətlərdən istifadəsində qarşılaşdıqları maneələr, neqativ hallar və icbari tibbi sığortanın tətbiq olunduğu tibb müəssisələrində tibb personalının əməkhaqqısının məbləğinin az olması ilə əlaqədar fikirlər irəli sürülüb. Diqqətinizə çatdırmaq istərdik ki, Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə təsdiq olunan icbari tibbi sığortanın Xidmətlər Zərfinə 2550 sayda tibbi xidmət daxildir. Hər bir ölkə vətəndaşının ödənişsiz şəkildə bu xidmətlərdən Tibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyinin (TƏBİB) tabeliyindəki dövlət tibb müəssisələrində yararlanmaq imkanı var. Bu xidmətlərə təcili və təxirəsalınmaz tibbi yardım, ilkin tibbi-sanitariya yardımı, ambulator və stasionar terapevtik və digər tibbi xidmətlər daxildir. Vətəndaş ona gərəkli olan tibbi xidmətin Xidmətlər Zərfində mövcudluğunu yoxlamaq üçün Agentliyin rəsmi internet səhifəsinə müraciət edə bilər. Bunun üçün o, Agentliyin saytına daxil olaraq Xidmətlər Zərfi üzrə elektron axtarış sistemindən istifadə etməlidir.
Qeyd olunmalıdır ki, vətəndaşa Xidmətlər Zərfi çərçivəsində müvafiq tibbi xidmətin göstərilməsi dövlət tibbi müəssisəsində mümkün olmadığı təqdirdə ona müqaviləli (özəl) tibb müəssisəsinə göndəriş verilir. Özəl tibb müəssisəsi tərəfindən vətəndaşa göstərilən müvafiq tibbi xidmətin dəyəri Agentlik tərəfindən həmin müqaviləli tibb müəssisəsinə ödənilir. Hazırda Agentliyin 34 tibb müəssisəsi ilə müqaviləsi var və bu sayla bağlı olan siyahı mütəmadi olaraq yenilənir.
Vətəndaş TƏBİB-in tabeliyində olan dövlət tibb müəssisələrində tibbi xidmətin göstərilməsi müqabilində qeyri-rəsmi ödəniş tələb olunması halı ilə qarşılaşarsa, bu barədə ilk növbədə həmin tibb müəssisəsinin vətəndaş müraciətləri ilə bağlı təyin olunmuş məsul şəxslərinə və ya birbaşa rəhbərliyinə müraciət etməlidir. Vətəndaş ona verilmiş cavabdan və ya görülmüş tədbirdən razı qalmazsa, TƏBİB-ə ([email protected]) və Agentliyə də (1542 Çağrı mərkəzi, https://its.gov.az/page/elektron-muraciet) müraciət ünvanlaya bilər.
Məqalədə qeyd olunan tibb işçilərinin fəaliyyətinə nəzarət edilməsi və onların cəzalandırılmasının vacibliyi ilə əlaqədar isə bildiririk ki, “Vətəndaşların müraciətləri haqqında” Qanuna əsasən vətəndaş tərəfindən neqativ hal ilə bağlı əsaslandırılmış sübut təqdim edildiyi təqdirdə fakt müvafiq qaydada araşdırılır. Təsdiqini tapmış fakta dair hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət edilir. Tibb işçisinin hüquq pozuntusuna yol verdiyi sübut olunarsa, o qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş qaydada məsuliyyətə cəlb olunur.
Tibb işçilərinin əməkhaqqısı ilə bağlı isə qeyd edilməlidir ki, məhz icbari tibbi sığortanın ölkədə tətbiqi nəticəsində ilk dəfə olaraq səhiyyə işçilərinin əməyi xidməti fəaliyyətin iqtisadi və kəmiyyət göstəricilərinə görə qiymətləndirilməyə başlanılıb. Bununla bağlı olaraq TƏBİB-in tabeliyindəki tibb müəssisələrində çalışan səhiyyə işçilərinin fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi və ölçülməsi əsasında əməyinin ödəniş sisteminin tənzimlənməsi məqsədilə Agentlik tərəfindən Qayda təsdiqlənib.
Qaydaya əsasən tibb işçilərinin əməkhaqlarına vəzifə (tarif) maaşları, əmək şəraitinə görə ödənilən əlavələr, həvəsləndirici əlavələr və Əmək Məcəlləsində nəzərdə tutulmuş digər ödənişlər daxildir. Tibb işçilərinə həvəsləndirici əlavələr vəzifədən və yerinə yetirilən işin xüsusiyyətindən asılı olaraq sabit və ya işin nəticələrinə görə aylıq həvəsləndirici əlavələr şəklində verilir.
Diqqətə çatdırırıq ki, 2020-ci illə müqayisədə 2021-ci ildə minimum vəzifə maaşı alan həkimin əməkhaqqısı orta hesabla 145 faiz, maksimum vəzifə maaşı alan həkimin əməkhaqqısı isə orta hesabla 18 dəfə artıb. Eləcə də minimum vəzifə maaşı alan qeyri-tibb heyətinin əməkhaqqısı orta hesabla 40 faiz, maksimum vəzifə maaşı alanın isə əməkhaqqısı orta hesabla 9 dəfə artıb.
Məlumat üçün bildirək ki, Qaydaya əsasən TƏBİB-in tabeliyindəki tibb müəssisələrində çalışan həkimlər arasında yüksək məbləğdə həvəsləndirici əlavə alan əməkdaşlar var. Məsələn, 2021-ci ildə ümumi cərrah 21 642 manat, oftalmoloq 12 329 manat, mama-ginekoloq 9 195 manat, həkim-radioloq 5 312 manat məbləğində aylıq həvəsləndirici əlavə əldə edib.
Göstəricilərdən də göründüyü kimi əməkhaqlarında icbari tibbi sığortanın tətbiqi nəticəsində artım müşahidə olunur. Bu tədbirləri həyata keçirməkdə məqsəd səhiyyə işçilərinin maddi rifahını yaxşılaşdırmaq, onları həvəsləndirmək və vətəndaşlara keyfiyyətli tibbi xidmət göstərilməsinə imkan yaratmaqdır”.
Dövlət Agentliyi vətəndaşlara bildirir ki, icbari tibbi sığortanın tətbiqi ilə bağlı ətraflı və etibarlı məlumatı, həmçinin yenilikləri Agentliyin rəsmi internet səhifəsi - https://its.gov.az/ vasitəsilə əldə edə bilərlər.
İradə SARIYEVA
