İcbari tibbi sığorta o qədər təşviq olunur ki, hər kəs bu xidmətdən yararlanmaq istəyir. Son iki ildə məcburi qaydada maaşlarımızdan icbari tibbi sığorta pulu tutulur. Əvvəl maaşımızdan 1 faiz tutulurdusa, bu ildən etibarən 2 faiz tutulmağa başlayıb.
İnsanlar ümid edirlər ki, bu tutulmalar hesabına gedib dövlət və özəl xəstəxanalarda ciddi müayinə oluna bilərlər. Təəssüf ki, əksər hallarda insanlar xəyal qırıqlığına uğrayır. Bu gün icbari tibbi sığorta ilə bağlı ciddi naraziliqlar var. Vətəndaşlar deyir ki, çox zaman xəstəxanalar və həkimlər icbari tibbi sığortadan istifadə edən xəstələri get-gələ salır. Cox zaman deyirlər ki, bu xəstəliyin müayinəsi icbari tibbi sığortaya aid deyil. Son günlər hətta narkozla bağlı da narazılıqlar var. Bir məlumatda oxuduq ki, mədə xəstəsi olan bir şəxs xəstəxanaya gedib və ona “zont udmalısan və buna görə da narkoz almalısan, narkozun da qiyməti 50 manatdır” deyiblər. Xəstə araşıdırandan sonra həkimlərə sübut edib ki, narkoz pulsuzdur. Xəstənin xidmətlərdən istifadə etməsi bir çox hallarda həkimlər tərəfindən əngəllənir. Bir sözlə, insanların icbari tibbi sığortadan istifadəsinə bəzi xəstəxanalarda bəzi həkimlər maneçilik törədir. Yəni vətəndaşın əsas narazılığı həkimlərə yönəlib ki, onlar icbari tibbi sığortadan istifadəyə normal yanaşmırlar.
Bu nə ilə bağlıdır? Həkimlər niyə belə edir?
Elçin Bayramlı: “Yoxsa vətəndaşın maaşından bu məqsədlə pul tut, o da tibbi xidmət ala bilməsin, daha bu pulu o niyə ödəyir ki?”
Sosioloq Elçin Bayramlı hesab edir ki, bu sistem yeni yarandığı üçün çətinliklər var: “Bu sistem hələ təzədir, xeyli problemlər müşahidə olunacaq, necə ki, olunur. Həkimlər, klinikalar çalışacaqlar ki, xəstədən hər hansı bir yolla pul qoparsınlar. Vermədikdə onu ləngidir, başqa yerlərə yönəldir, ciddi yanaşmırlar. Bu problemi həll etmək üçün 2 şərt var. Birincisi, həkimlər normal əməkhaqqı almalıdırlar ki, rüşvətə ehtiyacları olmasın. Hazırda İTS-də işləyən həkimlərin maaşı, səhv etmirəmsə, 700-800 manat civarındadır. Şərti bir həkimin 5 nəfərlik ailəsinin olduğunu nəzərə alsaq, adambaşına düşən məbləğ 150 manat təşkil edir. Bu isə yoxsulluq həddindən də aşağıdır. Çünki minimum ehtiyac meyarı 200 manatdır. Bu həkim minimal yaşayış həddinə də çatmadıqda necə düz işləyəcək? Nəzərə alsaq ki, evi olmayıb kirayədə yaşayan tibb işçiləri də var, o halda vəziyyət ikiqat ağırlaşmış olur. İndiki şəraitdə o, 1500-2000 maaş almalıdır ki, elementar ehtiyaclarını ödəyə bilməyib rüşvət almağa məcbur olmasın.
İkinci şərt ondan ibarətdir ki, birinci şərt təmin olunduqdan sonra bu sahəyə çox ciddi nəzarət olmalı və rüşvət alan, xəstəni qəsdən incidən tibb işçiləri sərt cəzalandırılmalıdır”. E.Bayramlının sözlərinə görə, belə hallarla qarşılaşan vətəndaş isə dərhal məsələni ictimailəşdirməlidir, bu halda sistem normal işləyəcək: “Yoxsa vətəndaşın maaşından bu məqsədlə pul tut, o da tibbi xidmət ala bilməsin, daha bu pulu o niyə ödəyir ki? Onsuz da dərmanlarını özü alacaq. Ondansa, əvvəlki kimi 5-10 manat həkimə “hörmət” edib müayinə olunmaq ona daha ucuz başa gəlirdi. Yəni sistem əhali üçün sərfəli və effektiv olmalıdır və hər kəs İTS çərçivəsində normal tibbi xidmət ala bilməlidir”.
Adil Qeybulla: “Narazılıqlar ona görədir ki, başdan icbari tibbi sığorta düzgün təşkil olunmayıb”
Professor Adil Qeybulla problemin səbəbini belə izah edir: “Narazılıqlar ona görədir ki, başdan icbari tibbi sığorta düzgün təşkil olunmayıb. Biz bunu dəfələrlə demişik. Situasiya o yerdədir ki, icbari tibbi sığorta ilə bağlı hər yerdə həkimlər ayırıblar və bunlara verilən maaşlar da çox fərqlidir. İcbari tibbi sığortada bir peşəkarlıq sistemi olmalıdır və onlara standar maaş verilməlidir. Bütün bunlar olmadıqca xəstələri yenə əvvəlki kimi müxtəlif istiqamətlərə axını və digər naqativ hallar baş alıb gedir. Hesab edirəm ki, bu sahəyə ayrılan vəsaitin şəffaf xərclənməsi, hesabatlılığın təmin edilməsi, vətəndaşların sığorta polisi ilə təmin olunması, standart maaş sisteminin yaradılması, xəstəyə gəlir mənbəyi kimi baxma faktorunun aradan qaldırılması və təchizatın da normal səviyyədə həyata keçirilməsi ilə icbari tibbi sığortanı həm vətəndaş tərəfindən əlçatan, həm də onu xeyrinə çalışan bir sistem olduğunu təmin edə bilərik”.
İradə SARIYEVA
