“...Son günlərdə sosial şəbəkələrdə və mətbuatda yazılanlardan belə çıxır ki, bu vəziyyətin yaranmasında əsas səbəbkar kimi iki il üç ay bundan əvvəl akademiyanın rəhbərliyinə gələn Ramiz Mehdiyevdir.
Bəs bu müqəddəs elm ocağında nələr baş verir, hansı “işlər” görülmüşdür?
Bir-birinin ardınca heç bir perspektivi və yaranma səbəbi məlum olmayan yeni şöbələr yaradılıb, iki il ərzində AMEA-da əsas vəzifələrdən biri olan Akademik katib qanunsuz olaraq üç dəfə dəyişdirilib. Tarixən AMEA-da həmişə üç nəfər vitse-prezident olduğu halda, indi onların sayı əsassız olaraq doqquza çatdırılıb.
AMEA-nın, necə deyərlər, canı olan Elmi bölmələri ləğv edilib.
Heç bir zərurət olmadan və müzakirə aparılmadan AMEA-nın institutlarında Baş direktor və icraçı direktor vəzifələri təsis edilib. Pandemiya dövründə bu mənasız məsələnin yerlərdə icrasına bir neçə ay nahaq vaxt sərf edilmiş, bütün bunlar onlarla alimin ciddi əsəb gərginliyi keçirməsinə səbəb olmuşdur. Cənab Ramiz Mehdiyev qanunsuz olaraq Hesablama Palatası və Maliyyə Nazirliyinin funksiyasını öz üzərinə götürmüş, AMEA-nın institutlarında maliyyə yoxlamaları keçirmişdir. Bu yoxlamalar pandemiyanın tüğyan etdiyi vaxtda heç kəsə lazım deyildi. Sovet diktaturası dövrünün “ideal” kadrına isə insanları qorxutmaq, “gözükölgəli” etmək, onları özünə tabe etdirməyin bir vasitəsi kimi lazım idi...” Bu fikirlər AMEA-nın müxbir üzvü, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor, AMEA-nın Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun direktoru Misir Mərdanovun AMEA-nın prezidenti, akademik Ramiz Mehdiyevin fəaliyyəti ilə bağlı yazısında əks olunub.
“Akademiyanın rəhbəri yerində olan adam olmadığı üçün vəziyyət bu cür gərginləşib”
Məsələni şərh edən Gənc Alim, Dotorant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri, fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru İlqar Orucov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, M.Mərdanovun R.Mehdiyev haqqında dedikləri, əlbəttə, əsaslıdır: “Ramiz Mehdiyev akademiyaya prezident gələndə düşünürdüm ki, o bu yaşında özünə qədər akademiyada baş verən qanunsuzluqları aradan qaldıracaq, ədaləti bərpa edəcək, ədalətli rəhbərliyi həyata keçirəcək, beləliklə, AMEA-da elmi mühit nəhayət 6 ildən sonra bərqərar olacaq. Amma nə baş verdi? Ramiz Mehdiyev akademiyanın idarəetməsini həddən artıq bürokratikləşdirdi. Eyni zamanda Ramiz Mehdiyev akademiyanın nizamnaməsini kobud surətdə pozub akademiyanın elmi katibini üç dəfə dəyişib. Həmçinin, AMEA-nın institutlarında baş direktor və icraçı direktor vəzifələri təsis etdi, hansı ki, bunlar birbaşa akademiyanın nizamnaməsinin pozulmasıdır. Yəni mənim nə zaman xətrim istəyir, o zaman durub özbaşnalıq edib akademiyanın nizamnaməsinə dəyişiklik edirəm. O, Rəyasət Heyətinin aparatını qorxulu bir idarəyə çevirdi və bununla da göstərmək istədi ki, mən buranın ağasıyam, yəni Misir Mərdanovun yazdığı kimi özünü elmi mühitdə “padşah” qismində apamağa başladı. Sanki bunun iradəsindən kənar (əslində həqiqətən də elədir) heç bir fəaliyyət mümkün deyil. Bilirsiz ki, mən bu məsələni sizinlə söhbətlərimdə dəfələrlə qeyd etmişəm. Akademiyanın rəhbərliyi kollegial idarəetmə əsasında təşkil olunub. Yəni akademiyanın Rəyasət Heyəti var. Akademiyanın Rəyasət Heyətinin bir üzvü də bir dəfə bu məsələlərlə bağlı səsini çıxarmadı və bununla da baş verən qanunsuzluqlara şərik olduqlarını, onu dəstəklədiklərini dolayısı ilə ifadə etmiş oldular. Bu müddət ərzində akademiyada çalışan xeyli sayda insan etirazını bildirirdi ki, AMEA-da bu cür idarəçilik düzgün deyil. Ümumiyyətlə, elmin idarəedilməsində bir çox Sovetdən qalma üsulların zamanı deyil. Əlbəttə, AMEA-nın şanlı keçmişinə hər zaman hörmətlə yanaşıram. Mənim də orda fəaliyyətim olub, o qurumda elmi gənclik hərəkatını formalaşdırmışam. Zamanında AMEA-da Rəyasət Heyətinin üzvləri çox görkəmli, dünya şöhrətli alimlər, eyni zamanda da sadə, təvəzökar, əlçatan insanalar olub. Mahmud Kərimov prezident olanda AMEA-nın Rəyasət Heyətinin qapıları hamının üzünə açıq idi. Akademiyanın prezidenti ilə görüşmək problem ola bilməzdi. Şahidi olmuşam, süpürgəçidən tutmuş akademikə qədər hər kəs akademiyanın prezidenti ilə görüşüb, dərdini deyirdi, fikrini ifadə edə bilirdi. Akademiya prezidenti qəbuluna gələn şəxsləri qapıda qarşılayıb, dərdini dinləyib, sonra isə alicəbalıqla qapıdan ötürərdi. Mən belə görmüşəm. Təəssüf ki, sonrakı dönəmdə bu cür alicənab davranışlar tarixə qovuşdu və akademiyada belə şahlıq üsul-idarəsi yarandı”.
İ.Orucov qeyd etdi ki, Azərbaycan təhlükəsiz ölkədir, dövlət başçısının rəhbərliyi altında ölkəmizdə çox stabil yaşayış təmin olunub. “Bu cür şəraitdə təsəvvür edin ki, AMEA-nın binaları xüsusi mühafizə olunağa başladı, Rəyasət Heyətinə ümumiyyətlə yaxın düşmək mümkün deyil. Bu da bu adamların zəhmli görkəmini təmin etməyə hesablanmışdı. Akademiyanın vitse-prezidentlərinin sayı əslində Akif Əlizadənin zamanında artırıldı, Rəyasət Heyətinin ştat cədvəli də onun dövründə belə biabırçı duruma düşdü, akademiyanın Rəyasət Heyəti bürokratikləşdirildi. Ramiz Mehdiyev gələndən sonra ümid edirdim ki, bütün bunlar dəyişdiriləcək, amma dəyişdirilmədi. Ramiz Mehdiyev akademiyanın idarəedilməsinə yaraşmayan şəkildə bu cür idarəetməni bir az da dərinləşdirdi, iş o yerə gəlib çatdı ki, institut rəhbərləri bir işçini belə işə götürə bilmirlər. O ki qaldı AMEA-nın instititutlarında qanunsuz maliyyə yoxlamalarının aparılmasına, bu da səbəbsiz deyil. Mehdiyev, sanki ona biət etməyən köhnə direktorları cəzalandırmaq üçün məhz bu üsulu seçirdi. Əvvəllər AMEA-nın Rəyasət Heyətinin iclasları hər zaman institutların, digər müəssisələrin rəhbərlərinin iştirakı ilə keçirilib, özüm də bu iclaslarda iştirak etmişəm. Amma indiki pis ənənənin əsasını Akif Əlizadə qoyub və Ramiz Mehdiyev də onu bir qədər də dərinləşdirdi. Yəni akademiyanın son iki prezidenti yerində olmayan adamlar oldu. Ramiz Mehdiyev isə ümumilikdə AMEA prezidentləri içində bu vəzifəyə layiq olmayan prezident oldu. Mən keçən dəfə sizinlə söhbətimizdə akademik titulu daşıyan adamların siyasi riyakarlığına təsadüfən toxunmadım. Məqam gözləyən, mövqeyi olmayan insanlar bu xalq üçün ziyalı ola bilməzlər. Akademiyanın Rəyasət Heyətinin üzvlərinin, vitse-prezdentlərin əksəriyyəti xalqdan və elmdən uzaq adamlardır. Misir müəllim buna da toxunub, Ramiz Mehdiyevin dövründə elə adamlar AMEA-ya işə götürülüb ki, onların keçmişi haqqında çox xoşagəlməz fikirlər səslənir. Bunların böyük əksəriyyətinin ümumiyyətlə heç zaman akademiya ilə bağlılığı olmayıb. Akademiyanın keçmiş rəhbərlərinin dövründə, xüsusilə Rəyasət Heyətinin əməkdaşları universiteti bitirəndən sonra həyatı yalnız və yalnız akademiya ilə bağlı insanlar olub. Niyə belə olub? Çünki onlar akademiya mühitini biliblər, akademiya nədir, onu qanları, canları ilə hiss ediblər, ona bağlı olublar. Ona görə də, AMEA-nın vite-prezidentləri, institutut direktorları, laboratoriya müdirləri, bütövlükdə Rəyasət Heyətinin bütün işçiləri sadə idilər. Çünki onlar öz dişləri-dırnaqları ilə özlərinə yol aça-aça gəlib həmin postları tutmuşdular. Yoxsa keçmişi ləkəli, hansısa bir hüquq-mühafizə orqanından qovulan, hansı yuvanın quşu olduğu bilinməyən bir adımı gətirib elm adamının başının üstündə qoymaq çox pis haldır. Mən heç bir təhsili olmayan mühafizəçilərin akademiya institutlarında çalışan (bu ənənə də Akif Əlizadənin dövründə qoyulub –İ.O) professorlara, alimlərə göstəriş verməsinin şahidi olmuşam. Onlar qapıda dururlar və bir nəfər çölə çıxa bilməz. Alimə sərbəstlik verilmir, alim ümumiyyətlə sərbəst olmalıdır. İctimai və hümanitar elmlər sahəsində çalışan alimlərn həftədə iki gün kitabxana günü olur. Ənənəvi olaraq həftənin tək günləri onların kitabxana günləridir. Yəni bunlar gedib kitabxanalarda oturub elmi axtarışlar aparmalıdırlar. Bunlar yığışdırıldı. Bir neçə mühafizəçi, qoçu akademiyanın həyətində at oynadır. Bu adamlar elmi mühafizəçilərin ayağına verdilər. Ramiz Mehdiyev Akademiyaya xüsusi mühafizə xidmətinin əhatəsində gəlir. Akademiya belə qorxulu yerdirmi, alimə münasibət budurmu? Alim sənə yaxınlaşıb sözünü deməlidir. Yadımdadır, Mahmud Kərimov prezident olanda nahara Rəyasət Heyətinin binasından çıxıb piyada gedirdi, istənilən bir adam ona yaxınlaşa bilirdi. Heç də onu özünə əskiklik bilmirdi. Amma Akif Əlizadə akademiyanın Rəyasət Heyətinin həyətinə girəndə mühafzə bütün insanları uzaqlaşdırırdı ki, çəkilin “bir şah gəlir”. Onu da Mehdiyev dərinləşdirdi. Akademiyanın rəhbəri yerində olan adam olmadığı üçün vəziyyət bu cür gərginləşib. Ona görə də düşünürəm ki, Ramiz Mehdiyev mütləq şəkildə getməlidir. Elm bu cür idarə olunmalı deyil, elmin idarəedilməsinə baxılmalıdır, alimləri qorumaq lazımdır. Akademiyadakı o çirkin mühit təmizlənməlir, AMEA-nın mövqesiz Rəyasət Heyəti vicdanlı insanlarla əvəzlənməlidir” - deyə İ.Orucov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
