Son dövrlər Azərbaycanda tez-tez su resurslarının çatışmazlığı gündəmə gəlir. Bu problem həm əkinlərini suvara bilməyən fermerlər, həm də evlərində susuz qalan vətəndaşları ciddi narahat edir. İqlim dəyişiklikləri Azərbaycanda su resurslarının həcmini 15 faiz azaldıb. Bu gedişlə ölkə ciddi su qıtlığı ilə üzləşə bilər.
Vəziyyət o həddə gəlib çatıb ki, Azərbaycanın su resurslarının azalması ilə bağlı beynəlxalq qurumlar həyəcan təbili çalır. BMT İnkişaf Proqramının proqnozuna görə, Azərbaycanda kəsərli addımlar atılmasa, 2050-ci ilədək su resurslarının daha 23 faizi itə bilər. 2020-ci ilin sonuna olan su təsərrüfatı balansına görə, həmin il Azərbaycanda 23 milyard 243 milyon kubmetr su formalaşıb. Rəsmi açıqlamalar Azərbaycan çaylarındakı su ehtiyatlarının 19 faiz azaldığını və bu azalma meylinin sürdüyünü vurğulayır. Lakin su ehtiyatları azalsa da, sudan istifadə artır. 2015-2020-ci illərdə ölkədə su istehlakı 15 faiz və ya 1 milyard kubmetrdən çox artıb. Beynəlxalq Təbii Resurslar İnstitutu qlobal iqlim dəyişikliyi ilə əlaqədar 2040-cı ildə quraqlıqla üzləşəcək ölkələrin siyahısını tərtib edib. 33 ölkənin daxil edildiyi həmin siyahıda Azərbaycan 18-ci yeri tutur. Gürcüstanda daxili su ehtiyatları ilə təminat 85 faiz, Ermənistanda isə 82 faiz olduğu halda, Azərbaycanda bu göstərici cəmi 28 faizdir. Ona görə ki, Azərbaycanın yerüstü su ehtiyatlarının 30 faizi ölkə ərazisində, 70 faizi isə qonşu ölkələrin ərazisində formalaşır. Qafqazda şirin suyun 62 faizi Gürcüstanın, 28 faizi Ermənistanın və cəmi 10 faizi Azərbaycanın payına düşür. Azərbaycan regionda su ilə ən zəif təmin olunmuş ölkə olsa da, suvarılan torpaqların ən çox olduğu ölkədir. Üstəlik, su ciddi şəkildə itkiyə məruz qalır.
O baxımdan ekspertlər ölkənin üzləşə biləcəyi su qıtlığından xilas olmaq üçün çıxış yolunu nədə görür?
“Ölkənin su ehtiyatları məhduddur və yay aylarında suvarma suyuna olan tələbin ödənilməsində çətinliklər yaşanır”
Millət vəkili Vüqar Bayramov hesab edir ki, sözügedən problemə son dərəcə ciddi yanaşmaq və bir sıra kompleks tədbirlər görmək lazımdır: “Nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycanın su ehtiyatları mənbələrinin əksəriyyəti xaricdədir. O üzdən, ölkənin su ehtiyatlarının çoxu xarici mənbələr hesabına yaranır. Bu da, təbii ki, bəzi hallarda suya olan tələbin ödənilməsində çətinliklər yaradır. O baxımdan su ehtiyatlarından son dərəcə səmərəli istifadə edilməlidir. Su itkilərinin qarşısı alınmalıdır. Su kanallarında itkilər önlənməlidir. Söhbət müxtəlif səbəblərdən yaranan texniki itkilərdən gedir. Düzdür, işğaldan azad olunan ərazilərdə, digər ərazilərlə müqayisədə su ehtiyatları daha çoxdur. İlkin qiymətləndirmələrə görə, Azərbaycanın mineral su ehtiyatlarının üçdə biri işğaldan azad edilən ərazilərdə yerləşir. Ona görə də Qarabağ və Şərqi Zəngəzur növbəti mərhələdə Azərbaycanın suya olan tələbinin ödənilməsində mühüm rol oynayacaq. Ancaq bütün bunlar arxayınlaşmağa əsas vermir. Ona görə ki, ölkənin su ehtiyatları məhduddur və xüsusən yay aylarında suvarma suyuna olan tələbin ödənilməsində çətinliklər yaşanır. Ona görə də bütün bunlara çox ciddi yanaşmaq lazımdır. Sudan maksimum səmərəli istifadə etməklə yanaşı, digər tədbirlər də görülməlidir. Azərbaycan Xəzər dənizinin sahilində yerləşdiyi üçün İsrailin təcrübəsindən faydalanmalıyıq. Söhbət ondan gedir ki, dənizin duzlu suyunun suvarma suyuna çevrilməsi imkanı var”.
Millət vəkili hesab edir ki, müasir texnologiyalar sayəsində gələcəkdə suvarma suyuna tələbatı bu formada təmin etmək olar.
Vidadi ORDAHALLI
