2021-ci ildə Azərbaycandan Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə 425 şikayət göndərilib. Rəsmi statistikaya istinad edən hüquqşünas Xalid Ağalıyev bildirib ki, məhkəmə 2018-ci ildə Azərbaycandan 313 şikayət, 2019-cu ildə 397 şikayət, 2020-ci ildə 525 şikayət alıb.
Hesabata əsasən, Avropa Məhkəməsi 2021-ci ildə ölkələrdən ümumilikdə 44250 ərizə qəbul edib, dövlətlərlə 10630 ərizənin kommunikasiyasını aparıb, 36092 qərar və ya qərardad çıxarıb: “2021-ci ilin sonuna baxış növbəsində ümumilikdə 70150 ərizə olub. Rusiya 17013 ərizə ilə liderdir. İkinci yerdə Türkiyə (15251 ərizə), üçüncü yerdə Ukrayna (11372 ərizə) gəlir. Azərbaycan 2092 ərizə ilə yeddinci pillədə göstərilir.
Statistikaya görə, Avropa Məhkəməsi 2021-ci ildə ümumilikdə 1105 qərar elan edib. Ən çox qərar Rusiya, Ukrayna və Rumıniyaya qarşı çıxarılıb. Azərbaycan qərar sayı baxımından doqquzuncu sıradadır.
Avropa Məhkəməsinin ötən il çıxardığı qərarlarda Azərbaycan dövlətinin boynuna 2 milyon avroya yaxın təzminat ödəmək öhdəliyi qoyulub".
Göründüyü kimi, hakimlərimizin çıxardığı qərarlardan narazılıq sonda dövlətimizin cərimələnməsilə nəticələnir. Yəni onların məsuliyyətsizliyi ucbatından biz cibimizdən pul ödəməli oluruq. Çünki dövlətin də büdcəsi bizim verdiyimiz vergilər hesabına formalaşır.
Hüquqşünas Şəmsəddin Əliyev “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Fransanın Strasburq şəhərində yerləşən, hakimləri Avropa Şurasına üzv ölkələrdən seçilən Avropa Məhkəməsi Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasına riayət olunmasına nəzarət edir:
“Azərbaycan 1949-cu ildə yaradılmış Avropa Şurasına 2001-ci ildə qoşulub, 2002-ci ildən Avropa Məhkəməsinin yurisdiksiyasındadır.
10 milyonluq əhali üçün Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə il ərzində 500-ə yaxın şikayət ərizəsinin göndərilməsi narahatedicidir.
Avropa Məhkəməsinə şikayətlərin getməməsi üçün məhkəmələrlə bağlı islaharlar bir az da təkmilləşməlidir. Hakim peşəsinə layiq olmayan şəxslər bu vəzifədən kənarlaşdırılmalıdır. Daha çox dövlət universitetlərini, nüfuzlu ali məktəbləri bitirən hüquqşünaslara üstünlük verilməlidir. Qohumluq və digər maraq doğuran prinsiplərdən çəkinmək lazımdır. Məhkəmə-Hüquq Şurası hakimlərin fəaliyyətinə nəzarət etsə də, bu nəzarət qənaətbəxş deyil. Ali Məhkəmənin aşağı instansiya məhkəmələrinə nəzarət baxımından səlahiyyəti artırılmalıdır. Bu gün Ali Məhkəmə Apellyasiya Məhkəməsinin qərarını ləğv edərək onu yenidən baxılması üçün geri qaytarır. Apellyasiya Məhkəməsi isə yenə də eyni qərar çıxardır. Onda bunun nəyi Ali Məhkəmə oldu? Ali Məhkəmənin aşağı instansiya məhkəmələrinin aktlarından çıxardığı qərarlaırn icrası məcburi xarakter daşımalıdır. Bu qərarlar sözsüz icraya yönəlməlidir. Əgər Ali Məhkəmə Apellyasiya Məhkəməsinin qərarını təkrar baxılması üçün geri qaytarıbsa, artıq məsələyə əvvəlkindən fərqli şəkildə baxılmalıdır. Məhkəmə-Hüquq Şurasından öncə hakimlərin intizam məsuliyyətinə cəlb edilməsi məsələsinə Ali Məhkəmə baxırdı. Indi Məhkəmə-Hüquq Şurasına həvalə edilmişdir. Ali Məhkəmənin burda heç bir rolu yoxdur. Ona görə də Ali Məhkəmənin qəbul etdiyi qərarları Apellyasiya Məhkəmələri qulaqardına vururlar. Çünki onların tənbeh edilməsi ilə bağlı səlahiyyət Ali Məhkəmədən alınaraq Məhkəmə-Hüquq Şurasına verilib. Məhkəmə-Hüquq Şurasının tərkibində isə elə şəxslər var ki, onlar toxunulmazlıq hüququna malik deyillər. Halbuki, Məhkəmə-Hüquq Şurasına daxil olan şəxslərə – hakimlərə, vəkillərə və s. qanun toxunulmazlıq hüququ verir. Ölkə konstitusiyasında isə qeyd edilir ki, toxunulmazlıq hüququ yalnız hakimlərə, millət vəkillərinə, ombudsmana, baş prokurora, baş nazirə və prezidentə verilir. Burada başqa personalar yoxdur. Orada demir ki, Məhkəmə-Hüquq Şurasına daxil olan bütün şəxslər toxunulmazlıq hüququna malikdirlər. Burada da bir boşluq var. Bu məsələlərə yenidən baxmağa ehtiyac var. Hesab edirəm ki, Ali Məhkəmənin səlahiyyətinin artırılmasına ehtiyac var”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
