Mətbuatda yayılan məlumatlara görə, “Dini etiqad azadlığı haqqında” qanunun 8-ci maddəsinə təklif olunan dəyişiklikdən sonra Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi (QMİ) məscidlərə nəzarəti tam itirəcək. Azərbaycanda İslam dininə aid ibadət yerlərinə və ziyarətgahlara rəhbərlik edən din xadimlərinin təyin edilməsi səlahiyyəti Qafqaz Müsəlmanları İdarəsindən alınır.
QMİ-nin məscidlərə nəzarətini itirməsi və bir sıra səlahiyyətlərinin əlindən alınması nə ilə nəticələnəcək? Ümumiyyətlə, bu məscidlərin fəaliyyətində, imam və axund təyinatında şəffaflığın təmin edilməsinə necə təsir edəcək?
“Hazırda pirlərin 90 faizi biznesmenlərin əlindədir”
Tanınmış ilahiyyatçı Tural İrfan “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, qanuna təkif edilən dəyişiklikdən sonra din xadimlərinin, imamların, axundların məscidlərə təyinatının və nəzir yerlərinə, pirlərə rəhbər təyin etmək səlahiyyətlərinin QMİ-dən alınaraq Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinə verilməsinə bir ilahiyyatçı olaraq müsbət yanaşır: “Bu gecikmiş olsa da, amma arzulanan bir dəyişiklikdir. Çünki bu sahədə həddindən artıq boşluqlar var idi və bu sahədə tənzimləmələrə ehtiyac yaranmışdı. Uzun müddət idi biz də həm ictimai xadimlər, həm ilahiyyatçılar olaraq müxtəlif vaxtlarda mütamadi olaraq hökümətə təkliflər etmişik bu sahə tənzimlənməlidir. Ümumiyyətlə, ikili, paralel idarələrin, idarəçiliyin yaradılması bizim ölkədə təcrübədə effekt vermədi. Haşiyə çıxım: Səhiyyə Nazirliyi və TƏBİB-in yaradılması kimi.
Yəni paralel qurumların yaradılması digər yönlərdə də rəqabətə, ziddiyyətə çevirilir, qurumlar arasında anlaşdılmazlığa səbəb olur. O cümlədən, Dini Komitə ilə QMİ də bu cür fəaliyyət göstərirdi. Bu kimi məsələlərə görə, mütamadi olaraq Dövlət Komitəsi ilə QMİ arasında “soyuq müharibə” gedirdi. Dini Komitə yarananda QMİ bu qurumun yaradılmasına qısqanclıqla yanaşmışdı.
Elə o vaxtdan QMİ hiss etmişdilər ki, Dövlət komitəsi ya QMİ-yə nəzarət üçün yaradılıb, ya da bu idarənin yaradılması tədricən QMİ-nin ləğvi ilə nəticələnəcək. Bu baxımdan, hər iki qurumun arasında problem və ziddiyyət yaşanırdı. Mən məlum səlahiyyətlərin QMİ-dən alınmasını ona görə müsbət qarşılayıram ki, Komitənin əlində kifayət qədər səlahiyyətlər var. Adından da göründüyü kimi dövlət qurumudur. Dini Komitənin səlahiyyətləri daha genişdir, nəinki qeyri- hökümət təşkilatı olan, Çar Rusiyasından qalmış Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin. Açıq deyirəm, QMİ-nin təməli qoyulandan indiyə kimi də oranın əməkdaşları, rəhbərliyi bir Azərbaycandan başqa bütün ölkələrə xidmət etmiş insanlardır. Əsasən də Rusiya və İran yönümlüdürlər. Oradakılar hətta bütün dini fətvaları, bayramları belə türk dünyasının qaydalarına, Azərbaycana dost, qardaş olan ölkələrin rəylərinə uyğun olaraq yox, İranın və Rusiyanın diqtəsi ilə onlarla bir günə salan, bununla da inanclı insanlar arasında ziddiyyət yaratmağa səbəb olan şəxslərdir. Yəni bu baxımdan, QMİ-nin bu səlahiyyətlərinin əlindən alınması müsbət haldır. Pirlərə nəzir üçün daxil olan pulların nəməlum istiqamətdə yeyilməsi məsələri vardı ki, QMİ-dəki müəyyən kuratorlar rayonlarımızdakı, bölgələrimizdəki yerli icra hakimiyyətləri və pirlərə sahibkarlıq edən biznesmenlərlə bu işə nəzarət edirdilər. Çünki hazırda pirlərin 90 faizi biznesmenlərin əlindədir. Artıq o pirlərin sahibləri biznesmenə çevriliblər. Yəni artıq pirləri pir hesab etmək olmaz, onlar artıq bir biznes mərkəzi sayılır. Hardakı alverdən söhbət gedir demək orada artıq ziyarət bitib. Bu baxımdan, həmin sahələrə QMİ-nin rəhbərlik etməsi bu istqiqamətlərdə nəzarətsizliklə, özbaşnalıqla, biganəliklə müşaiyət olunurdu. Onların adı dinlə bağlı olduğuna görə, bütün dövlət orqanları, hətta ölkə rəhbərliyi də ruhanilərə hörmətlə yanaşıb, bir qədər onlara azadlıq, sərbəstlik verilməsinin tərəfdarı olublar, bir ruhani kimi onlara təvəzökarlıq göstəriblər. Amma çox təəssüflər olsun ki, QMİ daim dövlətin onlara verdiyi imtiyazlardan, səlahiyyətlərdən sui-istifadə edərək İran agenturasını məscidlərə “imam” kimi doldurub, müxtəlif təhlükəli işlərin yaranmasına rəvac verib...”
T.İrfanın fikrincə, Dini Komitəni bütün göstəricilərinə görə heç bir halda QMİ ilə müqayisə etmək olmaz, onların arasında yer-göy qədər fərq var. Əvvəllər Dini Komitədə uzun müddət işlədiyini deyən T.İrfan hesab edir ki, Dini Komitə ona həvalə edilən işlərin öhtəsindən çox yüksək məsuliyyətlə, peşəkarlıqla gələcək: “Hətta belə proqnazlaşdırardım ki, ilkin 6 ay ərzində bütün sənədləşmə və başqa işləri həyata keçirib 1 il müddətində artıq Komitə öz əməyinin və bu yolda addımlamağının bariz nümunəsini ortaya qoyacaq. Belə deyim, rəsmiyyətdə, sənəddə bu Komitənin səlahiyyətlərinin daha üstün olmasına baxmayaraq, reallıqda əksinə idi. De-yure üstünlük komitədə idi, amma de-fakto QMİ “at oynadırdı”. İndi isə QMİ-nin bu səlahiyyətlərinin dövlət idarəsinə verilməsi çox müsbət haldır. Bunun müsbət nümunələri qardaş Türkiyədə və başqa dünyəvi quruluşlu dövlətlərdə var. Yəni əksəriyyətində dini məsələlər dövlər tərəfindən tənzimlənir. Din dövlətdən ayrı olsa da belə, bu funksiya, dövlətin dini məsələləri bir QHT-yə həvalə edilə bilməzdi, bu səlahiyyətlərin Komitəyə verilməsi çox müsbətdir. İnanıram ki, Dini Komitə bu işləri tam tənzimləyəcək. Çünki onların buna potensiyalı da var. Komitədə çox savadlı, çox alicənab, ümumiyyətlə din adına, mənəviyyat adına layiqli kadrlar işləyir. O komitə çox yüksək peşəkarlığa malik kadrlar yetişdirib, ora bir akademiyadır. Məsələn, millət vəkili Ceyhun Məmmədovun adını çəkə bilərəm. Prezident İlahiyyat İnstitutunu təsis edəndə onu rektor təyin etmişdi. Bunu bir nümunə kimi deyirəm ki, o da uzun müddət komitədə çalışmış, işləmiş savadlı kadrlardan biridir ki, ölkədə kifayət qədər nüfuzu olan ictimai-siyasi xadimə çevirilib. QMİ kimləri yetişdirir? Qəbiristanlıq mollalarını, dini hörmətdən salan, ya da İranda oxuyub gələn radikal qruplaşmaların üzvlərini yetişdir. Məsələ bundan ibarədir…” - deyə T.İrfan vurğuladı.
İradə SARIYEVA
