2021-ci il ölkəmizdə təkcə telekommunikasiya sahəsində deyil, həmçinin kompüter elmləri üçün də uğurlu il oldu.
Bunu açıqlamasında ölkəmizin informasiya-kommunikasiya texnologiyaları sahəsində ötən ildəki əsas uğurlarını şərh edən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) vitse-prezidenti, İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunun baş direktoru, akademik Rasim Əliquliyev deyib.
O, hesab edir ki, ötən illərdən başlamış struktur və kadr islahatlarının 2021-ci ildə də uğurla davam etdirilməsi ölkəmizin hədəflərə çatma imkanlarını daha da artırır: "Əgər ötən ilin əsas nəticələrini təhlil etsək, görərik ki, 2021-ci il xalqımız üçün başqa bir əhəmiyyətə malikdir. Əvvəlki illərdən fərqli olaraq 2021-ci ili biz qalib və ərazisi bütöv ölkənin vətəndaşları kimi yaşadıq. Bu qalibiyyət nəyin bəhrəsi idi? Əlbəttə ki, xalqımızın Ali Baş Komandanının, Prezidentinin ətrafında sıx birləşməsinin nəticəsi idi. Cənab Prezidentin dediyi kimi, Azərbaycanı sevən hər bir kəs “dəmir yumruq” kimi birləşdi və düşmənin başını əzib torpaqlarımızı azad etdilər.
Məhz bu qələbə ölkənin digər sahələrinə də bilavasitə təsir etdi. Gördüyünüz kimi, iqtisadiyyatın müxtəlif sektorlarında canlanma başlandı. Nəzərinizə çatdırım ki, bütün bu hadisələr İKT sahəsində Azərbaycan elminə də təsirsiz ötüşməyib. Belə ki, 2021-ci ilin nəticələrinə görə, Azərbaycan Cənubi Qafqazda kompüter elmləri sahəsində birinci yerdədir. Ölkəmiz bu sahədə əsas rəqiblərini çox böyük fərqlə üstələyib”
Hansısa dövlət qurumunun sosial şəbəkə hesabı var, lakin hesab lazım olduğu qədər aktiv deyil
Bu gün sosial şəbəkələr məlumat əldə etmək vasitələri arasında həm auditoriya, həm də operativlik etibarı ilə ön cərgədə qərarlaşır. Artıq hər kəs istəyir ki, xəbərləri bilavasitə sosial şəbəkələrdən əldə etsinlər. Çünki sosial şəbəkələr harada olsaq da ən azından internet olan hər bir məkanda, telefonlarda bizimlədir. Yəni, sosial şəbəkələrdə yayımlanan məlumatlar TV, radio, yaxud qəzet kimi xüsusi bir saat tələb etmir. Eyni zamanda, oxunulan xəbər hər hansı bir rəsmi qurumun sosial şəbəkə hesabından yayımlanmağı isə məlumata daha çox inam qazandırır. Belə olan halda vətəndaşlar həmin qurumu aktiv fəaliyyətdə olan orqan kimi qiymətləndirir. Çünki onlar baş verənlərlə bağlı anındaca həmin orqanların sosial şəbəkə hesablarında məsələyə münasibət bildirdiklərini görürlər. Amma ola bilər ki, hansısa dövlət qurumunun sosial şəbəkə hesabı var, lakin hesab lazım olduğu qədər aktiv deyil.
Kompüter İnsidentlərinə Qarşı Mübarizə Mərkəzi dövlət orqanlarının istifadəsi üçün yaradılan “AzStateNet” şəbəkəsi üzrə təhlükəsizlik divarları, sandbox sistemi, mərkəzləşdirilmiş antivirus sistemi, o cümlədən, manual kiberhücum analizlərinin tədqiq nəticəsində blok edilən indikatorların III rüb üzrə statistikasını təqdim edib.
Mərkəzin yaydığı məlumata istinadən xəbər verir ki, ötən ilin 3-cü rüb üzrə “AzStateNet” şəbəkəsində təhlükəsizlik divarları ilə 45 910 000 zərərli keçid, mərkəzləşdirilmiş antivirus sistemi ilə 732 300 zərərverici, sandbox sistemi üzrə 11 015 zərərverici tərkibli sənəd/fayl, hədəflənmiş kiberhücumların manual analizi nəticəsində 40 xüsusi indikator bloklanaraq dövlət qurumunda çalışan əməkdaşların kiberhücumlardan və yoluxma hallarından qorunması təmin edilib.
Sosial media üzrə mütəxəssisləri hesab edir ki, Vətən Müharibəsində bu problem qismən aradan qaldırıldı: "Hazırda bir az irəliləyiş var. Əvvəl isə qurumların sosial şəbəkə üzərindən insanlarla kommunikasiya prosesi demək olar ki, yox dərəcəsində idi. Xüsusilə də dövlət orqanları cəmiyyətin suallarına cavab axtaran jurnalistlərlə ünsiyyət qurmurdular.
Dünya təcrübəsində belə bir məqam var. Bütün dövlət qurumlarının ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin xüsusi saytı olur. O saytlarda özəl bölmələr yaradılır. İstənilən sıravi vətəndaş həmin bölmlər vasitəsilə öz suallarını yazıb, problemlərini yönləndirib özəl və ya dövlət qurumlarından cavab tapırlar.
Amma bizdə təəssüf ki, vətəndaşların qurumlara ünvanladığı məktublara baxılacağı belə sual altındadır".
Bakıda internetin sürəti olsa da, regionlarda, ümumiyyətlə, sürət yoxdur
Kompüter İnsidentlərinə qarşı Mübarizə Mərkəzi dövlət orqanlarının və digər qurumların internet informasiya resurslarından istifadə üzrə 2021-ci ilin birinci yarısının statistikasını açıqlayıb.
Qeyd olunan müddət ərzində dövlət orqanlarının və digər qurumların rəsmi internet resurslarından istifadəçilərin sayına görə Dövlət İmtahan Mərkəzinə məxsus internet domeni (dim.gov.az) birinci sırada qərarlaşıb. Belə ki, dim.gov.az domeni həm toplam, həm də unikal giriş sayına görə ilk yerdədir.
Dünyada internetin çox yayqın, sürətli olması, eyni zamanda komunikasiyaların çox sıx, yeni alətlərlə aparılması, yeni sosial ünsiyyət proqramlarının yayqınlaşması və alternativ kommunikasiya imkanlarının çox yüksək olması təbii ki, qlobal informasiya mühitini artıq yaradıb. Məsələn, biz bu gün burda oturduğumuz anda istər digər qitələrdə nə baş verdiyini rahatlıqla görə, eşidə, dinləyə, oxuya bilirik. Bu baxımdan burada ən önəmli olan məsələ yəni mühit mövcuddur. Sadəcə, bu mühitə çıxış imkanları məsələsi problematikdir. Məsələn, bu yaxınlarda beynəlxalq internetin sürətini ölçən qurum dünya ölkələri üzrə internet sürəti ilə bağlı reytinqi açıqladı. Azərbaycan internetin sürətinə görə 167-ci yerdə olub. Bu, olduqca geri rəqəmdir.
Bakıda internetin sürəti olsa da, regionlarda, ümumiyyətlə, sürət yoxdur. Bu bizim həm qlobal informasiya mühitinin yaranması prosesinə qatqımızı məhdudlaşdırır, həm də mövcudlara əl çatanlığımıza təsir edir.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
