2021-ci ildə nəşr olunan Azərbaycan dilinin Orfoqrafiya lüğətində o qədər qabarıq qüsurlar müşahidə olundu ki, onun istifadəyə yararlılığı sual altına düşdü. Orfoqrafiya lüğətindəki qüsurlara yalnız elmi ictimaiyyət tərəfindən deyil, başqa instansiyalardan da kifayət qədər kəskin reaksiyalar verildi.
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) vitse-prezidenti, akademik İsa Həbibbəyli deyib ki, Azərbaycan dilinin Orfoqrafiya lüğəti təkmilləşdirilmiş formada bu il yenidən nəşr olunacaq: “Bu il Azərbaycan dilinin yeni Orfoqrafiya lüğətinin təkmilləşdirilmiş formada ikinci nəşrinin çap olunması nəzərdə tutulub və bu, elm və nəşriyyatın planına daxil edilib. Yəni, lüğəti bu il təkrar nəşr edəcəyik, çünki buna tələbat da böyükdür. Artıq bütün sözləri bir daha diqqətlə oxumaq və digər məsələlərlə bağlı müvafiq tapşırıqlar verilib. Dilçilik İnstitutuna da bununla bağlı tapşırıq və göstərişlər verilib. Yeni lüğətdə bu və ya digər nöqsanlar varsa, hamısı aradan qaldırılacaq”.
“Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti”nin təkrar nəşr ediləcəyi xəbəri dilçiliyin başqa bir problemini də qabardıb və onun həllini aktuallaşdırıb. Dilçi alimlərin böyük bir qismi təklif edirlər ki, bir neçə il bundan əvvəl bəzi yüksək titullu elm adamlarının təkidi ilə lüğətdən çıxarılan apostrof yenidən Orfoqrafiya lüğətinə daxil edilməlidir. Çünki vaxtilə bəziləri dildə “yenilik” edərək apostrofa qarşı “müharibə” elan etdilər, amma bu gün onun dilimizdə yaratdığı problemi nəzərə almadılar.
Yadınıza salaq ki, Azərbaycan orfoqrafiyasında zamanında bir qayda ilə mövcud olan apostrof işarəsi 2003-cü ildə yeni orfoqrafiya lüğəti əsasında ləğv olunub...
Müasir Azərbaycan dilçilərinin çox böyük hissəsi deyir ki, vaxtilə apostrofu onların müəllimləri çıxarıb, onlar isə apostrofun bərpasına nail olacaqlar. Dilçilərin fikrincə, apostrofun dildən çıxarılması sözlərin tələffüzündə böyük problemə səbəb olur və bu da onun yenidən bərpası tələb edilir. Alimlərin fikrincə, apostrof yenidən Azərbaycan dilinə əlavə edilməlidir.
Bildirək ki, hələ bir neçə il əvvəl AMEA-nın Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun şöbə müdiri, professor İsmayıl Məmmədov apostrofun dilimizə qaytarılması məsələsinin yenidən gündəmə gəldiyini və bununla bağlı müzakirələr aparıldığını açlamışdı. Hələlik Dilçilik İnstitutunda bu istiqamətdə addımlar atılmasa da, bəzi məlumatlara görə, Orfoqrafiya lüğətininin yeni nəşrində bu vacib məsələ də nəzərə alınacaq.
Qeyd edək ki, Azərbaycan dilinin Orfoqrafiya lüğətinin yenidən nəşr olunacağını nəzərə alan bir qrup ziyalının təklifinə görə, yeni nəşrə apostrofu daxil etmək yaddan çıxmamalıdır. Çünki apostrof daxil edilməzsə, Orfoqrafiya lüğəti yenə də qüsurlu və yarımçıq olacaq.
Səadət Şıxıyeva: “Orfoqrafiya lüğəti yenidən nəşr olunacaqsa, apostrof da yerinə bərpa olunsun”
AMEA-nın Şərqşünaslıq İnstitutunun əməkdaşı, dosent Səadət Şıxıyeva da bizimlə söhbətində “Orfoqrafiya lüğəti yenidən nəşr olunacaqsa, apostrof da yerinə bərpa olunsun. Azərbaycan dilinin öz tarixi axarına qayıtması, bir sıra sözlərin normal biçim alması üçün apostrofun bərpası vacibdir”-deyə bildirdi.
Gülyaz Əliyeva: “Orfoqrafiya lüğəti çap edilərkən apostrof yenidən dilimizdə əlavə olunmalıdır”
“Filoloji Araşdırmalar və Dil Monitorinqi Mərkəzi” İctimai Birliyinin (FADMM icraçı direktoru Gülyaz Əliyevanın sözlərinə görə, apostrofun qaytarılması hava-su kimi lazımdır. G.Əliyeva deyir ki, ola bilsin, yaşlı nəsil apostrofun dildə yaratdığı fəsadları hiss etmir, amma bunun əziyyətini ən çox şagirdlər çəkir, xüsusən də bu klassik ədəbiyyat nümunələrini oxuyarkən tələffüzdə özünü göstərir: “Hesab edirəm ki, Orfoqrafiya lüğəti çap edilərkən apostrof yenidən dilimizdə əlavə olunmalıdır. Apostrofun qaytarılması ilə bağlı fikirlərim əvvəldən müsbətdir və bunu təbliğ edənləri həmişə dəstəkləmişəm. Bu məsələyə ona görə dəstək verirəm ki, apostrof olmadan klassik ədəbiyyatı heç cür tam şəkildə tədris etmək olmur, apostrofun yoxluğu sözün mənasında, deyilişində ciddi problemlər yaradır. Biz klassik ədəbiyyatı, klassik şeirləri apostrofla öyrənmişik. Apostrof olanda biz klassik ədəbiyyatı şagirdlərə tədris edəndə heç bir çətinlik çəkmirdik, onu lazımı şəkildə tədris edirdik. Amma indi çətinlik çəkirik. Apostrofun götürülməsinin mənfi təsirləri özünü daha çox təcrübədə biruzə verir. Bunu tədrislə məşğul olanlar yaxşı bilir. Biz düzgün oxunu bilirik, amma şagird bilmir, o sözləri apostrofsuz şagirdlərə öyrətmək isə çətindir. Hesab edirəm ki, Orfoqrafiya lüğətinin yeni nəşrində apostrifun bərpası nəzərə alınacaq. Çünki bu çox vacibdir” - deyə G.Əliyeva qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
