Əvvəllər stereotipləşmiş ənənələrimizə sadiq qalanlar, xüsusilə də qadınlar özünə boşanmış “damğası” vurdurmaq istəməz, nə baş versə də, susub oturardı. Çünki bir vaxtlar Azərbaycanda boşanmış qadınlar barmaqla göstərilər, qınanılmaqdan, yanlış anlaşılmaqdan qorxar, "yumruq yeyib” "ərdəyəm” obrazını “oynayırdılar”.
Amma indi zaman da, insanlar da dəyişib. Hətta 1-2 il nədir, 2-3 ayın evliləri də boşanır. Açıqlanan statistik rəqəmlərə əsasən, ötən ilin yanvar-noyabr aylarında qeydiyyat şöbələri tərəfindən 15 659 boşanma halları qeydə alınıb. 11 ayda 15 mindən çox boşanmanın qeydə alınması ekord göstəricidir.
Ekspertlər boşanmaların sürətlə artmasından narahatlıq hissi keçirir. Boşanmaların qarşısını almaq üçün müxtəlif təklif və fikirlər səslənir.
“Əvvəllər kişilər daha çox elə həyat yoldaşının rəfiqəsilə xanımına xəyanət edirdisə, indi rollar dəyişib”
“Vəfa” Sosial İctimai Birliyinin sədri Fatimə Hacıbəyli qeyd etdi ki, bu gün nikahların pozulmasına bir səbəb də şübhələrdir, inamsızlıqdır: “Son vaxtlar gənclərimizin inamsızlıqla ailə qurmaları da problemdir. İnanmır, amma deyir “sevirəm və evlənəcəm”. İndi evlənənlərin əksəriyyəti daim şübhə içərisində qalır. İnsanların bir-birinə inam və etibarı azalıb. Xəyanət də öz yerində. Xəyanətin özünün mahiyyəti daha çox elə bekarçılıqdan kimləsə yazışmaq, başqalarının həyatını dağıtmaqda maraqlı olmaqdır. Bəzi kişilər var ki, qadının evli olduğunu bildiyi halda ona tanışlıq məqsədilə yazır, müxtəlif təkliflər verir. Buna səbəb bir insanın digərinin qarşısında məsuliyyət hissinin olmaması, azalması, “mən onun həyatına təhlükə yarada bilərəm”, yaxud “ailəsini dağıda bilərəm” düşünməməsidir. Bəzən real təkliflər də etmirlər, sadəcə vaxt keçirmək, əylənmək istəyirlər. Amma nəticəsini düşünmədən edirlər ki, fəsadları ailənin dağılmasına, hətta boşanmalara qədər gedib çıxır. Qəribəsi də budur ki, əvvəllər kişilər daha çox elə həyat yoldaşının rəfiqəsilə xanımına xəyanət edirdisə, indi rollar dəyişib, hətta qadınlar ərlərinə yaxın olan kişilərlə onu aldadırlar. Əvvəlki kimi qaydalar, qadın və kişi məsuliyyətində normalar dəyişib və bu normalar dəyişdikcə də belə ailə faciələri yaşanır. Əvvəl ismət, həya, abır vardı. Kimsə kiminsə evinə gedəndə qonaq getdiyinin qızına, gəlininə, arvadına “bacı” deyirdi. İndi bu normalar da dağıdılıb. Söhbət əsla bütün ailələrdən getmir. Əksər kişilər elə belə səbəblərdən haqlı olaraq evinə kənar kişilərin, dostlarının daxil olmasına icazə vermir, yaxud bu cür qonaqlarını evində qəbul etmir. Bilirsiniz, ailəyə kənar şəxs daxil olanda istər-istəməz münasibətlərdəki boşluqları tutur və bundan istifadə edir. Əgər şəxs bir qadınla olan münasibətini həmin qadının ərinə göndərirsə, deməli, burada məqsəd var. Qisasçılıq var, ailəni dağımaq istəyi, yaxud da fərdlərə məxsus olan hansısa səbəblər var. Amma bu da bir cinayətdir”.
Ekspertin sözlərinə görə, boşanmaların əsas səbəbləri həm də nikaha daxil olanlarda məsuliyyət hissinin olmaması, ailədə psixi və fiziki zorakılıqların edilməsi, müəyyən məhdudiyyətlərin tətbiqidir. Onun fikrincə, iqtisadi çətinliklər ailələrin dağılması üçün əsas problemlərdən sayıla bilsə də, Azərbaycanda bu məsələ ilk beşliyə daxil olan səbəb kimi qeyd edilə bilməz. Çünki 1990-cı illərdə Azərbaycanda iqtisadi çətinliklərin daha çox olmasına baxmayaraq, ölkədə müharibə aparıldığı halda boşanma hallarının sayı az olub.
Birlik sədri onu da qeyd etdi ki, Azərbaycanın ailə modeli, ailə institutu ölkənin ən böyük mənəvi dəyərlərindən biridir. Gərək bilək ki, ən böyük mənəvi dəyərimiz ailə institutudur və onu qorumalıyıq. İndi dünyada elə proseslər gedir ki, mənəvi problemlər arxa plana keçməkdə, maddi dəyərlər önə çıxmaqdadır. Bu, bizim cəmiyyətdə də baş verir. Ən xoşagəlməz hal budur ki, maddi dəyərlərə üstünlük verdiyimiz halda, mənəvi dəyərlərimiz çox güclü təzyiqə məruz qalır, bundan da ailə və cəmiyyət zərər görür: “Çalışmaq lazımdır ki, ailədə mənəvi dəyərləri ön sırada saxlayaq. Bu, ailənin cəmiyyətdə sağlam yer qazanmasına kömək edəcək. Adət-ənənələrin gündəlik yaşayış tərzimizdən uzaqlaşdırılması sonda ailə institutunun deformasiyaya uğramasına və ailələrin dağılmasına gətirib çıxarır. Amma bu və ya digər səbəblər üzündən cəmiyyətin bəzi üzvləri tərəfindən bu dəyərlər göz önünə alınmır və sonda xoşagəlməz hallar baş verir. Bu hallar isə ilk növbədə ailələrə, daha sonra cəmiyyətə təsir edir”.
Onun fikrincə, hazırda Azərbaycan xalqı çox qiymətli ailə dəyərlərini itirmək təhlükəsi ilə üz-üzə qalıb: “Bu, çox ciddi məsələdir. Biz ailə dəyərlərimizi nə özümüz dərk etdik, nə də başqa xalqlara nümunə göstərə bildik. Əslində, bizim ailə dəyərlərində digər xalqların öyrənməsi üçün çox şey var. Aidiyyəti qurumlar bu məsələyə diqqəti daha da artırmalıdırlar. Bunun üçün xüsusi proqramların həyata keçirilməsinə ehtiyac duyulur”.
Günel CƏLİLOVA
