Son günlər Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında (AMEA) diqqətçəkən proseslər baş verir və hətta iş o yerə çatıb ki, uzun müddət susmaq mövqeyi tutan AMEA prezidenti, akademik Ramiz Mehdiyev də dilə gəlib.
R.Mehdiyev AMEA-nın Rəyasət Heyətinin iclasında, Akademiyanın Tarix İnstitutu başda olmaqla, elmi-tədqiqat institutlarını tənqid edib, alimləri dedi-qodu yaymaqda, anonim məktublar yazmaqda ittiham edib. Daha kəskin tənqid etdiyi müəssisələrdən biri də Dilçilik İnstitutu olub. “Orfoqrafiya lüğətinin nəşrinə məsuliyyət daşıyan şəxslərin verdikləri izahatlar isə AMEA rəhbəri kimi məni qane etmir. Mən onlardan daha ciddi və əsaslı izahatlar gözləyirəm”-deyə R.Mehdiyev bildirib.
R.Mehdiyevin sözlərindən də açıq görsənir ki, Orfoqrafiya lüğəti barədə mütəxəssislərin iradları həqiqəti əks etdirib. Belə olmasaydı, R.Mehdiyev Dilçilik İnstitutundan izah tələb etməzdi.
R.Mehdiyevin mövqeyinə Dilçilik İnstitutundan hər hansı bir münasibət bildirmədilər, institutdan onu dedilər ki, hələ bu barədə hər hansı bir fikir bildirə bilməzlər. İnstitutun gözləmə mövqeyində olduğunu deyən əməkdaşların sözlərinə görə, vaxtı çatanda açıqlama veriləcək.
“…Orforqafiya lüğətinin Prezident Administrasiyasının qərarı ilə satışdan yığışdırılması…”
“Filoloji Araşdırmalar və Dil Monitorinqi Mərkəzi" İctimai Birliyinin (FADMM) sədri Vasif Sadıqlı bizimlə söhbətində R.Mehdiyevin iradlarının əsassız olmadığını bildirdi. V.Sadıqlının sözlərinə görə, yeni Orfoqrafiya lüğətində o qədər qabarıq səhvlər var ki, bu diqqətdən qaça bilməz. Yeni Orforqafiya Lüğətini hazırlayan komandanın öz işinə səhlankar və məsuliyyətsiz yanaşdığını vurğulayan V.Sadıqlı dedi ki, Orfoqrafiya lüğəti ilə bağlı narazılıqlar çoxdur: “Orfoqrafiya lüğəti ilə bağlı narazlıqlar həddən artıq çoxdur, bu baxımdan, AMEA prezidentinin reaksiyası təbiidir. Ümumiyyətlə, indiyə qədər çap olunan orfoqrafiya lüğətlərinin hamısı barədə ciddi narazılıqlar olub. 2004-cü ildən Orfoqrafiya lüğətinin “Dövlət Dili Haqqında” Qanuna uyğun olaraq 5 ildən bir nəşr olunması nəzərdə tutulurdu, amma nəşr olunmadı. 2012-ci ildə nəşr olunan Orforqafiya lüğətinin Prezident Administasiyasının qərarı ilə satışdan yığışdırılılması, 2013-cü ildə isə lüğətə 40 minə yaxın qondarma söz daxil edildiyi üçün hüquqi qüvvəsi olmayan élan edilməsi, nəhayət 2017-ci ildə çap olunan lüğətdə alınma sözlərdə qoşa “yy”-nın birinin çıxarılması və sair cəfəng təkliflər camaatı boğaza yığmışdı. Sözlərin yazılışının dəyişdirilməsi ilə bağlı tez-tez verilən cəfəng təkiflər narazılıqlar yaradırdı. “Spayder” sözü isə artıq hər şeyin sonu oldu. Düzdür, bu məsələ çox şişirdildi də. Mən oxuyan kimi gördüm ki, “Spayder” sözünü hörümçək kimi nəzərdə tutmayıb. Bunu onlara yazdım, yəqin ondan özləri də istifadə etdilər. Cəmiyyət haqlı idi. Dilçilik İnstitutunun orfoqrafiya işi ilə məşğul olan əməkdaşlarının bu səhvlərinə mütəxəssislər etiraz etməkdə düzgün etmişdilər. Akademiyanın vitse-prezidenti İsa Həbibbəyli açıqlama verib ki, Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğətindəki səhvlər düzəldilib yenidən nəşr olunacaq. Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğətinin təkrar nəşr eidlməsinə böyük ehtiyac var. Bu nəşrdə orfoqrafiya normalarında da son dərəcə ciddi səhvlər var, hətta fərasətli yuxarı sinif şagirdləri bu səhvləri asanlıqla tuta bilər. Orfoqrafiya lüğətini hazırlayanların özlərini müdafiə etmək üçün ən çox dedikləri söz budur ki, hər yerdə bu məsələdə cəmiyyət də iştirak edir, ictimai müzakirə zamanı səhvləri gərək bizə deyəydilər, gözləyirlər ki, kitab çıxsın, orada səhv tutub ajiotaj yaratsınlar. Orfoqrafiya lüğətinin hazırlayanlarının bu iddiası haqsızdır. Çünki müzakirəyə normalar çıxarılmışdı, bu ətrafda da ciddi müzakirələr getdi”.
V.Sadıqovun sözlərinə görə, lüğəti hazırlayan qrup ciddi səhvlərə yol verib və bunu etiraf etmək əvəzinə, qarşı tərəfi əsassız olaraq ajiotaj yaratmaqda ittiham edirlər. “Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti hazırlanarkən mütəxəssislər tərəfindən onlara çoxlu müraciətlər olundu ki, filan şeyləri düzəldin. Mən də təkliflərimi yazmışdım, İşçi Qrupun üzvlərindən də mənə dedilər ki, ən çox təklif göndərənlərdən biri sizsiniz. Hazırlıq prosesində ilk normalarda elmi səhvlər vardı, defis durğu işarələrinin sırasında verilmişdi, onu düzəltdilər. Orfoqrafik səhvlər vardı düzəltdilər, amma bəzi səhvləri düzəltmədilər…”
V.Sadıqlının sözlərinə görə, artıq rəsmən bildirilib ki, Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğətində olan səhvlər düzəldiləcək və yenidən nəşr olunacaq.
İradə SARIYEVA
