Mərkəzi Nəbatat Bağında baş verən qanunsuzluqlar və özbaşnalıqlar ona gətirib çıxardı ki, bu bağ Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) balansından çıxarıldı. Uzun illər işbazların caynağına keçirmək istədiyi Mərkəzi Nəbatat Bağında qeyri-qanuni olaraq iki villanın tikilməsi və buna görə cavabdehliyi heç bir qurumun öz üzərinə götürməməsi ciddi problem yaratdı, sonda isə Mərkəzi Nəbatat Bağı AMEA-dan qoparıldı.
Belə ki, Mərkəzi Nəbatat Bağı və Dendrologiya İnstitutu Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının balansından çıxarılıb, onların əsasında “Mərkəzi Nəbatat Bağı” və “Dendrologiya Bağı” publik hüquqi şəxsləri yaradılıb. Bu, Nazirlər Kabinetinin “Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının tabeliyində “Mərkəzi Nəbatat Bağı”və “Dendrologiya Bağı” publik hüquqi şəxslərin yaradılması haqqında” qərarında əksini tapıb. Qərara əsasən, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Mərkəzi Nəbatat Bağının mövcud ərazisi və Dendrologiya İnstitutunun Bakı şəhərinin Xəzər rayonunun Mərdəkan qəsəbəsində yerləşən mövcud ərazisi müvafiq olaraq “Mərkəzi Nəbatat Bağı” publik hüquqi şəxsin və “Dendrologiya Bağı” publik hüquqi şəxsin ərazisi qismində müəyyən edilib.
Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti İqtisadiyyat Nazirliyi ilə razılaşdırmaqla, “Mərkəzi Nəbatat Bağı” publik hüquqi şəxs və “Dendrologiya Bağı” publik hüquqi şəxs “Hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatı və dövlət reyestri haqqında” qanunla müəyyən edilmiş qaydada dövlət qeydiyyatına alındığı gündən bir ay müddətində Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Mərkəzi Nəbatat Bağının və Dendrologiya İnstitutunun balansında olan dövlət əmlakının müvafiq olaraq “Mərkəzi Nəbatat Bağı” publik hüquqi şəxsin və “Dendrologiya Bağı” publik hüquqi şəxsin balansına verilməsi ilə bağlı təkliflərini Nazirlər Kabinetinə təqdim etməlidir. Ekspertlər deyir ki, Mərkəzi Nəbatat Bağının və Dendrologiya İnstitutunun Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının balansından çıxarılması və onların əsasında “Mərkəzi Nəbatat Bağı” və “Dendrologiya Bağı” publik hüquqi şəxsləri yaradılması onu deməyə əsas verir ki, artıq AMEA strukturunda parçalanma başlayıb. Ekspertlərin sözlərinə görə, hər iki məkan həmişə işbazların diqqətində olub və onların ərazisini ələ keçirmək istəyiblər. Məsələn, Mərkəzi Nəbatat Bağında qanunsuz olaraq iki villanın tikilməsi buna əyani misaldır. İndi belə rəylər var ki, Mərkəzi Nəbatat Bağı və Dendrologiya İnstitutunun AMEA-nın tərkibindən çıxarılması o qurumların ərazilərinin işbazların əlinə keçməsindən xilası deməkdir.
“Mərkəzi Nəbatat Bağının da, Dendrologiya İnstitutunun da yeni status əldə etməsi bir tərəfdən AMEA strukturlarının parçalanması anlamına...”
Azərbaycan Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri, fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru İlqar Orucov “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, Mərkəzi Nəbatat Bağı və Dendrologiya İnstitutunun AMEA-nın balansından çıxarılaraq hüquqi publik şəxslərə çevrilməsi hər iki qurumun inkişafı üçün yeni üfiqlər açacaq. “Sizin də qeyd etdiyiniz kimi, AMEA-nın əraziləri həmişə işbazların marağında olub. Sizə xatırlatmaq istəyirəm ki, Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra AMEA-ya məxsus ərazilərin satılması, özəlləşdirilməsi ilə bağlı xeyli faktlar mövcud idi. “Elmlər Akademiyası” metrosundan BDU-ya gedən yolun sol tərəfi bütövlükdə özəlləşdirilmişdi. Yadınıza gəlirsə, orada ticarət mərkəzləri, müxtəlif iaşə obyektləri tikilmişdi. Bu ərazi satılmış və hətta özəlləşdirilmişdi. Digər tərəfdən, Azərbaycan Milli Ədəbiyyat Muzeyinin binasının birinci mərtəbəsi bütövlükdə özəlləşdirilmişdi, işbazlara verilmişdi. Hansı ki, bu, məşhur Gənclər Meydanına, “Fəvvarələr bağına” açılır. Orada çox bahalı firma dükanları fəaliyyət göstərirdi və sair. Eyni zamanda “Qurd qapısı”ndan tutmuş “Qanlı göl”ə qədər hamısı akademiyanın balansında olan ərazilər olub. Artıq onlar özəlləşdirilib və AMEA-nın istifadəsində deyil. Ulu öndər ikinci dəfə xalqın tələbi ilə hakimiyyətə gələndən sonra vaxtilə onun hakimiyyəti dövründə məhz onun diqqət və qayğısı nəticəsində inkişaf etmiş Azərbaycan elminin və Elmlər Akademiyasının düşdüyü acınacaqlı vəziyyətlə barışa bilməzdi. Xatırlayıram, 2001-ci ildə Akademiyaya yeni prezident seçildi. 2001-ci ilin 31 dekabrında ulu öndər Akademiyanın prezidenti akademik Mahmud Kərimovu qəbul etdi, geniş söhbət edərək, ölkəmizdə elmin mövcud durumunu, inkişaf perspektivlərini müzakirə etdi, müvafiq tapşırıq və tövsiyələrini verdi. Bu görüşdən dərhal sonra məhz dövlət başçısının fərmanı ilə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının statusu müəyyənləşdirildi, ona Milli Elmlər Akademiyası və Azərbaycanda elm və elmi-texniki siyasəti həyata keçirən ali dövlət təşkilatı statusu verildi statusu verildi. Bu müstəsna status Akademiyanın yerini və rolunu xeyli dərəcədə genişləndirdi.
İ.Orucovun sözlərinə görə, o, həmin dövrdə M.Kərimovun aspirantı olub və münasibətləri çox yaxın olub. İ.Orucov deyir ki, Mahmud müəllim ona ulu öndərlə görüşün xatirəsini danışıb: “O danışırdı ki, ulu öndər məni qəbul etdi, mənin Akademiyanın inkişafı ilə bağlı fikirlərimi öyrəndi. Mahmud Kərimov əsl elm adamı olmaqla yanaşı, eyni zamanda, həm də elm himayədarı idi, elmi qoruyan, elmin qədrini bilən, elmin dövlətçilikdə yerini və rolunu düzgün anlayan, dünyada gedən elmi trendləri başa düşə bilən, bir sözlə, elmin rolunu dəyərləndirə bilən insan idi. O zaman ulu öndər onu akademiyaya təsadüfən gətirməmişdi. Akademiyanın dirçəlişi də Mahmud müəllimlə başladı, bu qurumun süqutu isə o rəhmətə gedəndən sonra yaşandı. Mahmud Kərimov mənə danışırdı ki, ulu öndər məni qəbul etdi və məndən Akademiyanın ümumi vəziyyətini soruşanda ona Akademiyanın ərazilərinin özəlləşdirilib satıldığını, ayrı-ayrı işbazların maraq dairəsinə keçdiyini və hətta həmin əmlakları özəlləşdirdiklərini də deyib. Ulu öndər dərhal Elmlər Akademiyasının bazasında olan özəlləşdirilmiş ərazilərin qeyd-şərtsiz Akademiyanın balansına qaytarılması ilə bağlı sərəncam imzalayıb. Görün, bu ulu öndər tərəfindən elmə verilən necə böyük dəyər idi. “Elmlər Akademiyası” metrosundan BDU-ya gedən yolun solundakı ərazilər yenidən AMEA-nın balansına qaytarıldı və orada Mərkəzi Elmi Kitabxana və sair tikildi. Vaxtilə AMEA-nın mülkiyətində olan “SKB”lər - təcrübə konstrukur büroları da özəlləşdirilmişdi, onlar geri qaytarıldı. Ədəbiyyat Muzeyinin özəlləşdirilmiş birinci mərtəbəsindəki dükanların şəhadətnamələri ləğv olundu, onlar təkrar Akademiyanın balansına qaytarıldı, orada “Akademkitab” fəaliyyətə başladı. Sonralar muzeyin direktoru vəzifəsində çalışan Rəfail Hüseynovun da “Akademkitab”ı oradan çıxarmaq niyyətinin qarşısını Mahmud Kərimov qətiyyətlə aldı və bildirdi ki, Ədəbiyyat Muzeyinin birinci mərtəbəsində elə kitab mağazası olmalıdır. Görünən odur ki, AMEA-nın balansında olan ərazilərə hər zaman göz dikənlər olub. Akademiyanın ərazilərinin cəlbedici yerlərdə olması səbəbindən o əraziləri ələ keçirmək istəyənlər az olmayıb.”
İ.Orucovun sözlərinə görə, AMEA-nın Genetik Ehtiyatlar İnstitutunun çox unikal bağı var və onu vaxtilə ABŞ səfirliyinə vermək istəyirdilər: “Mən o zaman baş nazirin müavini olan Abid Şərifovla AMEA prezidenti Mahmud Kərimovun danışığının şahidi olmuşam. O təkidlə deyirdi ki, o bağ ABŞ səfirliyinə bina tikilməsi üçün verilsin. Lakin Mahmud müəllim buna imkan vermədi.
Hətta AMEA Rəyasət heyətinin yerləşdiyi məşhur İsmailiyyə binasının da Akademiyadan alınması barədə söhbətlər gəzirdi. Xatırlayıram, bu məsələdən Akademiyanın o vaxtkı rəhbərliyi çox narahat olmuşdu. Bu barədə Mahmud müəllim Prezident İlham Əliyevə alimlərin narahatlığını çatdırmışdı. Cənab prezident bildirmişdi ki, o bina elə elm məbədi olan Akademiyaya yaraşır və həmin binanı heç kim AMEA-dan ala bilməz. Yəni həm ulu öndər Heydər Əliyev, həm də möhtərəm prezidentimiz İlham Əliyev hər zaman Akademiyanı qoruyublar”.
Məsələyə münasibətini davam etdirən İ.Orucov qeyd edir ki, sonuncu dəfə Mərkəzi Nəbatat Bağında qanunsuz iki villa tikilməsi məsələsi gündəmdə olanda da hadisəyə sərt reaksiya verənlərdən olub: “Biz sizinlə bu barədə əvvəlki müsahibəmizdə də münasibət ifadə etmişik və hadisəni qəti şəkildə pisləmişik. Mümkün deyildi ki, Akif Əlizadənin xəbəri olmadan Mərkəzi Nəbatat Bağının ərazisi satılsın və orada hər hansı tikinti işləri aparılsın. Bu hadisə əslində onun elmə münasibətinin göstəricisidir.
İndiki durum mütləq şəkildə elmin idarə edilməsinin fərqli formada həyata keçirilməsini tələb edir. Düşüncəm belədir ki, Mərkəzi Nəbatat Bağının da, Dendrologiya İnstitutunun da yeni status əldə etməsi bir tərəfdən AMEA strukturlarının parçalanması anlamına gəlməməlidir, bu, əksinə, onlardan səmərəli istifadə edilməsinin vacibliyini önə çıxarır”.
İ.Orucov hesab edir ki, eyni zamanda Akademiyanın digər institutlarının da (hansı ki, MMC statusundadır-İ.O) aidiyyəti üzrə universitetlərin tərkibinə hissə-hissə verilməsi daha doğru olardı. Onun fikrincə, məsələn, Geologiya və Geofizika İnsitutunu müvafiq ixtisaslara ayırmaqla Bakı Dövlət Universitetinin və Bakı Ali Neft Məktəbinin tərkibinə vermək olar. O qeyd etdi ki, İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunu Texniki Universitetin, İqtisadiyyat İnsitutunu UNEC-in balansına keçirmək olar və sair. Ekspertin sözlərinə görə, AMEA-nın xeyli sayda institutları var ki, onları ayrı-ayrı universitetlərin bazasına keçirməklə elm və təhsilin vəhdətini təmin etmək problemini həll etmiş olarıq və həm də şişirdilmiş ştatları azaltmaqla büdcəyə xeyli qənaət etmiş olarıq. “Elmin idarə olunmasında yeni format, yeni yanaşmalar qaçılmazdır və fikrimcə, Elm, Təhsil və İnnovasiyalar Nazirliyi formalaşdırmaq daha doğru olardı”- deyə İ.Orucov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
