Dövlət İmtahan Mərkəzinin statistik bazasında diqqəti çəkən məqamlar yer alıb. Məlum olur ki, ölkə üzrə ən aşağı nəticəni göstərən 20 rayondan 12-si rəsmi statistikada adambaşına əhali gəlirlərinə görə ən aşağı 20-likdə yerləşən rayonlarla eynidir. Bu rayonlara Yardımlı, Astara, Ucar, Sabirabad, Daşkəsən, Samux, Şabran, Tərtər, Lerik, İmişli, Xızı və Zərdab daxildir. Təhsil göstərici pis olan yerdə qalan 8 rayondan 4-də də (Ağsu, Qusar, Cəlilabad və Saatlı) gəlirlər o qədər yüksək deyil, aşağı 20-likdən əvvəlki 10 rayon içərisindədirlər. Həmçinin onların adambaşına gəlirləri ilə aşağıdakı sırada olan arasında fərq 10%-i ötmür.
Məlum olur ki, aşağı təhsil göstəricilərilə gəlir səviyyəsi arasında birbaşa əlaqə var. Hansı rayonda adambaşına gəlir səviyyəsi aşağıdırsa, orada təhsil göstəriciləri də çox aşağıdır. Bir sıra rayonların sosial-iqtisadi vəziyyəti aşağı səviyyədə qaldıqca, bu, orada təhsillə bağlı göstəricilərin pisləşməsinə öz təsirini göstərir. O baxımdan bütün bunları ekspertlər necə dəyərləndirir?
“Xüsusən ucqar rayonlarda ixtisaslı kadr çatışmazlığı problemi var”
Məsələyə münasibət bildirən ekspert İlqar Hüseynli hesab edir ki, gəlirlər aşağı səviyyədə qaldıqca, problem həllini tapmayacaq: “Tamamilə düzgün və yerində aparılmış araşdırmadır. Çünki əhalinin sosial və maddi imkanları birbaşa uşaqların təhsil almasında özünü göstərir. Ortada bununla bağlı çoxsaylı faktlar var. Ali məktəblərə qəbul olunan uşaqların böyük əksəriyyəti repititor hesabına buna nail olur. Elə abituryent yoxdur ki, hazırlığa getmədən ali məktəbə qəbul olunsun. Repitetorlar da məlum olduğu kimi pul əsasında uşağı hazırlayır. Bir fənn üzrə ən aşağısı 40 manatdan hazırlayırlar. O rayonlarda ki ailələrin maddi imkanı aşağıdır, onlar övladlarını repetitor yanına göndərə bilmir. Nəticədə onların uşaqları ali təhsil almaq imkanından məhrum olur. Ona görə də bilavasitə hər bir rayonun gəlir səviyyəsi, birbaşa təhsil səviyyəsi ilə, demək olar, düz mütənasiblik təşkil edir. Bir məqamı da nəzərə almaq lazımdır ki, xüsusən ucqar rayonlarda ixtisaslı kadr çatışmazlığı problemi var. Ali məktəbləri bitirənlərin çoxu rayonlara getmir. Nəticədə ixtisaslı fənn müəllimləri çatışmır. Hansısa fənni məktəbdə ixtisas müəllimi deyil, başqa bir müəllim tədris edir. Bundan başqa, rayonlarda fəaliyyət göstərən kolleclər müəllim hazırlayır, amma onların hazırlıq səviyyəsi çox aşağı olur. Bütün bunlar nəticə etibari ilə rayonlarda təhsilin tədris səviyyəsinin keyfiyyət baxımından aşağı düşməsinə öz təsirini göstərir. Deməyim odur ki, sadaladığım problemlər bu və ya digər dərəcədə bir-biri ilə əlaqəli olan məsələlərdir”.
Bu baxımdan ekspert hesab edir ki, bir sıra rayonlarda təhsilin inkişafı ilə bağlı xüsusi proqram hazırlanmalıdır.
Vidadi ORDAHALLI
